Urlop macierzyński jest jednym z najważniejszych uprawnień pracowniczych, które umożliwiają rodzicom wygodne i spokojne wejście w nowy etap życia z dzieckiem. W 2025 roku coraz więcej rodzin interesuje się również możliwościami, jakie niesie ze sobą elastyczne korzystanie z urlopu tacierzyńskiego, będącego doskonałym uzupełnieniem urlopu macierzyńskiego. W poniższym artykule przedstawiamy najistotniejsze informacje dotyczące urlopu tacierzyńskiego oraz zasad przejmowania opieki nad dzieckiem po urlopie macierzyńskim.
Spis treści
Czym jest urlop tacierzyński i jakie są jego podstawy prawne?
Urlop tacierzyński to wyjątkowe rozwiązanie w polskim systemie pracy, pozwalające ojcu dziecka na przejęcie części urlopu macierzyńskiego od matki. To uprawnienie nie ma swojej własnej regulacji prawnej w kodeksie pracy pod odrębną nazwą – urlopu tacierzyńskiego nie znajdziesz w przepisach, gdyż formalnie jest to właśnie przejęcie przez ojca niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego.
Prawo do urlopu tacierzyńskiego zależy bezpośrednio od decyzji matki dziecka, która po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego może przekazać pozostały okres partnerowi. Warto podkreślić, że zarówno urlop tacierzyński, jak i urlop ojcowski prowadzą do poprawy równowagi między życiem zawodowym a rodzinnym. W świetle wyroków dotyczących postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka, uprawnienie to przyznawane jest również rodzicom adopcyjnym.
Długość i zasady udzielania urlopu tacierzyńskiego
Wymiar urlopu tacierzyńskiego uzależniony jest od tego, ile urlopu macierzyńskiego wykorzysta matka dziecka. W przypadku urodzenia jednego dziecka matka korzysta z minimum 14 tygodni, a ojciec może przejąć maksymalnie 6 tygodni. Im większa liczba dzieci urodzonych podczas jednego porodu, tym dłuższa część urlopu może być przekazana ojcu – w przypadku urodzenia dwojga dzieci wynosi to 17 tygodni, trojga – 19 tygodni, czworga – 21 tygodni, a pięciorga i więcej – nawet do 23 tygodni.
Udzielenie urlopu tacierzyńskiego następuje na wniosek ojca dziecka, ale tylko wtedy, gdy matka rezygnuje z dalszego pobierania zasiłku macierzyńskiego i chce wrócić do pracy. Co istotne, w przypadku urlopu tacierzyńskiego nie można podzielić go na części – ojciec dziecka wykorzystuje pozostałą, niewykorzystaną przez matkę część urlopu macierzyńskiego od razu i w całości.
Różnice – tacierzyński a urlop ojcowski
Wiele osób myli te dwa pojęcia, choć są one zupełnie różne w praktyce i przepisach prawa pracy. Urlop ojcowski to niezależny 14-dniowy urlop przeznaczony wyłącznie dla ojca dziecka. Przysługuje mu prawo do urlopu ojcowskiego niezależnie od tego, czy matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego czy też nie. Urlop tacierzyński natomiast to wyłącznie ta część urlopu macierzyńskiego, z którego matka zrezygnowała na rzecz ojca i który on przejmuje. Prawo do urlopu tacierzyńskiego jest więc zależne od decyzji matki, a nie jest autonomicznym uprawnieniem ojca. W praktyce umożliwiają one dłuższą opiekę nad dzieckiem przez oboje rodziców, umożliwiając indywidualne dopasowanie rozwiązań do okoliczności rodziny.
Wymagane dokumenty i wniosek o urlop tacierzyński
Aby ojciec mógł skorzystać z urlopu tacierzyńskiego i pobierania zasiłku macierzyńskiego, konieczne jest złożenie pisemnego wniosku do pracodawcy. Należy to zrobić najpóźniej 14 dni przed planowanym powrotem matki dziecka do pracy. Do wniosku o urlop dołącza się: oświadczenie matki o rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego, zaświadczenie, że matka korzystała z urlopu macierzyńskiego co najmniej 14 tygodni, skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz ewentualne dokumenty ZUS. Pracodawca nie może odmówić udzielenia urlopu tacierzyńskiego, co daje ojcu poczucie bezpieczeństwa i stabilności w procesie opieki nad dzieckiem. Dla osób prowadzących działalność gospodarczą konieczne jest oświadczenie o przerwaniu działalności.
Zasiłek macierzyński i urlop tacierzyński. Jak to wygląda finansowo?
Za czas urlopu tacierzyńskiego przysługuje 100 podstawy wymiaru zasiłku, co oznacza, że przez okres jego trwania ojciec otrzymuje pełne wynagrodzenie finansowane przez ZUS. Obejmuje to zarówno przypadki urodzenia jednego dziecka, jak i większej liczby dzieci, adekwatnie do liczby tygodni urlopu macierzyńskiego należnych z racji danego przypadku. Warto również dodać, że zasiłek macierzyński za czas urlopu rodzicielskiego wynosi 70% podstawy, jeśli rodzic korzysta z urlopu po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Przy wyborze tzw. opcji długiego wniosku (czyli połączenia urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego jednym wnioskiem) wypłacane jest 81,5% podstawy przez cały okres przysługujących urlopów.
Urlop rodzicielski po urlopie tacierzyńskim
Po zakończeniu urlopu tacierzyńskiego ojcu dziecka przysługuje prawo do urlopu rodzicielskiego. Może on trwać nawet do 32 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka lub do 34 tygodni przy wieloraczkach. Każdy z rodziców posiada wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, których nie może przekazać drugiemu rodzicowi – to motywuje do szerszego udziału ojców w opiece nad maluchem i wspiera równość w rodzinie. Urlop rodzicielski może być dzielony na dogodne dla rodziny części, co pozwala elastycznie zarządzać opieką nad dzieckiem i obowiązkami zawodowymi. Daje to duże pole do aranżowania życia rodzinnego zgodnie z indywidualnymi potrzebami rodziców i dziecka.
Kiedy jeszcze ojciec ma prawo do urlopu opiekuńczego?
Oprócz urlopu tacierzyńskiego i ojcowskiego, ojciec dziecka może skorzystać także z innych form wsparcia takich jak urlop okolicznościowy na dzień narodzin dziecka, który wynosi 2 dni z pełnym wynagrodzeniem. Warto pamiętać o urlopie wychowawczym, który może zostać wykorzystany przez oboje rodziców lub przez jednego z nich. Urlopy wokół opieki nad dzieckiem różnią się celem, długością i warunkami przyznania, dlatego warto świadomie planować, by jak najlepiej wspierać rodzinę w pierwszych miesiącach i latach po narodzinach dziecka.
- Urlop okolicznościowy na narodziny dziecka – 2 dni.
- Urlop wychowawczy – do 36 miesięcy, może być dzielony.
- Urlop rodzicielski – nawet do 41 tygodni w przypadku wyjątkowych okoliczności, jak przysposobienie dziecka czy niepełnosprawność.
Wszystkie te urlopy mogą być elementami większego planu wspólnej opieki nad nowym członkiem rodziny.
Praktyczne porady dotyczące planowania urlopu tacierzyńskiego
Planowanie urlopu powinno być przemyślane zarówno pod kątem potrzeb rodziny, jak i sytuacji zawodowej obydwojga rodziców. Warto już na etapie oczekiwania na dziecko ustalić wstępny harmonogram wykorzystania urlopu macierzyńskiego oraz potencjalnego przekazania jego części ojcu dziecka. Wskazane jest wcześniejsze skontaktowanie się z działem kadr lub księgowości, by uzyskać szczegółowe informacje o wymaganych dokumentach i terminach. Pamiętaj również, że udzielenie urlopu tacierzyńskiego wymaga:
- Ścisłej współpracy obojga rodziców, także z pracodawcami.
- Zachowania terminów składania wniosków.
- Regularnego monitorowania dokumentów potwierdzających narodziny dziecka i korzystanie z uprawnień.
- Dokładnego planowania kolejnych urlopów (rodzicielskiego, wychowawczego).
- Konsultacji z doradcą prawnym lub kadrowym w razie wątpliwości dotyczących zasiłku czy poszczególnych dokumentów.
Dobrze zaplanowany urlop pozwala nie tylko na spokojną opiekę nad maluchem, lecz także redukuje ryzyko stresujących niespodzianek w dynamicznej codzienności młodej rodziny.
