Niezgłoszenie darowizny w terminie pociąga za sobą konsekwencje prawne. Problemy finansowe często prowadzą do wsparcia ze strony rodziny. Oczywiście nie ma w tym nic złego, jednak nie każdy w takiej sytuacji pamięta o obowiązku zgłoszenia. Niezgłoszenie darowizny może doprowadzić do konieczności zapłaty kary podatkowej. Czy niezgłoszona darowizna od rodziców, może być źródłem kłopotów?
O darowiźnie mówimy, gdy zawierana jest umowa, w której jedna strona zwana darczyńcą zobowiązuję się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swojego majątku. Kwestie darowizny reguluje art. 888 Kodeksu cywilnego. Nie ważne, w jakim celu zamierza to zrobić, nie ma to wpływu na obowiązek podatkowy. Wpływ ma natomiast relacja, jaka zachodzi między darczyńcą a obdarowanym.
Niezgłoszenie darowizny to częste źródło kłopotów, wynikające z niewiedzy podatników. Zwrócenie się o pomoc w trudnej sytuacji życiowej, to dla nas naturalna kolej rzeczy, której nie łączymy z koniecznością odprowadzenia podatku od darowizny. Okazuje się, że w niektórych przypadkach zbyt luźne podejście do “rodzinnej pożyczki” może wiązać się z karą za niezgłoszenie darowizny. Kiedy do tego dojdzie? O czym warto pamiętać?
Spis treści
Niezgłoszenie darowizny od rodziców – grupy podatkowe
Otrzymanie darowizny wiąże się z koniecznością jej zgłoszenia i uiszczenia podatku. Jednak podatek nie zawsze trzeba płacić. Kluczowe znaczenie dla kwestii podatkowej w przypadku udzielenia darowizny ma przynależność do określonej grupy podatkowej. Wyróżniamy trzy.
- Pierwsza grupa podatkowa – kwota wolna od podatku dla tej grupy wynosi 36 120 zł. Do tej grupy zalicza się najbliższa rodzina: małżonek, małżonka, dzieci, wnuki, prawnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, zięć, synowa, teściowie. W ramach I grupy podatkowej wyróżnia się grupę 0, która jest zwolniona z opodatkowania darowizny (małżonek/ka, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym czy macocha). Jednak jeśli darowizna przekroczyła kwoty limitu, to fakt otrzymania darowizny podlega zgłoszeniu.
- Druga grupa podatkowa – dalsza rodzina, dla której darowizny są nieopodatkowane do kwoty 27 090 zł. Do grupy należą m.in. zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonkowie rodzeństwa małżonków i rodzeństwo małżonków.
- Trzecia grupa podatkowa – obejmuje wszystkie pozostałe osoby. Kwota wolna od podatku w tym przypadku jest znacznie niższa i wynosi 5733 zł.
Limity wartości darowizn dotyczą przekazanych przez jedną osobę w ciągu 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło nabycie ostatniej darowizny. Obowiązek zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego ma miejsce, gdy wysokość darowizny przekracza wysokość kwoty wolnej od opodatkowania. Obowiązek darowizny powstaje z chwilą złożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego lub w momencie przekazania darowizny obdarowanemu, jeśli umowa darowizny nie wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Jeśli jednak zawarcie umowy następuje u notariusza, wówczas to bezpośrednio u niego płaci się należny podatek, bądź dokonuje on zwolnienia.
Niezgłoszenie darowizny w terminie – kiedy należy zgłosić darowiznę?
Dość powszechnie wiadomo, że pożyczka lub darowizna od np. rodziców nie wiąże się z koniecznością zapłaty podatku. Tzw. podatkowa “grupa 0” faktycznie nie rodzi takich zobowiązań, jednak przekroczenie kwoty 36 120 złotych (łączna suma darowizn od tej samej osoby w ciągu 5 lat) wymusza na nas obowiązek zgłoszenia tego faktu do właściwego urzędu skarbowego w terminie do 6 miesięcy od otrzymania darowizny.
Pożyczka lub darowizna od rodziny z „grupy 0” będzie zwolniona z podatku, jednak jeśli łączna wartość przekroczy 36 120 złotych w ciągu 5 lat – trzeba ją zgłosić.
W przypadku niezgłoszenia darowizny w terminie może dojść do sytuacji, w której podarowana kwota zostanie opodatkowana na zasadach ogólnych. Oczywiście “rodzinna pożyczka” nie oznacza automatycznej kontroli urzędu skarbowego, jednak nadmierne wydatki obdarowanego mogą zwrócić uwagę kontrolerów.
Do zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego w przypadku grupy I służy druk SD-Z2. Do udokumentowania darowizny wykorzystuje się np. wydruk z konta czy przekaz pocztowy. Jeśli darowizna miała formę niepieniężną, warto wykorzystać np. umowę darowizny.
Zwolnienia z podatku od darowizn – podstawa prawna
Art. 4a. [Zwolnienia podmiotowe]
1. Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz
Konsekwencje niezgłoszenia darowizny
Podatnicy podlegają większej kontroli od 1 lipca 2022 r. Od tego czasu urząd skarbowy ma prawo do wglądu w prywatne konta bankowe obywateli.
Informacje na temat rachunków bankowych przekazywane są organowi przez banki. Są to m.in. dane dotyczące stanu na koncie, czy też obrotu. Jeśli istnieje podejrzenie popełnienia czynu zabronionego, wówczas US może wystąpić do banku z prośbą o informacje pomocne w ustaleniu tego faktu już po wszczęciu postępowania przygotowawczego o popełnienie przestępstwa. W ten sposób urząd może wykryć niezgłoszone darowizny. Jakie są skutki niezgłoszenia darowizny?
Urząd może wezwać do zgłoszenia wyjaśnień także w sytuacji, gdy ktoś dokonuje drogiego zakupu, np. nieruchomości. Konsekwencje podatkowe grożą, jeśli od momentu otrzymania darowizny upłynęło 6 miesięcy.
Jakie kary za niezgłoszenie darowizny w terminie?
Niezgłoszona darowizna może przejść bez echa lub będzie oznaczała konieczność obłożenia pożyczki opodatkowaniem ogólnym. Niezgłoszona darowizna może rodzić podejrzenia fiskusa, który ma prawo wdrożyć czynności sprawdzające. Jeżeli obdarowany nie zgłosił darowizny przekraczającej kwotę wolną od podatku, urząd może potraktować to jako oszustwo podatkowe. Jaki podatek trzeba będzie zapłacić? W zależności od wysokości darowizny i powiązania członka rodziny z obdarowanym (grupa podatkowa 1-3) urząd może opodatkować dotację stawką od 3 do 20% podstawy.
Szukasz Pracy? Praca w Radomiu czeka, aż ją odkryjesz!
Finalna kara uzależniona jest od stopnia spokrewnienia osoby obdarowanej i obdarowującej i wysokości należnego podatku.
Niezgłoszenie darowizny a czynny żal
Należy pamiętać, że niezgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego grozi utratą prawa do skorzystania z całkowitego zwolnienia z podatku. W takiej sytuacji podatnik musi złożyć deklarację SD-3 i zapłacić podatek na zasadach ogólnych. Zgłoszenie czynnego żalu może uchronić podatnika przed dodatkowymi karami za wykroczenie skarbowe (np. grzywną), ale nie przywraca prawa do zwolnienia z podatku i nie znosi obowiązku zapłaty zaległego podatku oraz odsetek. Oznacza to, że zaległy podatek i tak trzeba zapłacić, jednak czynny żal zwykle pozwala uniknąć sankcji karnych za nieterminowe zgłoszenie.
W przypadku darowizny nie ma możliwości zastosowania art. 162 Ordynacji podatkowej i przywrócenia terminu płatności, ponieważ termin do zgłoszenia darowizny celem zwolnienia z podatku jest terminem prawa materialnego, a liczne orzeczenia sądowe oraz przepisy jasno stanowią, że takich terminów nie można przywracać. Przepis ten (art. 162) dotyczy wyłącznie terminów procesowych, a nie materialnych (takich jak termin zgłoszenia darowizny celem uzyskania zwolnienia).
Niezgłoszenie darowizny – przedawnienie
Niezgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego może wiązać się z karnym opodatkowaniem w wysokości 20% podstawy. Jeżeli obdarowany zacznie wydawać znacznie więcej pieniędzy, fiskus prawdopodobnie zainteresuje się źródłami finansowania takiej „rozrzutności”. Warto wiedzieć, że funkcjonuje pojęcie przedawnienia od niezgłoszonej darowizny.
Obecnie, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (NSA, 2024–2025), obowiązek podatkowy powstaje w momencie, gdy podatnik powoła się przed organem podatkowym na fakt otrzymania darowizny (art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Prawo do wymierzenia podatku od takiej niezgłoszonej wcześniej darowizny przedawnia się z upływem 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym ten obowiązek powstał (czyli od ujawnienia darowizny), a nie 5 lat, jak dawniej interpretowano. Oznacza to, że jeśli po upływie tych 3 lat urząd skarbowy nie doręczy decyzji ustalającej wysokość podatku, podatnik nie ponosi już konsekwencji podatkowych. Organy podatkowe nie mogą dowolnie wydłużać tego okresu, nawet jeśli powołują się na odnowienie obowiązku podatkowego przy ujawnieniu niezgłoszonej darowizny.
Kiedy powstaje obowiązek zapłaty podatku?
Obowiązek zapłaty podatku od spadków i darowizn powstaje z chwilą nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, co może nastąpić zarówno na mocy umowy zawartej u notariusza, jak i poprzez przekazanie przedmiotu darowizny bez zachowania tej formy.
Co, gdy darowizna jest pieniężna?
Jeżeli przedmiotem nabycia tytułem darowizny są środki pieniężne, kluczowe jest nie tylko udokumentowanie przelewu na konto obdarowanego, ale i terminowe zgłoszenie darowizny do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Niedopełnienie tych formalności może skutkować utratą prawa do zwolnienia podatkowego, a w przypadku ujawnienia darowizny przez organ kontroli podatkowej, nałożeniem podatku w wysokości nawet 20% podstawy opodatkowania.
Warto więc wcześniej sprawdzić, czy w danym przypadku powstał obowiązek podatkowy i jakie dokumenty należy przygotować, aby udowodnić nabycie własności rzeczy lub pieniędzy tytułem darowizny.
Jak prawidłowo zgłosić darowiznę do urzędu? Praktyczne wskazówki
Zgłoszenie darowizny do właściwego naczelnika urzędu skarbowego powinno nastąpić w przewidzianym terminie, najczęściej w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. W przypadku, gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny są np. środki pieniężne, niezbędne jest przedstawienie dowodu ich przekazania oraz wskazanie, że nabycie następuje na podstawie ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Jeśli nie zgłosimy darowizny lub zrobimy to po terminie, organ kontroli skarbowej może wszcząć postępowanie i nałożyć podatek według wyższej stawki, nawet jeśli darowizna została przekazana w najbliższej rodzinie. Zachowanie dowodów potwierdzających przekazanie pieniędzy lub rzeczy oraz prawidłowa identyfikacja przedmiotu darowizny istotnie ograniczą ryzyko problemów podczas ewentualnych czynności sprawdzających przez w związku z organem kontroli skarbowej dochodzącym swoich należności.
