Miesięczna pensja pracownika wchodzi w skład części obligatoryjnej, czyli wynagrodzenia zasadniczego oraz nieobowiązkowej, czyli dodatków funkcyjnych oraz stażowych. Podpisując umowę o pracę, powinniśmy spojrzeć na część dotyczącą naszej pensji. Zasady wynagrodzenia zasadniczego muszą być w niej jasno i klarownie opisane.
Przeglądając ofert pracy, często możemy spotkać się z określeniem wynagrodzenie zasadnicze plus premia uznaniowa. Co to dokładnie oznacza? Pracownik otrzymuje tzw. podstawę, którą ma zagwarantowaną i dostaje jej kwotę każdego miesiąca niezależnie od wyników w pracy. Otrzymanie premii natomiast jest uzależnione od efektów pracy. Zatrudniony może zatem powiększyć otrzymane wynagrodzenie dodatkowo o premię, lecz nie jest to obligatoryjne. Musi natomiast otrzymać wynagrodzenie zasadnicze. Co to jest?
Spis treści
Co to jest wynagrodzenie zasadnicze?
Co nazywamy wynagrodzeniem zasadniczym? Zasadnicze wynagrodzenie pracownika wchodzi w skład pensji brutto, od której dodatkowo odlicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz społeczne, a także zaliczkę na podatek dochodowy. Wynagrodzenie zasadnicze określa się stawką miesięczną, godzinową, akordową i prowizyjną. Najczęściej ustala się ją w przypadku stałej miesięcznej stawki, która wypłacana jest w tej samej wysokości w każdym przepracowanym miesiącu. Wyjątkiem są dni, kiedy pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim lub nie było go w pracy. W takim wypadku jego miesięczne wynagrodzenie może ulec zmianie.
Rola wynagrodzenia zasadniczego w stosunku pracy
Wynagrodzenie zasadnicze jest podstawowym składnikiem pensji pracownika, stanowiąc bazę do wyliczania innych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy. Przy zatrudnieniu na umowę o pracę ustalenie wynagrodzenia zasadniczego odbywa się zawsze w odniesieniu do stałej stawki miesięcznej lub – w niektórych przypadkach – godzinowej. Dzięki temu pracownik ma zagwarantowaną pewność co do wysokości swojego wynagrodzenia, niezależnie od osiąganych wyników czy realizowanych projektów. W zakresie minimalnego wynagrodzenia – czyli pensji minimalnej obowiązującej w danym roku – wynagrodzenie zasadnicze ustalane przez pracodawcę nie może być niższe niż próg płacy minimalnej, a jego wysokość powinna być jasno określona w umowie o pracę.
Wynagrodzenie zasadnicze a pensja
Wynagrodzenie zasadnicze powinno zostać ustalone w umowie, którą otrzymuje pracownik przed podjęciem współpracy. Może również podlegać negocjacjom.
Jakie są obowiązkowe składniki wynagrodzenia?
- wynagrodzenie zasadnicze,
- wynagrodzenie chorobowe lub wynagrodzenie urlopowe (chorobowe na umowie o pracę wynosi 80% wynagrodzenia za pracę, zaś w przypadku urlopu 100%)
- podróże służbowe oraz dieta
- odszkodowanie
- wynagrodzenie za wyrobione nadgodziny
- odprawa emerytalna, rentowa oraz pośmiertna
Występują również elementy dobrowolnego wynagrodzenia, do których zaliczamy premie, prowizje, nagrody regulaminowe oraz dodatki stażowe i funkcyjne.
Wynagrodzenie zasadnicze to brutto, czy netto?
Płaca zasadnicza wskazana w umowie o pracę stanowi kwotę brutto. To oznacza, że kwota proponowana przez pracodawcę zostanie ostatecznie pomniejszona o składki. Przykładowo, jeśli pracownik otrzymuje pensję w wysokości 4666 zł brutto, to jego wynagrodzenie zasadnicze na rękę wyniesie ponad 3511 zł. Warto zaznaczyć, że dla pracodawcy ta kwota ostatecznie jest jeszcze wyższa i musi się on mierzyć z kosztami rzędu ponad 5621 zł.
Wynagrodzenie zasadnicze według kategorii zaszeregowania
Zgodnie z nowelizacją rozporządzenia RM z dnia 25 października 2021 roku, która weszła w życie 1 sierpnia 2024 roku, w samorządach nastąpiła zmiana zasad wynagradzania pracowników samorządowych. Wprowadzenie nowych stanowisk oraz tabel zaszeregowań, uwzględniających kategorie wynagrodzenia od I do XX, ma na celu podniesienie minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego w tych jednostkach. Tabele te zawierają szczegółowe zestawienie wynagrodzeń minimalnych dla każdego z poziomów, a kategorie XIX i XX pozostają do dyspozycji pracodawcy, co daje elastyczność w ustalaniu wynagrodzenia w przypadku bardziej specyficznych stanowisk.
Warto zwrócić uwagę, że od 1 sierpnia 2024 roku pracodawcy samorządowi są zobowiązani do dostosowania wynagrodzeń pracowników do nowych stawek, które wykazują znaczące wzrosty w porównaniu do poprzednich wartości. Zgodnie z nowymi tabelami, minimalne wynagrodzenie zasadnicze wzrosło o znaczące procenty, w zależności od kategorii zaszeregowania.
Na przykład, w przypadku pracowników przypisanych do kategorii I wynagrodzenie zasadnicze wzrosło o 21,2%, osiągając kwotę 4000 zł (wzrost z 3300 zł). Z kolei dla pracowników w kategorii XX wynagrodzenie zasadnicze wzrosło o 19,2%, z 5200 zł do 6200 zł. Takie podwyżki są wynikiem dostosowania stawek do zmieniających się realiów gospodarczych oraz inflacyjnych, co ma na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu wynagrodzeń w sektorze publicznym.
Zgodnie z ustawą o pracownikach samorządowych, to pracodawca ma ostateczne słowo w kwestii określenia maksymalnego poziomu wynagrodzenia zasadniczego dla poszczególnych kategorii zaszeregowania. Oznacza to, że oprócz minimalnych stawek wynikających z tabeli, samorządy mają także możliwość ustalenia wyższych stawek, w zależności od lokalnych potrzeb i budżetów.
Wynagrodzenie zasadnicze a płaca minimalna
Warto również wspomnieć, iż wynagrodzenie zasadnicze jest zupełnie różne od minimalnego. Mówiąc o minimalnym wynagrodzeniu, określa się minimalną kwotę brutto, jaką pracodawca zobowiązany jest zapewnić wszystkim pracownikom w swojej firmie. Zatem najniższa krajowa to jednocześnie najniższe wynagrodzenie zasadnicze, jakie pracodawca może wypłacić pracownikowi, nie uwzględniając tym samym premii, czy innych dodatków do wynagrodzenia. W roku 2025 wynagrodzenie minimalne wynosi 4666 zł brutto, a zatem 3511 zł „na rękę”. Minimalna płaca zasadnicza tyle może wynieść. Pracodawca oczywiście może zaproponować znacznie wyższą pensję.
Jak obliczyć wynagrodzenie zasadnicze przy chorobowym?
Wynagrodzenie zasadnicze należy podzielić przez liczbę 30, a wynik pomnożyć przez liczbę dni, w jakich pracownik przebywał na zwolnieniu. Następnie kwotę odejmuje się od wynagrodzenia za cały miesiąc.
Wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli
Wysokość wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli.
W 2025 roku, w ramach propozycji Ministerstwa Edukacji, nauczyciele w Polsce mogą liczyć na znaczące podwyżki minimalnego wynagrodzenia zasadniczego. Wzrost wynagrodzenia dotyczy nauczycieli, którzy posiadają tytuł zawodowy magistra z przygotowaniem pedagogicznym i należą do pierwszej grupy zaszeregowania płacowego. Nowe stawki uwzględniają różne stopnie awansu zawodowego nauczycieli.
Dla nauczycieli początkujących, którzy nie posiadają stopnia awansu zawodowego, minimalne wynagrodzenie wzrośnie o 245,40 zł, co oznacza, że ich pensja wyniesie 5 153,40 zł. Nauczyciele mianowani otrzymają podwyżkę o 252,85 zł, co zwiększy ich wynagrodzenie do kwoty 5 309,85 zł. Natomiast nauczyciele dyplomowani, czyli ci z najwyższym stopniem awansu zawodowego, będą zarabiać 6 210,75 zł, co stanowi wzrost o 295,75 zł.
Dodatek stażowy a wynagrodzenie zasadnicze
Pracownicy zatrudnieni w tzw. budżetówce mają prawo do dodatku stażowego. Dodatek ten wypłacany jest po 5 latach pracy w wysokości 5% wynagrodzenia zasadniczego. Każdy kolejny rok podwyższa wysokość dodatku o 1%. Maksymalna wysokość dodatku to 20% wysokości wynagrodzenia zasadniczego.
Dodatki do wynagrodzenia zasadniczego
Oprócz samego wynagrodzenia zasadniczego pracownik w niektórych sytuacjach może liczyć na dodatki. Możemy wyróżnić dodatki obowiązkowe, jak i nieobowiązkowe. Obowiązkowy jest np. dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Jego wysokość to 100% lub 50% wynagrodzenia w zależności od okoliczności. Obowiązkowy jest również dodatek wyrównawczy. Natomiast nieobowiązkowe dodatki to np. dodatek funkcyjny, czy dodatek za wysługę lat.
Skład wynagrodzenia zasadniczego a pozostałe elementy pensji
Skład wynagrodzenia zasadniczego obejmuje tylko tę część wynagrodzenia, która jest gwarantowana przez pracodawcę na podstawie umowy. Jednak w praktyce łączna pensja pracownika może być powiększana o dodatkowe elementy, takie jak premie czy dodatki, pod warunkiem, że wynagrodzenie zasadnicze stanowi osobno wyliczoną kwotę. W przypadku sektora publicznego i prywatnego to właśnie wynagrodzenie zasadnicze jest traktowane jako punkt wyjścia w kontekście najniższej krajowej 2025 i wszelkich obliczeń kadrowych. Dzięki tej konstrukcji możliwe jest precyzyjne odróżnienie stałej stawki miesięcznej od elementów uznaniowych, co wzmacnia przejrzystość polityki płacowej i ułatwia kontrolę w zakresie minimalnego wynagrodzenia.
