Czy urlop wychowawczy jest płatny? Komu przysługuje i ile trwa? Wniosek do pobrania

Urlop wychowawczy to czas, który rodzic może poświęcić w całości lub w częściach na osobistą opiekę nad dzieckiem. Czy urlop wychowawczy jest płatny tak samo, jak inne? Komu przysługuje i powinien wyglądać wniosek o urlop wychowawczy? Odpowiedzi na te pytania i wzór wniosku znajdziesz poniżej.

urlop wychowawczy

Urlop wychowawczy – komu przysługuje?

Urlop wychowawczy to przerwa w pracy, której celem jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem po tym, jak rodzice wykorzystają urlop macierzyński oraz rodzicielski. Dotyczy on zatem opieki nie nad niemowlęciem, lecz starszym dzieckiem.

Urlop wychowawczy przysługuje każdemu pracownikowi, który przepracował przynajmniej 6 miesięcy na podstawie umowy o pracę. Obliczając staż pracy, bierze się pod uwagę nie tylko obecnego pracodawcę, ale wszystkich poprzednich. W tym przypadku nie ma znaczenia, czy o urlop wnioskuje matka, czy ojciec dziecka, ponieważ liczba przysługujących dni jest taka sama bez względu na płeć rodzica. O urlop wychowawczy nie mogą ubiegać się zatem:

  • osoby zatrudnione na umowie zleceniu lub umowie o dzieło;
  • osoby ubezpieczone w KRUS;
  • osoby bezrobotne.

Oprócz stażu pracy istnieje kryterium wieku dziecka. Urlop wychowawczy można wziąć posiadając potomka, który nie ukończył jeszcze 6. roku życia. Chyba że chodzi o dziecko niepełnosprawne – wówczas okres ten wydłuża się do 18. roku życia.

Urlop wychowawczy – ile trwa?

Wielu rodziców zastanawia się, ile trwa urlop wychowawczy. Maksymalny czas przebywania na urlopie wychowawczym to 36 miesięcy, a całą pulę można wykorzystać od razu lub podzielić ją na maksymalnie 5 części. Mimo to, jeden rodzic może przebywać na zwolnieniu tylko przez 35 miesięcy. Dlaczego?

Urlop wychowawczy został skonstruowany w ten sposób, aby drugiemu rodzicowi przysługiwał przynajmniej jeden miesiąc z całej dostępnej puli. Istnieje kilka wyjątków, pozwalających jednej osobie na skorzystanie z całości przewidzianego w ustawie czasu. Zgodnie z Kodeksem pracy, rodzicowi dziecka przysługuje prawo do pełnego wymiaru urlopu wychowawczego wynoszącego 36 miesięcy w następujących przypadkach:

  • gdy drugi rodzic nie żyje;
  • gdy drugiemu rodzicowi nie przysługuje władza rodzicielska;
  • gdy drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub uległa ona ograniczeniu lub zawieszeniu;
  • gdy dziecko pozostaje pod opieką tylko jednego opiekuna.

Warto pamiętać, że zarówno matka dziecka, jak i ojciec mogą korzystać z urlopu w tym samym momencie – jednak nie mogą przekroczyć maksymalnego czasu jego obowiązywania. Dlatego, gdyby rodzice chcieli wykorzystać całość jednocześnie, każdemu z nich przysługuje po 18 miesięcy ciągłej opieki.

Urlop wychowawczy a urlop wypoczynkowy

Wiele wątpliwości budzi również kwestia urlopu wychowawczego i urlopu wypoczynkowego. Zgodnie z Kodeksem pracy oraz Konstytucją, osobie zatrudnionej na umowie o pracę przysługuje coroczny, nieprzerwany, płatny urlop wypoczynkowy. Co jednak dzieje się w przypadku, gdy pracownik chce go wykorzystać bezpośrednio po urlopie wychowawczym? Wbrew pozorom taka sytuacja nie jest rzadka.

Długość urlopu wypoczynkowego, który następuje po zakończeniu urlopu wychowawczego, zależy m.in. od tego, w którym momencie roku pracownik powrócił z urlopu wychowawczego, jak długo on trwał (krócej niż miesiąc lub dłużej niż miesiąc, ale krócej niż rok kalendarzowy) oraz od tego, czy nieobecność w pracy wynikająca z urlopu wychowawczego miała miejsce przed nabyciem przez pracownika prawa do urlopu wypoczynkowego, czy już po jego nabyciu. Kluczową informacją w tym przypadku jest to, że każdy pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu wypoczynkowego wraz z pierwszym dniem kolejnego roku kalendarzowego – czyli 1 stycznia. To więc, czy urlop ulegnie obniżeniu, czy będzie przysługiwał w pełnym wymiarze, będzie zależało od tego, czy pracownik skorzystał z urlopu wychowawczego przed 1 stycznia, czy już po. Spójrzmy na kilka sytuacji:

  • jeżeli pracownik skorzystał z urlopu wychowawczego po 1 stycznia to zachowuje on prawo do pełnego wymiaru urlopu wypoczynkowego;
  • jeżeli pracownik skorzystał z urlopu wypoczynkowego przed 1 stycznia (tj. jeszcze w poprzednim roku kalendarzowym), to wymiar jego urlopu ulegnie proporcjonalnemu obniżeniu;
  • jeżeli pracownik skorzystał z urlopu wypoczynkowego po 1 stycznia i pozostał na nim dłużej niż do końca roku kalendarzowego, to będzie mu przysługiwał urlop w pełnym wymiarze za rok, w którym skorzystał z urlopu, oraz w wymiarze proporcjonalnie obniżonym za rok kolejny.

Proporcjonalne obniżenie polega na przyjęciu, że 1 miesiąc nieobecności w związku z urlopem wychowawczym stanowi podstawę do obniżenia przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego za dany rok kalendarzowy o 1/12.

Praca na urlopie wychowawczym

Kwestią budzącą wątpliwości jest także praca na urlopie wychowawczym. Zgodnie z prawem, zatrudniony może podjąć się pracy u aktualnego lub innego pracodawcy w czasie trwania urlopu wychowawczego wyłącznie w wymiarze ½ etatu. Dlaczego? Odpowiedź jest prosta: obowiązki służbowe nie mogą kolidować ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem. Jeśli pracownik zdecyduje się na pracę u dotychczasowego pracodawcy, powinien on złożyć wniosek o obniżenie etatu do wymiaru nie niższego niż połowa jego pełnego wymiaru czasu pracy. Taki dokument musi zostać złożony najpóźniej 21 dni przed planowanym powrotem do pracy.

Urlop wychowawczy a zwolnienie

Pracownik przebywający na urlopie wychowawczym jest chroniony przed zwolnieniem od dnia złożenia wniosku do dnia zakończenia urlopu. Rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę jest możliwe tylko w sytuacji ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy lub zaistnienia przesłanek uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę  bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Urlop wychowawczy a przedszkole

Wielu pracowników nie wie, czy przebywając na urlopie wychowawczym, mogą posłać swoje dziecko do żłobka lub przedszkola na 4-5 godzin. Okazuje się jednak, że nie ma ku temu żadnych przeciwwskazań, ponieważ nie dochodzi do trwałego zaprzestania sprawowania opieki. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza bowiem, iż musi trwać ona nieprzerwanie przez całą dobę, a opiekuna nie może zastąpić na kilka godzin przedszkolanka, niania lub babcia.

Kiedy z kolei jest mowa o trwałym zaprzestaniu sprawowania opieki? Kodeks pracy ani żadna ustawa nie wyjaśniają takiej sytuacji. Można jednak założyć, że pracownik, który w trakcie urlopu wychowawczego podejmie pracę na pełen etat lub rozpocznie studia dzienne, wymagające codziennej obecności na zajęciach, nie będzie mógł sprawować trwałej opieki na dzieckiem. Wówczas pracodawca ma prawo wezwać pracownika do pracy.

Zobacz również: Urlopy dla rodziców: z jakich urlopów można skorzystać?

Urlop wychowawczy – płatny czy bezpłatny?

O ile na urlopie macierzyńskim i rodzicielskim młodym rodzicom przysługiwały świadczenia, po jego zakończeniu mogą oni wziąć jedynie bezpłatny urlop wychowawczy. Dzieje się tak, ponieważ podczas jego trwania dochodzi do czasowego zawieszenia stosunku pracy. Trzeba jednak pamiętać, że nie oznacza to czasowego zwolnienia pracownika, ponieważ urlop wlicza się do stażu pracy, a osoba przebywająca w dalszym ciągu jest ubezpieczona.

Urlop wychowawczy – zasiłek

Wiemy już, że rodzicom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę przysługuje niewynagradzany urlop wychowawczy. Bezpłatne 3 lata mogą być jednak ogromnym utrudnieniem dla rodzin o niskim statusie materialnym. Jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 674 zł, istnieje możliwość otrzymania zasiłku na urlopie wychowawczym w wysokości 400 zł miesięcznie. Nawet jeśli na urlopie przebywają oboje rodziców, zasiłek przysługuje tylko jednemu z nich. Otrzymać może go również faktyczny lub prawny opiekun dziecka. Zasiłek wychowawczy przysługuje nie dłużej niż przez okres:

  • 24 miesięcy kalendarzowych – w przypadku sprawowania opieki nad jednym dzieckiem,
  • 36 miesięcy kalendarzowych – w przypadku  sprawowania opieki nad  więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu,
  • 72 miesięcy kalendarzowych – w przypadku  sprawowania opieki nad dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności lub znacznym jej stopniu.

Kto z kolei nie może ubiegać się o zasiłek wychowawczy? Zgodnie z prawem jest to go osoba, która:

  • bezpośrednio przed urlopem wychowawczym pracowała lub miała umowę o pracę krócej niż 6 miesięcy;
  • w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego;
  • wykonuje pracę zarobkową uniemożliwiającą jej osobiste opiekowanie się dzieckiem.

Poza tym, zasiłek wychowawczy nie będzie przysługiwał w sytuacji, w której dziecko przebywa w placówce całodobowej opieki, której korzysta przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Nie dotyczy to pobytu w szpitalu lub innym zakładzie leczniczym.

Urlop wychowawczy – wniosek

Czas wolny od pracy na wychowywanie potomstwa ma formę fakultatywną. To znaczy, że można go rozpocząć tylko i wyłącznie po złożeniu odpowiedniego dokumentu. Wniosek o urlop wychowawczy trzeba złożyć przynajmniej 21 dni przed jego planowanym rozpoczęciem. Jeżeli pracownik dopełnił wszelkich formalności i spełnia kryteria określone w Kodeksie pracy – pracodawca nie ma prawa odmówić udzielenia urlopu wychowawczego.

Każdy pracownik ma również prawo do rezygnacji z urlopu wychowawczego. Należy o niej poinformować pracodawcę, pisząc stosowne oświadczenie. Z kolei, jeśli pracownik podejmie decyzję o wcześniejszym powrocie z urlopu wychowawczego, powinien on złożyć odpowiednie pismo, nie później niż 31 dni przed planowaną datą powrotu.

Urlop wychowawczy – jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku?

Do wniosku o urlop wychowawczy należy również dołączyć dokumenty, które będą decydowały m.in. o długości urlopu. Rodzic, który chce wykorzystać pełne 36 miesięcy urlopu wychowawczego, musi dołączyć:

  • skrócony odpis aktu zgonu drugiego rodzica dziecka,
  • kopię prawomocnego orzeczenia sądu o ubezwłasnowolnieniu drugiego rodzica dziecka,
  • kopię prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu drugiego rodzica władzy rodzicielskiej albo o jej ograniczeniu lub zawieszeniu,
  • kopię prawomocnego orzeczenia sądu o przyznaniu opieki nad dzieckiem jednemu opiekunowi albo zwolnieniu drugiego opiekuna z opieki.

Rodzic dziecka niepełnosprawnego, któremu przysługuje wydłużony czas urlopu wychowawczego, musi dołączyć:

  • kopię prawomocnego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy,

Rodzice, którzy chcą wykorzystać urlop razem lub osobno, muszą dołączyć:

  • oświadczenia drugiego rodzica o zamiarze korzystania z urlopu wychowawczego w tym samym czasie lub o braku takiego zamiaru.

Podanie o urlop wychowawczy – wzór

Jeśli nie wiesz, jak napisać wniosek o urlop wychowawczy z oświadczeniem, skorzystaj z poniższego wzoru.

WZÓR WNIOSKU O URLOP WYCHOWAWCZY Z OŚWIADCZENIEM DO POBRANIA

 

………………………………

(miejscowość i data)

………………………………

(imię i nazwisko pracownika)

………………………………

(adres)

………………………………

….…………………………

(dane pracodawcy)

 

Wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego

 

Na podstawie art. 186 § 7 Kodeksu pracy, wnoszę o udzielenie mi urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem ………………………………

(imię i nazwisko dziecka) urodzonym w dniu ……………… (data urodzenia) w wymiarze ……………… tygodni w okresie od dnia ………………r. do dnia……………… r.

Dotychczas na wskazane dziecko został wykorzystany urlop wychowawczy w łącznym wymiarze ……………… tygodni w okresach:

  1. od……………………… do……………………… r.
  2. od……………………… do……………………… r.
  3. od……………………… do……………………… r.
  4. od……………………… do……………………… r.

Jednocześnie oświadczam, że z okresu wychowawczego nie będzie korzystał drugi rodzic dziecka ……………………………… (imię i nazwisko rodzica). Do wniosku dołączam stosowne oświadczenie.

Z poważaniem

.…………………………

(imię i nazwisko)

Załącznik:

  1. Oświadczenie matki/ojca dziecka o rezygnacji z możliwości skorzystania z urlopu wychowawczego.
Oceń artykuł
5/5 (2)
Kalkulator wynagrodzeń

Kalkulator wynagrodzeń

Neto, brutto, na rękę - można zwariować.
Skorzystaj z naszego prostego i użytecznego kalkulatora wynagrodzeń

Przejdź do kalkulatora

Chcę zarabiać...

 

Przejdź do kalkulatora