Niestety zdrowie potrafi dać o sobie znać w najmniej spodziewanym momencie. Niektóre choroby sprawiają, że nie jesteśmy zdolni do pracy przez chwilę. Inne uziemiają nas na dłuższy czas. Polskie prawo zabezpiecza interesy pracowników, którzy wymagają leczenia, m.in. poprzez obowiązkowe i dobrowolne składki chorobowe. Co one dają?
Spis treści
Co dają składki chorobowe?
Składki chorobowe przez wielu postrzegane są jako przykry obowiązek na umowie o pracę. W końcu pomniejszają pensję i sprawiają, że wynagrodzenie brutto pracownika pomniejszone jest o kolejną obowiązkową opłatę. W rzeczywistości są one elementem systemu, który ma zapewnić finansowe zabezpieczenie w przypadku choroby i czasowej niezdolności do pracy. Osoby objęte ubezpieczeniem mogą dzięki nim uzyskać m.in. prawo do zasiłku chorobowego, a w określonych sytuacjach również świadczenia rehabilitacyjnego. W przypadku ubezpieczeń społecznych istotne jest jednak to, czy dana osoba podlega ubezpieczeniu obowiązkowo, czy też korzysta z rozwiązania, jakim jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
Brak składki chorobowej a zwolnienie lekarskie
Opłacane składki chorobowe to gwarancja uniknięcia scenariusza, w którym przez niezdolność do pracy zostaniemy bez środków do życia. Gdy idąc do lekarza dostajemy popularne L4, możemy nie być w stanie wykonywać swoich obowiązków zawodowych, ale nie oznacza to automatycznie utraty całego dochodu. W przypadku pracownika wynagrodzenie chorobowe przysługuje przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, a po tym okresie ubezpieczony może otrzymywać zasiłek chorobowy. Standardowo oba świadczenia wynoszą 80% podstawy wymiaru, natomiast w niektórych sytuacjach, np. w okresie ciąży, świadczenie wynosi 100%.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą musi natomiast wcześniej zadbać o objęcie ubezpieczeniem chorobowym, ponieważ bez niego nie uzyska świadczeń związanych z własną chorobą. Warto przy tym pamiętać, że prawo do zasiłku nie powstaje zawsze od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu. Znaczenie ma również okres wyczekiwania, którego długość może mieć wpływ na to, czy w przypadku choroby przedsiębiorca otrzyma pieniądze.
Składka chorobowa na umowie zlecenie
Niektórzy pracodawcy próbują obejść prawo pracy, proponując zamiast umowy o pracę, tzw. umowę śmieciową. Jest to określenie na umowę zlecenie, w przypadku której koszty zatrudnienia są niższe. Jednak umowa ta nie gwarantuje wielu świadczeń pracowniczych. Jak jest w przypadku składki chorobowej? Osoba wykonująca świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia może zostać objęta ubezpieczeniem chorobowym, ale co do zasady nie dzieje się to automatycznie. Oznacza to, że w przypadku zleceniobiorcy ubezpieczenie dobrowolnie można uzyskać poprzez odpowiednie zgłoszenie, a następnie opłacanie składki. Jeżeli spełnione zostaną wymagane warunki, osoba ubezpieczona może otrzymać świadczenia również z tytułu umowy zlecenia, w tym zasiłek związany z niezdolnością do pracy. Trzeba jednak pamiętać, że przepisy dotyczące zlecenia różnią się od zasad obowiązujących pracowników etatowych.
Ile wynoszą składki na ubezpieczenia chorobowe?
Składki chorobowe są jednym z kosztów, jakie trzeba ponieść w związku z podleganiem ubezpieczeniom społecznym. Wysokość składki chorobowej wynosi 2,45% podstawy wymiaru, przy czym sposób jej ustalenia zależy od tego, z jakiego tytułu dana osoba jest ubezpieczona. W przypadku pracownika jej wysokość jest powiązana z wynagrodzeniem brutto pracownika, natomiast u przedsiębiorcy ustala ją od podstawy właściwej dla prowadzonej działalności.
- Umowa o pracę: 2,45% podstawy wymiaru.
- Duży ZUS w 2026 roku: minimalnie 138,47 zł miesięcznie.
- Preferencyjny ZUS w 2026 roku: minimalnie 35,32 zł miesięcznie.
- Działalność gospodarcza: wysokość składki zależy od zadeklarowanej podstawy.
Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe
Wysokość składek na ubezpieczenie chorobowe nie bierze się z powietrza. Nie każdy opłaca składkę w tej samej wysokości. W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą podstawą jest kwota ustalona zgodnie z zasadami dotyczącymi składek społecznych, natomiast przy etacie znaczenie ma przychód stanowiący podstawę ubezpieczenia. W 2026 roku minimalna podstawa przy tzw. dużym ZUS wynosi 5652 zł i odpowiada 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Przy preferencyjnych zasadach jest ona niższa i wynosi co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli 1441,80 zł. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność płaci więc składkę od innej podstawy niż pracownik zatrudniony na etacie.
Składka zdrowotna a chorobowa
Składka zdrowotna i chorobowa wcale nie są tym samym, choć nazewnictwo mogłoby na to wskazywać. Pierwsza jest związana z dostępem do leczenia, a druga z finansowym zabezpieczeniem na czas choroby. Warto więc odróżnić obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od ochrony zapewnianej przez ubezpieczenie chorobowe.
- Ubezpieczenie zdrowotne – zapewnia dostęp do publicznej opieki zdrowotnej, a jego podstawą jest obowiązek odprowadzania odpowiedniej składki przez osoby objęte systemem.
- Ubezpieczenie chorobowe – daje możliwość uzyskania świadczeń pieniężnych, takich jak zasiłek macierzyński, w razie spełnienia ustawowych warunków.
