Składniki wynagrodzenia – jakie wyróżniamy?

Składniki wynagrodzenia to elementy, z których składa się pensja pracownika. Niektóre składniki wynagrodzenia są obowiązkowe, inne dodatkowe. Kolejny podział dotyczy ich zmiennego bądź stałego charakteru. Sprawdź, co składa się na pensję.

Składniki wynagrodzenia - stosy ułożonych monet

Kodeks pracy jasno określa, że pracownik za swoją pracę otrzymuje wynagrodzenie. Mówi nam o tym prawna definicja stosunku pracy: “Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Pracodawca oferuje zatrudnionemu wynagrodzenie zasadnicze. Zdarza się, że wysokość pensji jest wyższa niż deklarowana, a to dlatego, że pracownik otrzymuje również inne składniki pensji, które wyszczególnia pasek wynagrodzenia.

Czym są składniki wynagrodzenia?

Pensja, którą pracownik otrzymuje, może składać się z wielu składników. Jej podstawę stanowi wynagrodzenie zasadnicze. Natomiast wyższy przelew na koncie może świadczyć o dodatkowych składnikach lub zmiennych wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie zasadnicze to składnik obowiązkowy dla każdego zatrudnionego, wynikający z osobistego zaszeregowania pracownika. Zatrudniony ma prawo do wynagrodzenia określonego stawką godzinową, miesięczną akordową, czy prowizyjną. Zgodnie z art. 78 §  1.:

Wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy.

Ostatecznie wyznacznikiem dla pracodawców jest dolny próg wynagrodzeń, czyli pensja przynajmniej w wysokości minimalnego wynagrodzenia (najniższa krajowa). Pensja jest wypłacana pracownikowi raz w miesiącu.

Zmienne składniki wynagrodzenia – co to jest?

Oprócz wynagrodzenia zasadniczego pracownik może otrzymać zmienne składniki wynagrodzenia za pracę, które sprawiają, że pensja za dany miesiąc jest wyższa. Są to obowiązkowe składniki wynagrodzenia, które należą się w określonych przypadkach.

  • Dodatek za pracę w godzinach nocnych.

Pora nocna ma miejsce od godziny 21 do godziny 7 rano. Jeśli pracownik wykonuje w tych godzinach pracę, wówczas należy mu się dodatek za pracę w godzinach nocnych w wysokości 20% za każdą godzinę pracy.

  • Dyżur po godzinach pracy.

Wynagrodzenie za dyżur przysługuje, gdy pracownik wykonuje go poza godzinami pracy, będąc w gotowości do świadczenia pracy w konkretnym miejscu i czasie. Jeśli dyżur jest pełniony w domu, wówczas nie przysługuje.

  • Wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy.

Pracownik ma prawo do wynagrodzenia za czas przestoju w pracy, powstrzymania się od pracy na skutek zagrożenia, gdy został zwolniony ze świadczenia pracy, a także w razie zwolnienia na poszukiwanie pracy, o którym mowa w art. 37 Kodeksu pracy.

  • Dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych oraz w niedziele i święta.

Za pracę w godzinach nadliczbowych, czyli tzw. nadgodziny pracownik ma prawo do normalnego wynagrodzenia, a także do dodatku w wysokości 50% lub 100%, jeśli praca jest wykonywana w nocy, niedziele i święta, bądź w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto.

Wynagrodzenie urlopowe ze składników zmiennych

Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy jest ustalane z uwzględnieniem zmiennych miesięcznych, do których pracownik ma prawo na mocy umowy o pracę lub regulaminu wynagrodzeń.

Zmienne składniki wynagrodzenia w podstawie wynagrodzenia urlopowego są uwzględniane w przypadku przysługiwania z okres nie dłuższy niż jeden miesiąc w łącznej wysokości przyznanej w okresie 3 miesięcy przed miesiącem rozpoczęcia urlopu.

Stałe składniki wynagrodzenia

Stałe składniki wynagrodzenia to takie kwoty, które pracownik otrzymuje obligatoryjnie za sam fakt wykonywania pracy. Zatem jest to przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze bądź dodatki, które pracownik zawsze otrzymuje do wynagrodzenia. To także stałe premie regulaminowe, czy dodatek funkcyjny.

Jakie są nieopodatkowane składniki wynagrodzenia?

Podatek dochodowy odprowadza płatnik składek za każdą osobę pracującą na etacie. Odjęcie od płacy brutto podatku dochodowego zmniejsza wysokość pensji. Niestety otrzymanie nawet wysokiej premii wiąże się z pomniejszeniem kwoty o podatek. Niektóre składniki wynagrodzenia są jednak zwolnione z opodatkowania. Wymienia je art. 21 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z opodatkowania zwolnione są m.in.:

  • odprawy i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
  • odprawy pieniężne, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
  • odprawy i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
  • odszkodowania przyznane na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
  • odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
  • zapomogi wypłacane z funduszy zakładowej lub międzyzakładowej organizacji związkowej pracownikom należącym do tej organizacji, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 638 zł,
  • wartość ubioru służbowego (umundurowania), jeżeli jego używanie należy do obowiązków pracownika, lub ekwiwalentu pieniężnego za ten ubiór,
  • wartość otrzymanych przez pracownika od pracodawcy bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do uzyskania na ich podstawie posiłków, artykułów spożywczych lub napojów bezalkoholowych, w przypadku gdy pracodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków, artykułów spożywczych lub napojów bezalkoholowych,
  • ekwiwalenty pieniężne za używane przez pracowników przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt, stanowiące ich własność,
  • wartość świadczenia otrzymanego przez pracownika z tytułu organizowanego przez pracodawcę dowozu pracowników autobusem,
  • zwrot kosztów poniesionych przez pracownika z tytułu używania pojazdów stanowiących własność pracownika, dla potrzeb zakładu pracy,
  • świadczenia dla emerytów lub rencistów w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy lub spółdzielczym stosunkiem pracy, w tym od związków zawodowych, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 2.280 zł,
  • badania lekarskie lub psychologiczne.

Jak wygląda struktura wynagrodzenia za pracę?

Pracownik otrzymuje wynagrodzenie przynajmniej raz w miesiącu w terminie z góry określonym przez pracodawcę (najpóźniej do 10 dnia miesiąca). Pensja, jaka wpływa na konto pracownika, jest kwotą netto, od której pobrano składki i zaliczki podatkowe. Oskładkowaniu podlegają również premie, dodatki, nadgodziny, chorobowe, czy ekwiwalent za urlop. Jakie są podstawowe składniki wynagrodzenia zasadniczego?

SkładkaWysokośćOpłacana przez pracodawcęOpłacana przez pracownika
Ubezpieczenie emerytalne19,52%9,76%9,76%
Ubezpieczenie rentowe8%6,5%1,5%
Ubezpieczenie chorobowe2,45%2,45%
Ubezpieczenie wypadkowe1,67%1,67%

Dodatkowe składniki wynagrodzenia – przykłady

Pracodawca na mocy regulaminu wynagrodzeń może samodzielnie kształtować pensje pracowników. Do zasadniczego wynagrodzenia za pracę może zapewnić dodatkowe składniki wynagrodzenia. Muszą jednak zostać ujęte w określaniu warunków wynagradzania. Ich osiągnięcie powinno być jasne. Pracodawca może zapewnić na przykład:

  • stażowe (dodatek za staż pracy),
  • dodatek funkcyjny,
  • dodatek za wysokie kwalifikacje,
  • dodatek za pracę w warunkach szkodliwych,
  • premia regulaminowa.

Składniki wynagrodzenia nauczyciela

W przypadku wynagrodzeń nauczycieli znaczenie mają:

  • Rozporządzenie w sprawie minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy.
  • Regulamin organu (jednostki samorządu terytorialnego) prowadzącego szkołę.

W rozporządzeniu znajdują się szczegółowe zasady naliczania i wypłaty określonych składników wynagrodzenia zasadniczego, jak i dodatków. Jednak zgodnie z art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela gmina, powiat, czy województwo ustala wysokości i zasady przyznawania stawek dodatków, takich jak:

Regulamin powinien również określać warunki rozliczania nagród, godzin ponadwymiarowych, czy zastępstw. Zatem dokładne składniki wynagrodzenia nauczycieli można poznać po analizie regulaminu organu prowadzącego.

Czy premia uznaniowa jest składnikiem wynagrodzenia?

Premia uznaniowa stanowi składnik wynagrodzenia. Jednak ma charakter składnika dodatkowego, a zatem nie musi zostać przyznana pracownikowi. Jest efektem dobrej woli danego pracodawcy. Pracownik nie może stawiać roszczeń wobec uzyskania, czy zwiększenia premii regulaminowej. Premia regulaminowa podlega opodatkowaniu i oskładkowaniu.

Ekwiwalent za urlop – zmienne składniki wynagrodzenia

Nieperiodyczne składniki wynagrodzenia lub jednorazowe nie są brane pod uwagę w wyznaczaniu wynagrodzenia za urlop. Podstawa wymiaru ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy jest wyznaczana w taki sposób jak wynagrodzenie urlopowe. Nie uwzględnia się zatem premii uznaniowych, nagród jubileuszowych, wynagrodzenia chorobowego, trzynastych pensji, czy postojowego.

Podstawę wymiaru ekwiwalentu urlopowego stanowią:

  • Składniki wynagrodzenia w stawce miesięcznej w stałej wysokości, w przypadku kwoty należnej za miesiąc, w którym uzyskano prawo do ekwiwalentu, w skutek np. rozwiązania stosunku pracy.
  • Zmienne składniki za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc wypłacone w ciągu 3 miesięcy przed nabyciem prawa do ekwiwalentu uwzględnione w średniej wysokości okresu.
  • Składniki za okres dłuższy niż miesiąc wypłacone w okresie ostatnich 12 miesięcy przed nabyciem prawa do ekwiwalentu w średniej wysokości okresu.

Zaświadczenie o zarobkach – jakie składniki wynagrodzenia?

Składniki wynagrodzenia w umowie o pracę mają znaczenie w wielu kwestiach, dlatego też pracodawca musi je uwzględnić, np. wystawiając zaświadczenie o zarobkach. Jest to dokument, który pomaga pracownikowi w staraniach o przyznanie kredytu. W zaświadczeniu ujmuje się składniki wynagrodzenia za pracę o charakterze wynagrodzeniowym, tzn. np. wynagrodzenie zasadnicze, dodatek stażowy, premie regulaminowe i uznaniowe, nadgodziny, odprawy, ekwiwalenty, a nie np. świadczenia finansowane ze środków ZFŚS i świadczeń urlopowych.

Oceń artykuł
0/5 (0)