Samozatrudnienie, to inaczej prowadzenie działalności gospodarczej, w której zatrudniamy samych siebie. Praca na własny rachunek zyskuje coraz większą popularność. Kim jest samozatrudniony? Czy warto podjąć ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem jednoosobowej firmy?
Pracodawcy coraz częściej naciskają na etatowych pracowników, aby założyli jednoosobową działalność gospodarczą. Dla nich oznacza to mniejsze koszty związane z utrzymaniem pracownika i większe możliwości nieprzestrzegania zapisów kodeksu pracy. Brzmi nie za ciekawie, prawda? Jednak samozatrudnienie ma wiele zalet dla pracownika, o których pracodawcy często zapominają. Jedną z nich jest możliwość skorzystania z prawa do odmowy dalszej współpracy z pracodawcą na zasadzie stosunku pracy. Jakie jeszcze korzyści niesie ze sobą samozatrudnienie? Na co trzeba uważać?
Praca – Limanowa. Sprawdź aktualne ogłoszenia na GoWork.pl.
Spis treści
Czym jest samozatrudnienie?
Samozatrudnienie, to prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej przez osobę fizyczną. Prowadzenie jej na własny rachunek i na własną odpowiedzialność. Jednak jak to rozumieć? W skrócie, samozatrudniony, to osoba, która w teorii jest szefem sama dla siebie, a w praktyce nadal pozostaje pod zwierzchnictwem obecnego pracodawcy tylko na zasadzie współpracy(często umowy B2B). Były-obecny pracodawca staje się partnerem biznesowym dla swojego byłego-obecnego pracownika. Działalność samozatrudnionego jest regulowana przez ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Co ciekawe pojęcie samozatrudnienia jest odmienne w różnych krajach. Powyższe wyjaśnienie dotyczy samozatrudnionych w Polsce.
Warto wyjaśnić, że samozatrudnieniu nie podlegają osoby fizyczne, które nie ponoszą ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Termin ten nie obejmuje osób, które nie ponoszą odpowiedzialności związanej z wykonywanym zleceniem z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych.
Samozatrudnienie: definicja
Definicja samozatrudnienia różni się lekko w zależności do której ustawy zajrzymy. I tak, w ustawie o swobodnie działalności gospodarczej, samozatrudnienie jest definiowane jako:
„zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły”.
Natomiast według ustawy o podatku VAT mówimy wtedy, gdy:
„działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych”.
Mimo drobnych różnic definicyjnych, samozatrudnienie uznawane jest za prowadzenie działalności gospodarczej we własnym imieniu, na własny rachunek i na własną odpowiedzialność. Dotyczy osób fizycznych, które odprowadzają składki na ubezpieczenia społeczne i płacą podatki jak przystało na rasową działalność gospodarczą.
Szukasz pracy w Jaworze? Najnowsze oferty znajdziesz na GoWork.pl.
Osoba fizyczna i działalność gospodarcza
Przyjrzyjmy się bliżej terminowi „osoba fizyczna” oraz „działalność gospodarcza”.
Osoba fizyczna, to określenie prawa cywilnego na człowieka. Osobą fizyczną jesteśmy przez całe życie (w odróżnieniu od osób prawnych) . Związane jest to z posiadaniem zdolności prawnej oraz byciem podmiotem stosunków prawnych. Pełnię zdolności do czynności prawnych uzyskujemy jednak wraz z ukończeniem 18 lat, natomiast podmiotem stosunków prawnych jesteśmy przez całe życie. Oznacza to, że małe dziecko może stać się np. spadkobiercą po zmarłej babci. Jednym z rodzajów zdolności do podejmowania czynności prawnych jest zdolność ograniczona. Dotyczy ona osób, które ukończyły 13 lat lub są ubezwłasnowolnione częściowo. W tym wypadku mają one możliwość częściowego korzystania ze zdolności prawnej dotyczącą drobnych spraw w życiu codziennym. Zerową zdolność do czynności prawnych mają osoby poniżej 13 roku życia oraz osoby zupełnie ubezwłasnowolnione.
Działalność gospodarcza, to działalność przedsiębiorcza, którą prowadzić może osoba fizyczna, czyli w tym wypadku przedsiębiorca. Do działalności gospodarczej zaliczamy „działalność zarobkową, w tym wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową lub polegającą na wydobywaniu kopalin lub wykorzystywaniu rzeczy niematerialnych prowadzoną we własnym imieniu, bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły”. Jest to skrócona definicja działalności gospodarczej, zaczerpnięta z ustawy o podatku dochodowym.
W skrócie – jest to firma prowadzona przez przedsiębiorcę, której działalność wykonywana jest w sposób ciągły.
Osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą
Osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą to inaczej przedsiębiorca prowadzący własną działalność gospodarczą. Prowadzi firmę na własne ryzyko i reguluje formę zatrudnienia (umowa zlecenie, umowa o dzieło, kontrakt menedżerski). Najprościej rzecz ujmując jest to indywidualny przedsiębiorca, który nie jest ograniczony stosunkiem pracy. Warto nadmienić, że z tej formy nie mogą korzystać osoby prawne.
Aby stać się osobą fizyczną wykonującą działalność gospodarczą należy złożyć wniosek o dokonanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Otrzymanie wpisu równoznaczne jest z otrzymaniem numeru NIP, numeru REGON oraz ze zgłoszeniem do ZUS-u w celu odprowadzania składek. Osoby samozatrudnione muszą opłacać ubezpieczenie społeczne, emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Ubezpieczenie chorobowe pozostaje do wyboru przedsiębiorcy.
Dlaczego warto wybrać samozatrudnienie? Zalety
Forma samozatrudnienia niesie ze sobą szereg korzyści. Warto zastanowić się nas podjęciem ryzyka gospodarczego związanego z prowadzeniem firmy. W większości przypadków, uznaje się, że to pracodawca nakłania pracowników na przejście z umowy o pracę na samozatrudnienie, jednak jak pokazują badania, większość samozatrudnionych podjęła tę decyzję we własnym zakresie. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zalety w przypadku zatrudniania siebie samego:
- Uzyskane przychody mogą być znacznie większe niż podczas trwania umowy o pracę – dzięki przejściu na samozatrudnienie, pracodawca obniża koszty związane z utrzymaniem pracownika etatowego, dlatego może zaproponować samozatrudnionemu wyższe wynagrodzenie.
- Korzystniejszy sposób opodatkowania – dla osób prowadzących własną działalności gospodarczą dużą zaletą są korzyści podatkowe wynikające z takiego rozwiązania. Możliwość odliczenia kosztów uzyskania przychodów lub niższe stawki podatkowe na początku działalności gospodarczej (w określonych przypadkach) to tylko niektóre udogodnienia podatkowe związane jednoosobową działalnością gospodarczą.
- Możliwość podjęcia pracy na rzecz kilku zleceniodawców – w przypadku zatrudnienia w jednoosobowej działalności istnieje możliwość podjęcia współpracy z więcej niż jednym pracodawcą. Nawiązanie współpracy wiąże się na podstawie umów o dzieło, zlecenie lub kontraktów menedżerskich.
- Decydowanie o czasie pracy – w każdym przypadku to samozatrudniony decyduje o swoim czasie pracy, czyli o godzinach pracy. Zleceniodawca nie może narzucić mu określonego trybu pracy.
Samozatrudnienie a etat – porównanie zarobków
Koszty uzyskania przychodów w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę są dla pracodawcy zdecydowanie wyższe niż koszty związane z podjęciem współpracy z osobą samozatrudnioną. Wiąże się to z szeregiem składek i podatków, które pracodawca musi uregulować jeśli chce zatrudnić pracownika na etat. Z racji tego uznaje się, że zarobki uzyskane na podstawie umowy o pracę są niższe niż zarobki uzyskane z samozatrudnienia.
Co więcej, osoby prowadzące własną działalność mogą podjąć się wykonywania zleceń na rzecz większej ilości zleceniodawców, niż tylko obecny pracodawca, co w praktyce może przełożyć się na wyższe zarobki.
Istnieje jednak ryzyko utraty zleceń lub zmniejszenie ich liczby w danym miesiącu. Wtedy wiąże się to z utratą comiesięcznych, jednakowych wpływów na konto, które zapewnia praca na etat.
Wady samozatrudnienia
Oprócz sporej liczby niezaprzeczalnych zalet, samozatrudnienie ma również kilka wad, które należy dokładnie rozważyć przed podjęciem decyzji o tej formie zatrudnienia.
Samozatrudnienie – wady:
- Konieczność prowadzenia księgowości online lub tradycyjnej – związane jest to z dodatkowymi kosztami oraz stresem. Niedopilnowanie spraw księgowych prowadzonej działalności może doprowadzić do dużych kar finansowych, które skutecznie pogrzebią marzenia o samozatrudnieniu.
- Prawnie samozatrudniony nie jest pracownikiem – wiąże się to z tym, że prawo pracy oraz kodeks pracy, w tym wypadku, nie mają zastosowania. Wynika z tego np. z brakiem szkolenia BHP oraz brakiem płatnego urlopu wypoczynkowego. Dodatkowo samozatrudniony odprowadza niższe składki emerytalne, przez co wysokość jego emerytury również będzie niższa.
- Mniejsza stabilność – samozatrudnienie polega na wykonywaniu zleceń od partnerów biznesowych. Jeśli nie ma zleceń, nie ma pieniędzy, dlatego przedsiębiorcy na własnej działalności muszą liczyć się z możliwością wystąpienia „chudych” miesięcy.
- Podatek dochodowy liniowy nie dla każdego – jeśli samozatrudniony prowadzi działalność na rzecz byłego-obecnego pracodawcy i wykonuje te same obowiązki, które wykonywał na etacie traci on możliwość skorzystania z podatku liniowego i rozlicza się według skali podatkowej.
Samozatrudnienie a stosunek pracy – różnice
Główne różnice między samozatrudnieniem a stosunkiem pracy związane są z podleganiem pod kodeks pracy oraz prawo pracy, a także z… umową. Jeśli w nowej umowie o współpracę znajdują się zapisy do złudzenia przypominające zapisy umowy o pracę, wtedy, w świetle prawa, jest ona uznawana za nawiązanie stosunku pracy, a nie samozatrudnienia. Bez względu na to co zostało zapisane w tytule umowy. Jeśli kontrola skarbowa uzna, że samozatrudnienie ma charakter fikcyjny grozi to ryzykiem płacenia zaległych składek, które pracodawca musiałby płacić za pracownika na etacie.
Osoba podejmująca stosunek pracy chroniona jest kodeksem pracy i prawem pracy. Dodatkowo przysługuje jej szereg przywilejów związanych z płatnym urlopem wypoczynkowym, dniami opieki nad dzieckiem oraz urlopami okolicznościowymi. Praca na etat wymusza także większe składki emerytalne, co w młodości może wydawać się zupełnie zbędne, jednak w perspektywie czasu jest dobrym rozwiązaniem.
Samozatrudnienie wiąże się z wyższymi zarobkami oraz większą swobodą związaną z czasem i miejscem pracy. Dodatkowo pozwala na dynamiczny rozwój ścieżki kariery. Jednak nie podlega zapisom zawartym w prawie i kodeksie pracy.
Mały ZUS i podatek liniowy a samozatrudnienie
Mały ZUS to pojęcie ściśle związane z prowadzeniem jednoosobowej działalności gospodarczej. Wiąże się z prawem do odprowadzania mniejszych składek społecznych niż normalnie. Przywilej ten trwa przez pierwsze 2 lata działalności, jednak przysługuje tylko samozatrudnionym, którzy w przeciągu 5 lat nie prowadzili działalności gospodarczej. Dodatkowym kryterium jest niemożność podjęcia tych samych działań u byłego-obecnego pracodawcy, które były wykonywane podczas pracy na etacie. Dotyczy to przeszłego i obecnego roku podatkowego.
Podatek liniowy jest natomiast gwarantem stałego podatku dochodowego obejmującego 19% procent dochodów, bez względu na ich wysokość. Jest to rozwiązanie korzystne przy zarobkach wykraczających ponad 85 528 złotych rocznie. W skali podatkowej podatku progresywnego przy tych dochodach wchodzi się na drugi próg podatkowy, który wynosi aż 32%. Z podatku liniowego nie może skorzystać samozatrudniony, który w bieżącym roku podatkowym wykonywał podobne świadczenia na rzecz byłego-obecnego pracodawcy będąc na etacie.
Rewolucyjne zmiany na horyzoncie: samozatrudnienie pod lupą
Polski rynek pracy może wkrótce stanąć w obliczu znaczącej transformacji. Proponowane przez ministerstwo zmiany zakładają, że Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła przekształcać umowy cywilnoprawne, w tym B2B, na umowy o pracę poprzez decyzje administracyjne. Choć celem tych regulacji jest ograniczenie nieuczciwego samozatrudnienia, budzą one kontrowersje i obawy zarówno wśród pracodawców, jak i samozatrudnionych. Eksperci ostrzegają, że takie działania mogą ograniczyć elastyczność rynku pracy, zwiększyć koszty dla firm oraz zmniejszyć wynagrodzenia netto dla pracowników.
Nowe przepisy mają na celu ochronę osób zmuszanych do pracy na umowach cywilnoprawnych, które w praktyce przypominają stosunek pracy. Z drugiej strony, ich wdrożenie może znacząco utrudnić działalność małych firm, które już teraz borykają się z wysokimi kosztami.
