Kodeks pracy a nadgodziny: jak je wyliczyć, jaki dodatek przysługuje za nadgodziny?

Teoretycznie typowy wymiar pracy to 8 godzin dziennie. Czy kiedy pracodawca poprosi o zostanie dłużej w biurze i wyrabianie nadgodzin przysługuje nam rekompensata? Czy przełożony ma do tego prawo? I jak może wynagrodzić to pracownikowi?

Nadgodziny w pracy

Kodeks pracy i nadgodziny – czym są?

Nadgodziny stanowią zakres czasu poświęcony na obowiązki, poza normalnym wymiarem godzin pracy, za który przysługuje odpowiednia rekompensata.

Nadgodziny są możliwe w dwóch przypadkach:

  • konieczności przeprowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia, środowiska, mienia albo usunięcia poważnej awarii
  • szczególnej potrzeby wyrażonej przez pracodawcę

Warto pamiętać, że wcześniejsze przyjście do pracy nie zawsze świadczy o wykonywaniu nadgodzin w pracy. Ponadprogramowy czas kwalifikujący się do rekompensaty ze strony pracodawcy musi zaistnieć na wyraźną prośbę przełożonego lub w sytuacji awaryjnej. W związku z powyższym, samodzielna decyzja o dłuższym pozostaniu w pracy najprawdopodobniej nie będzie równoznaczna z otrzymaniem dodatku za nadgodziny. Kodeks pracy precyzuje, w jakich sytuacjach otrzymanie takiego świadczenia jest możliwe.

Wynagrodzenie za nadgodziny – kiedy przysługuje rekompensata?

Artykuł 129 Kodeksu pracy dokładnie określa, ile powinien wynosić czas pracy. Pracownik zatrudniony na umowę o pracę nie może wykonywać obowiązków dłużej niż 8 godzin dziennie i 40 godzin w 5-dniowym tygodniu pracy.

Jak mówi Kodeks pracy, nadgodziny mogą zaistnieć tylko w nielicznych sytuacjach. Chodzi o konieczność ratowania życia lub usuwania awarii albo szczególne potrzeby pracodawcy.

Kiedy pracownik przekroczył tygodniowy wymiar czasu pracy, powinien otrzymać wolne za nadgodziny lub rekompensatę w formie dodatku pieniężnego.

Jak obliczyć nadgodziny?

Ile wynosi stawka za nadgodziny? Za pracę wykonywaną w godzinach nadliczbowych otrzymuje się wynagrodzenie normalne plus dodatek finansowy. Można otrzymać dodatek 50% lub 100% wynagrodzenia dziennego w zależności od sytuacji.

Kiedy przysługuje dodatek 100% wynagrodzenia?

  • za pracę w nocy
  • w niedziele i święta
  • w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub święto

Drugą formą wynagrodzenia za nadgodziny jest czas wolny od pracy. W myśl Kodeksu pracy zatrudniony może ubiegać się o proporcjonalny zwrot nadprogramowych godzin w formie czasu wolnego od pracy.

Warto pamiętać, że pracodawca nie ma obowiązku zgodzić się na podanie złożone przez pracownika. Jeżeli uzna, że potrzebuje rąk do pracy, może zdecydować o wypłaceniu ekwiwalentu pieniężnego.

Niezależnie od powodu wykonywania godzin nadliczbowych, pracownik nie może przekroczyć liczby 150 godzin w roku kalendarzowym.

Nadgodziny w sobotę – czy to możliwe?

Zgodnie z art. 151 Kodeksu pracy, pracownikowi, który wykonywał pracę (nadgodziny) w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy udzielony do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim uzgodnionym.

Dodatek za nadgodziny w sobotę

Praca w dniu wolnym powinna być zrekompensowana udzieleniem innego dnia wolnego. Uprawnienie to powstaje niezależnie od ilości godzin zatrudnienia w dniu wolnym wynikającym z rozkładu – nawet jeżeli praca była wykonywana krótko, np. przez 3 godziny, pracownik może domagać się pełnego dnia wolnego w zamian za nadgodziny w sobotę. Należy podkreślić, że pracodawca nie ma prawa wyboru sposobu rekompensowania pracy w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Ustawowo przewidzianą formą jest udzielenie innego dnia wolnego od pracy. Art. 151 Kodeksu pracy nie przewiduje możliwości wypłaty żadnego dodatkowego wynagrodzenia (nieudzielenie dnia wolnego, o którym mowa w art. 151 jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika z art. 281 i jest zagrożone karą grzywny).

Kodeks pracy: praca w weekendy – wszystko co musisz wiedzieć.

Jak obliczyć dodatek za nadgodziny?

Jeżeli pracodawca nie może udzielić pracownikowi innego dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego i w ten sposób doszłoby do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, wówczas pracownik – zgodnie z art. 151 Kodeksu pracy – nabywa prawo do wynagrodzenia powiększonego o dodatek za nadgodziny w wysokości 100% wynagrodzenia. Jeżeli polecenie pracy w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy (np. w sobotę) spowoduje również przekroczenie dobowej normy czasu pracy, wynagrodzenie pracownika za takie godziny zgodnie z art. 151 Kodeksu zostanie powiększone o 50% dodatek (innymi słowy: za pierwsze 8 godzin pracy – dodatek w wysokości 100%, zaś pozostałe godziny należy opłacić dodatkiem 50%).

Jeżeli jednak przekroczenie dobowej normy czasu pracy wystąpiło w takim dniu wolnym w nocy, niedzielę i święta niebędące dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy oraz w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, pracownik nabywa zgodnie z art. 151 Kodeksu pracy prawo do normalnego wynagrodzenia powiększonego o 100% dodatek.

Dodatek za nadgodziny średniotygodniowe

Dodatek za nadgodziny średniotygodniowe występuje już po przekroczeniu wymiaru czasu pracy dla danego okresu rozliczeniowego ustalonego zgodnie z normą, choćby w praktyce nie doszło do pracy ponad 40 godzin tygodniowo. Nadgodziny dobowe zwykle na koniec okresu rozliczeniowego powiększają liczbę nadgodzin średniotygodniowych. Nie ma jednak obawy, że trzeba będzie zapłacić za nie podwójnie. 100% dodatek z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy jest wyłączony w przypadkach, gdy mamy do czynienia z pracą w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku z tytułu przekroczenia dobowej normy czasu pracy. W takim przypadku więc pracownikowi przysługuje jedynie dodatek za nadgodziny dobowe, tj. 50%.

Dodatek za pracę w nocy a nadgodziny

Pracownikowi wykonującemu pracę w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów

Czy w delegacji przysługuje dodatek za nadgodziny?

Dodatek za nadgodziny w delegacji określany jest na podstawie liczby przepracowanych godzin (patrz powyżej). Dodatkowo pracownik przebywający w podróży służbowej może liczyć na dietę:

  • dla podróży trwającej od 8 do 12 godzin – ½ diety, czyli 15 zł,
  • dla podróży trwającej ponad 12 godzin – dieta pełna, czyli 30 zł.

Za każdy kolejny dzień delegacji, jeśli przepracowano w jego trakcie mniej niż 8 godzin, przysługuje pracownikowi połowa diety, a ponad 8 godzin – dieta pełna. Wysokość diet w delegacji zagranicznej jest uzależniona od kraju, do którego wysyłany jest pracownik. Rozkład diet wygląda następująco:

  • od 12 godzin do pełnej doby – cała dieta zagraniczna,
  • podróż do 8 godzin – 1/3 diety zagranicznej,
  • 8-12 godzin – ½ diety zagranicznej.
Oceń artykuł
4/5 (4)
Kalkulator wynagrodzeń

Kalkulator wynagrodzeń

Neto, brutto, na rękę - można zwariować.
Skorzystaj z naszego prostego i użytecznego kalkulatora wynagrodzeń

Przejdź do kalkulatora

Chcę zarabiać...

 

Przejdź do kalkulatora