Dyrektywa IED reguluje emisje przemysłowe z instalacji, które mogą znacząco oddziaływać na środowisko i wymagają pozwolenia zintegrowanego. Jej najnowsza nowelizacja, dyrektywa (UE) 2024/1785, weszła w życie 4 sierpnia 2024 r., a państwa członkowskie mają wdrożyć nowe przepisy do 1 lipca 2026 r. W Polsce służy temu projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, wpisany do wykazu prac legislacyjnych pod numerem UC99. Rada Ministrów planuje przyjąć go w II kwartale 2026 r. W artykule omawiamy najważniejsze planowane zmiany.
Zaostrzenie zasad ustalania limitów emisji (BAT-AELs)
Nowelizacja dyrektywy zobowiązuje organy do ustalenia dopuszczalnych wielkości emisji na najbardziej rygorystycznym osiągalnym poziomie z przedziałów określonych w konkluzjach BAT. Dlaczego? Według analiz Komisji Europejskiej aż 85% pozwoleń zintegrowanych w UE opiera się obecnie na najwyższych, najmniej korzystnych dla środowiska wartościach z tych przedziałów.
Co się zmieni?
Prowadzący instalację dołączy do wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego analizę wykonalności osiągnięcia dolnych granic BAT-AEL. Organ oceni, czy wskazany przez prowadzącego instalację poziom rzeczywiście odpowiada możliwościom zakładu. Nowe zasady obejmą pozwolenia udzielane i aktualizowane w ciągu 4 lat od publikacji konkluzji BAT wydanych po 1 lipca 2026 r., najpóźniej do 1 września 2036 r. Dla wielu zakładów oznacza to modernizację instalacji i wyższe nakłady inwestycyjne.
Jak się przygotować?
Punktem wyjścia jest porównanie rzeczywistych poziomów emisji z dolnymi granicami przedziałów BAT-AEL dla danej branży. Taki przegląd wskaże, które węzły technologiczne wymagają doposażenia, i pozwoli rozłożyć inwestycję w czasie, zanim organ zaktualizuje pozwolenie. Przydatna będzie też analiza kosztów, zwłaszcza jeśli zakład rozważa wniosek o odstępstwo.
Wiążące poziomy efektywności środowiskowej (BAT-AEPLs)
Zgodnie z nowelizacją dyrektywy IED dotychczas niewiążące parametry zużycia wody staną się obowiązkowymi limitami w pozwoleniach zintegrowanych. Nowe wymogi dotyczą też zużycia energii i ograniczania powstawania odpadów, dla których organ ustali w pozwoleniu orientacyjne poziomy efektywności środowiskowej.
Co się zmieni?
Organ wpisze wiążące i orientacyjne poziomy efektywności środowiskowej do pozwolenia w ciągu 4 lat od publikacji konkluzji BAT wydanych po 1 lipca 2026 r. Kontrole obejmą wówczas nie tylko emisje z kominów i rur, lecz także gospodarowanie zasobami w całym procesie produkcyjnym. Prowadzący instalację wykaże, jak gospodaruje wodą, energią i materiałami – powinien odzwierciedlić te zmiany w systemie zarządzania środowiskowego.
Jak się przygotować?
Prowadzący instalację powinien najpierw zebrać i przeanalizować dane o zużyciu zasobów – sprawdzić, czy zakład mierzy zużycie wody, energii i surowców na poziomie całej instalacji oraz poszczególnych etapów procesu. A następnie ocenić, gdzie powstają największe straty, np. w obiegach wodnych, odzysku ciepła, gospodarce odpadami czy zużyciu materiałów pomocniczych.
Obowiązkowe systemy zarządzania środowiskowego (EMS) i plany transformacji
Pozwolenie zintegrowane wdroży rozbudowany system zarządzania środowiskowego (EMS), audytowany co 3 lata przez zewnętrznych weryfikatorów. Dla istniejących instalacji termin wdrożenia EMS i pierwszego audytu upływa 1 lipca 2027 r.
Co się zmieni?
EMS obejmie m.in. ocenę ryzyka chemicznego i zastępowanie substancji toksycznych bezpieczniejszymi alternatywami. Prowadzący instalacje z sektorów energochłonnych, takich jak energetyka, przemysł żelaza i metali czy chemia, opracują ponadto do 30 czerwca 2030 r. plany transformacji na lata 2030–2050, spójne z celem neutralności klimatycznej UE, prezentujące kierunek zmian instalacji w zakresie m.in. dekarbonizacji, ograniczania zużycia zasobów i przechodzenia na gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Jak się przygotować?
Prowadzący instalację powinien sprawdzić, czy obecny system zarządzania środowiskowego obejmuje wszystkie obszary wymagane przez nowe przepisy. Szczególnej uwagi wymaga ewidencja substancji niebezpiecznych, wyniki monitoringu, procedury reagowania na niezgodności i cele środowiskowe. Powinien też ocenić, czy planowane inwestycje środowiskowe tworzą spójny harmonogram, który można powiązać z przyszłym planem transformacji.
Nowe prawa stron: udział społeczeństwa i odszkodowania
Nowelizacja dyrektywy IED doprecyzowuje zasady dochodzenia odszkodowania za szkody na zdrowiu spowodowane naruszeniem warunków pozwolenia zintegrowanego. Rozszerza też udział społeczeństwa w procedurach aktualizacji pozwoleń przy dostosowaniu do konkluzji BAT. Oba rozwiązania realizują wymogi Konwencji z Aarhus.
Co się zmieni?
Przepisy odszkodowawcze zaczną obowiązywać z dniem wejścia w życie nowelizacji Prawa ochrony środowiska. Dla prowadzących instalacje oznacza to nowy rodzaj ryzyka prawnego – roszczenia cywilne osób, które wykażą związek między naruszeniem pozwolenia a uszczerbkiem na zdrowiu. Drugą ważną zmianą jest możliwe wydłużenie procesu zmiany pozwolenia zintegrowanego ze względu na uwagi zgłaszane przez mieszkańców i organizacje ekologiczne.
Jak się przygotować?
Podstawowym zabezpieczeniem prowadzącego instalację jest udokumentowana zgodność z warunkami pozwolenia. Pomogą w tym zwłaszcza rzetelny monitoring emisji, procedury szybkiego reagowania na przekroczenia i ewentualne incydenty środowiskowe oraz kompletna dokumentacja działań naprawczych. Ryzyko sporów ograniczy także przejrzysta komunikacja z lokalną społecznością.
Wsparcie innowacyjności i głęboka transformacja przemysłowa
Nowelizacja IED wprowadza rozwiązania, które ułatwią prowadzącym instalacje testowanie nowych technik i planowanie większych inwestycji modernizacyjnych. Projekt przewiduje dłuższy termin dostosowania do konkluzji BAT w przypadku nowych technik i głębokiej transformacji przemysłowej. Chodzi o sytuacje, w których zakład nie tyle wymienia pojedyncze urządzenie, ile przebudowuje proces, aby ograniczyć emisje i zużycie zasobów.
Co się zmieni?
W przypadku nowych technik projekt przewiduje termin do 6 lat na wdrożenie wymagań wynikających z konkluzji BAT, a na głęboką transformację przemysłową do 8 lat od publikacji konkluzji BAT dotyczących głównej działalności instalacji. Prowadzący instalację przedstawi we wniosku plan działań, harmonogram i etapy inwestycji. Jeżeli transformacja polega na zastąpieniu istniejącej instalacji nową, dokumentacja obejmie także plan zakończenia działalności dotychczasowej instalacji.
Jak się przygotować?
Prowadzący instalację, który planuje modernizację, powinien jak najwcześniej ocenić, czy inwestycja kwalifikuje się do wydłużenia terminu na wdrożenie. Skorzystanie z 6-letniej ścieżki wymaga wykazania innowacyjnego charakteru techniki, a z 8-letniej – prezentacji szczegółowego planu transformacji z harmonogramem i kamieniami milowymi.
Pozostałe zmiany
Nowelizacja dyrektywy i projekt UC99 przewidują ponadto:
- Cyfryzację procedur – zgodnie z dyrektywą państwa członkowskie wdrożą elektroniczne systemy udzielania pozwoleń do 31 grudnia 2035 r.
- Nowy podział kompetencji marszałka i starosty – projekt UC99 wprowadza dwie kategorie instalacji wskazane wprost w przepisach: dla kategorii I pozwolenia wyda marszałek województwa, dla kategorii II starosta. Zmiana wyeliminuje spory kompetencyjne, ale część zakładów zacznie współpracować z innym urzędem niż dotychczas.
- Przeniesienie wymagań konkluzji BAT na poziom rozporządzeń – to zmiana techniczna, która według szacunków skróci wydawanie decyzji o kilka miesięcy.
- Rozszerzenie przepisów na intensywny chów drobiu i trzody chlewnej – dyrektywa obniża progi dla ferm i wyraża je w nowych jednostkach (DJP), przez co obowiązki obejmą większą grupę gospodarstw.
- Objęcie pozwoleniem zintegrowanym nowych sektorów – obowiązek obejmie produkcję baterii o wydajności powyżej 15 tys. ton rocznie oraz wydobycie rud metali, m.in. miedzi, żelaza, litu i cynku.
Podsumowanie
Nowelizacja dyrektywy IED wymaga od prowadzących instalacje zmiany sposobu myślenia o pozwoleniu zintegrowanym – przejście od pilnowania limitów emisji do stałego wykazywania efektywności środowiskowej, kontroli zasobów i planowania modernizacji. W przygotowaniu do nowych wymagań może pomóc wyspecjalizowana firma doradcza z obszaru ochrony środowiska, m.in. przez analizę obowiązków, przygotowanie dokumentacji oraz uzyskanie lub zmianę pozwolenia zintegrowanego w imieniu inwestora.
Bibliografia:
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych i emisji pochodzących z chowu zwierząt gospodarskich (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola), https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/dyrektywa-2010-75-ue-w-sprawie-emisji-przemyslowych-i-emisji-pochodzacych-z-67999082 (dostęp 2.07.2026).
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1785 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) i dyrektywy Rady 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/dyrektywa-2024-1785-w-sprawie-zmiany-dyrektywy-parlamentu-europejskiego-i-72359498 (dostęp 2.07.2026).
- Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (nr UC99), (dostęp 2.07.2026).
Artykuł sponsorowany
