Pracownicze Plany Kapitałowe powstały z myślą o oszczędzaniu. Jednak systematycznie odkładane środki z założenia powinny być dostępne dla uczestnika programu. Teoretycznie tak jest, choć aby dokonać wypłaty z PPK, trzeba spełnić określone kryteria. Sprawdzamy, kiedy istnieje taka możliwość oraz w jaki sposób zrealizować ten proces.
PPK ma dbać o bezpieczeństwo finansowe pracowników. Środki pozyskiwane z różnych źródeł korzystnie wpływają na sytuację przyszłych emerytów. Okazuje się jednak, że wpłaty stanowiące prywatne pieniądze uczestników mogą być wypłacone przed 60. rokiem życia. Warto tu nadmienić, że to inna sytuacja niż zwrot zgromadzonych środków. W takim razie jak wypłacić PPK? Jakie są kryteria? Kiedy jest możliwa wcześniejsza wypłata środków? Czym się różni wypłata środków od zwrotu? Odpowiedzi na te pytania przedstawiamy w poniższym artykule.
Spis treści
PPK – co to jest?
Pracownicze Plany Kapitałowe funkcjonują od 1 lipca 2019 roku. Jest to program długoterminowego oszczędzania. PPK opiera się na różnych źródłach: od wpłat pracownika, od wpłat pracodawcy, a także środków od państwa.
Udział w PPK dla pracownika jest dobrowolny, a więc może z niego zrezygnować w dowolnej chwili. Dostęp do pełnych środków bez konieczności podawania powodu i płacenia podatku istnieje po ukończeniu 60. roku życia w formie 120 rat. W programie stosowany jest automatyczny zapis osób zatrudnionych w przedziale 18-55 lat, które nie złożyły deklaracji o rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK.
Środki zgromadzone w PPK
Środki zgromadzone w ramach Pracowniczych Planów Kapitałowych bazują na systematycznym odkładaniu określonych wpłat:
1) od pracownika – przeznacza 2% wynagrodzenia (możliwa wpłata dodatkowa w wysokości do 2% wynagrodzenia, czyli w sumie maksymalnie 4% lub obniżenie wpłaty podstawowej do 0,5% wynagrodzenia przy pensji poniżej 1,2-krotności minimalnego wynagrodzenia);
2) od pracodawcy – finansuje wpłaty podstawowe do PPK w wysokości 1,5% wynagrodzenia pracownika (możliwa wpłata dodatkowa w wysokości do 2,5% wynagrodzenia, czyli w sumie maksymalnie 4%);
3) od państwa – to jednorazowa wpłata powitalna w wysokości 250 zł (dla pracowników, którzy przez 3 pełne miesiące są uczestnikami PPK i przez ten czas dokonywali wpłat do PPK) oraz dopłaty roczne dotyczące kwoty 240 zł (dla uczestników PPK, których wpłaty na rachunek PPK w danym roku wyniosą co najmniej 3,5% 6-krotność minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w roku, za który dopłata jest należna).
Budowane w ten sposób oszczędności są prywatną własnością uczestnika i są gromadzone na jego rachunku PPK. Gdzie jest on prowadzony? To zależy od pracodawcy, który w porozumieniu z pracownikami wybiera konkretną instytucję finansową dla rachunków PPK. Co więcej, środki na nich gromadzone podlegają dziedziczeniu oraz podziałowi w razie rozwodu.
Wypłata środków z PPK – kiedy jest możliwa?
W Pracowniczych Planach Kapitałowych dokonanie wypłaty środków bez potrąceń jest możliwe przynajmniej w trzech sytuacjach. Różnią się one w zależności nie tylko od powodu podjęcia oszczędności zgromadzonych na rachunku PPK. Inne są też same warunki, jakie przysługują uczestnikowi programu.
1. Wypłata środków z powodu poważnej choroby
Na wypłatę środków do 25% bez konieczności zwrotu uczestnik może zdecydować się w sytuacji pojawienia się poważnej choroby zarówno jego, jak i małżonka lub dziecka.
Aby otrzymać oszczędności zgromadzone w PPK z tytułu poważnego zachorowania, należy po zdiagnozowaniu jednej z jednostek chorobowych wskazanych w ustawie o PPK, całkowitej niezdolności do pracy, a także umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności złożyć stosowny wniosek.
Zgodnie z treścią Ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych, do jednostek chorobowych upoważniających do wypłaty środków w przypadku dorosłych zalicza się przykładowo amputację kończyny, bakteryjne zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych, wirusowe zapalenie mózgu, chorobę Alzheimera, chorobę Leśniowskiego-Crohna, chorobę neuronu ruchowego (stwardnienie zanikowe boczne), chorobę Parkinsona, dystrofię mięśniową, gruźlicę, niewydolność nerek, stwardnienie rozsiane. Z kolei dla dzieci wskazano m.in. poliomyelitis (choroba Heinego-Medina), zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu, anemię aplastyczną, przewlekłe aktywne zapalenie wątroby, padaczkę, nabytą przewlekłą choroba serca, porażenie (paraliż), utratę wzroku lub słuchu, schyłkową niewydolność nerek, tężec, cukrzycę, łagodny guz mózgu.
Istnieje możliwość, że uczestnik dokonuje wypłaty z tytułu poważnego zachorowania wielokrotnie, jednak powód ten musi dotyczyć różnych przypadków wymienionych w ustawie w katalogu „poważnego zachorowania”.
2. Wypłata środków na wkład własny
Możesz wypłacić pieniądze również w sytuacji, kiedy środki będą przeznaczone na wkład własny. Będzie on wymagany w przypadku zaciągnięcia kredytu hipotecznego w celu m.in. zakupu mieszkania lub budowy domu. Pożyczka z oszczędności PPK nie jest opodatkowana ani oprocentowana. Uczestnik zwraca więc taką kwotę, jaką podjął w momencie wypłaty.
Takiej wypłaty może dokonać jednak uczestnik, który w dniu złożenia wniosku nie skończył 45 lat. Jeśli spełnia kryterium wiekowe, jest w stanie uzyskać 100% środków z rachunku PPK. Warto pamiętać, że pieniądze pozyskane w ten sposób podlegają zwrotowi. Zgodnie z przepisami rozpoczęcie zwrotu środków z PPK na wkład własny powinno zacząć się nie później niż 5 lat od dnia, w którym dokonano wypłaty. Na przekazanie całkowitej kwoty pożyczonych pieniędzy uczestnik ma czas maksymalnie przez 15 lat.
3. Wypłata środków po 60. roku życia
Najkorzystniejszą formą wypłaty środków jest ich podjęcie po ukończeniu 60. roku życia. Wtedy uczestnik otrzymuje:
1) jednorazową wypłatę, która wynosi 25% zgromadzonych środków;
2) pozostałe 75% środków jest wypłacone w 120-miesięcznych ratach (jest możliwość zwiększenia liczby rat).
Wypłata oszczędności w przynajmniej 120 ratach jest zwolniona z podatku. W efekcie uzyskana kwota będzie taka sama jak suma zgromadzona na koncie. Wypłata środków w mniej niż 120 ratach wiąże się z koniecznością zapłaty podatku od zysków kapitałowych. Tak samo będzie w przypadku, gdy wszystkie oszczędności przekazane będą jako jednorazowa wypłata.
Jak wypłacić pieniądze z PPK?
Jak wskazaliśmy wyżej, wypłacenie pieniędzy z PPK bez potrąceń jest możliwe w określonych sytuacjach. Co więc zrobić, gdy uczestnik chce skorzystać z jednej z dostępnych opcji?
Wypłata środków z tytułu poważnego zachorowania jest możliwa wtedy, gdy pracownik złoży wniosek do wybranej instytucji finansowej. Niezbędne jest też zaświadczenie potwierdzające diagnozę poważnego zachorowania albo orzeczenie o niezdolności do pracy lub stopniu niepełnosprawności.
Wypłata środków na wkład własny wymaga złożenia wniosku o zawarcie specjalnej umowy w instytucji finansowej prowadzącej rachunek uczestnika PPK. W takim dokumencie powinny pojawić się następujące informacje:
1) na co zaciągany jest kredyt;
2) jakie są zasady podjęcia kredytu;
3) terminy, w których pracownik chce wypłacić pieniądze z PPK;
4) czas, w którym uczestnik zacznie dokonywać zwrotu pożyczonych pieniędzy na swój rachunek.
W sytuacji ukończenia 60. roku życia również należy złożyć wniosek do odpowiedniej instytucji, jednak trzeba też podjąć decyzję, w jakiej formie będzie realizowana wypłata środków – jednorazowo, w mniej niż 120 ratach, czy powyżej 120 rat. W przypadku ukończenia 60. roku życia istnieje też możliwość złożenia wniosku o wypłatę środków zgromadzonych na jego rachunku PPK w formie świadczenia małżeńskiego. Tutaj jednak współmałżonek musi mieć również powyżej 60 lat, prowadzić rachunek w tej samej instytucji finansowej i zgadzać się na przekazanie oszczędności w formie świadczenia małżeńskiego.
Wypłata środków a zwrot środków – czym się różnią?
Wypłata środków nie jest tym samym, co zwrot środków. Kryterium w podjęciu oszczędności może być poważna choroba, wkład własny, czy ukończenie 60. roku życia. Z kolei zwrotu środków można dokonać bez podawania przyczyny i w dowolnym czasie. Pociąga to jednak za sobą pewne potrącenia. Po złożeniu wniosku o zwrot środków z PPK uczestnik uzyskuje oszczędności, które są pomniejszone o:
1) 30% środków pochodzących z wpłat pracodawcy;
2) 19% podatek od zysków kapitałowych wypracowanych przez pozostałą część środków (z wpłat pracodawcy i pracownika);
3) środki pochodzące z dopłat od państwa.
W trakcie zwrotu środków pieniądze odłożone w PPK są przelewane z danej instytucji finansowej na rachunek osobisty uczestnika programu. Taki proces dotyczy całości zgromadzonych środków. Nie można dokonać zwrotu w częściach. Jednocześnie nie ma limitów, które dotyczyłyby maksymalnej liczby realizowanych wypłat. Zwrot oszczędności realizuje się tak często, jak tego potrzebuje właściciel rachunku PPK.
Uczestnik PPK może swobodnie pobierać odkładane pieniądze. Musi jednak pamiętać o tym, że traci przy tym sporą część środków, które przysługiwałyby mu po ukończeniu 60 roku życia.
Czy wypłata środków jest równoznaczna z rezygnacją z PPK?
Wypłata oszczędności z PPK z tytułu poważnej choroby lub na wkład własny, a także zwrot środków bez podawania przyczyny i przed ukończeniem 60. roku życia nie pociągają za sobą konieczności rezygnacji z dalszego oszczędzania. Na rachunek uczestnika PPK nadal będą trafiać wpłaty od pracownika, pracodawcy i państwa.
Jedyny wyjątek w tej kwestii występuje, gdy uczestnik PPK osiągnie wiek 60 lat i decyduje się na wypłatę środków. Wtedy na jego rachunek nie wpływają już kolejne wpłaty, a więc gromadzenie nowych oszczędności zostanie zablokowane. Działa to niezależnie również od liczby prowadzonych przez uczestnika rachunków PPK.
Nawet w przypadku złożenia rezygnacji, która wymaga złożenia jej u pracodawcy, ponowny udział w PPK nie jest niemożliwy dla pracownika. W każdej chwili można wrócić do oszczędzania w programie. Wystarczy ponownie przekazać wniosek do pracodawcy.
