Nie rozliczyliście PIT-u w terminie, a może popełniliście błąd w trakcie wypełniania formularza? W takim razie pomoże czynny żal, złożony w Urzędzie Skarbowym. Jak napisać czynny żal, aby uniknąć problemów z powodu PIT? Odpowiada ekspert prawny GoWork.pl.

Niezapłacenie podatku w terminie – czynny żal pomoże!

Zapomnieliście rozliczyć PIT w terminie? A może popełniliście  błąd, którego wcześniej nie zauważyliście? To może być problem. Jak ratować się przed konsekwencjami? Pomóc może złożenie czynnego żalu do Urzędu Skarbowego.

Na czym polega czynny żal i jak go napisać? Co daje nam złożenie go do „skarbówki” i jakie powody swojego zachowania należy w nim podać? Tego dowiecie się od eksperta prawnego GoWork.pl w kolejnym odcinku naszego cyklu „Pracodawca to (nie) Twój wróg”!


SPRAWDŹ TEŻ: Jak sprawdzić PIT za 2021 rok? Krok po kroku


Czynny żal – definicja

Czym jest czynny żal? Według definicji jest to dobrowolne zaniechanie lub zapobieżenie skutkowi popełnionego przestępstwa. Innymi słowy, jest to przyznanie się przez nas do winy, zaprzestanie popełniania przestępstwa i zgłoszenie chęci do uregulowania wszelkich spraw z Urzędem Skarbowym. Czynny żal składany jest na piśmie, w którym należy przyznać się do winy, wskazać jej powody oraz zobowiązać się do uregulowania zobowiązania. Ma to na celu powstrzymanie wszczęcia przeciwko nam postępowania karno-skarbowego.


Szukasz pracy we Wrocławiu? Sprawdź najlepsze oferty na GoWork.pl!


Czynny żal podatnika – w jakich sytuacjach pomoże?

Przed jakimi kłopotami może uchronić nas czynny żal? Przedsiębiorcy, jak i osoby prywatne, najczęściej korzystają z niego  w przypadku spóźnionego złożenia zeznania podatkowego. Czynny żal służy także do naprawiania sytuacji takich jak:

  • nierzetelne prowadzenia ksiąg podatkowych;
  • nierzetelne wystawianie faktur;
  • niezapłacenie lub nieodpowiednie zapłacenie podatku dochodowego (PIT lub CIT), lub podatku VAT;
  • bezprawne stosowanie obniżonych stawek VAT;
  • zatajenie przed organami podatkowymi prawdziwych rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej.

Czynny żal – kiedy jest skuteczny?

Aby czynny żal nie został uznany za niedopuszczalny (w takiej sytuacji nie przysługuje już Wam żaden środek odwoławczy!), musi zostać on złożony, zanim właściwy organ samodzielnie udokumentuje popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Czynny żal będzie skuteczny także wtedy, gdy przyznacie się do błędu przed rozpoczęciem przez organ ścigania innej czynności zmierzającej do wykrycia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego – takiej jak przeszukania, czynności sprawdzającej czy kontroli.

Obowiązkowym warunkiem skuteczności złożonego czynnego żalu będzie także natychmiastowe uiszczenie zaległej opłaty wraz z należnymi odsetkami.


TO WARTO WIEDZIEĆ: Do kiedy rozliczyć się z PIT 2021? Sprawdź terminy!


Czynny żal – jak napisać?

Co powinno zawierać składane w Urzędzie Skarbowym pismo? Czynny żal nie ma swojego urzędowego wzoru czy formularza. Powinny znaleźć się w nim jednak pewne podstawowe informacje. Jak napisać czynny żal? Nie możecie pominąć elementów takich jak:

  • dane osoby składającej czynny żal;
  • adresata, którym jest Naczelnik urzędu skarbowego;
  • charakter popełnionego czynu i jego okoliczności;
  • osoby, które miały związek z popełnionym czynem zabronionym;
  • informacja o tym, czy podatnik naprawił swój czyn, a jeżeli tego nie zrobił – to w jaki sposób i w jakim terminie podatnik zobowiązuje się do jego naprawienia.

Czynny żal uzasadnienie, przykłady

Jeśli niezapłacenie podatku lub niezłożenie deklaracji podatkowej w terminie zdarzyło Wam się po raz pierwszy, warto wspomnieć o tym w składanym piśmie. Fakt tego, że zabronionego czynu skarbowego dokonaliście nieświadomie, może zadziałać na Waszą korzyść.

Dobrze wyjaśnić również, że czyn ten wynikał np. z Waszego zapominalstwa, a nie świadomej chęci uchylenia się od obowiązku opodatkowania. Jeśli jednak zdarza nam się to któryś raz z rzędu, musimy wziąć pod uwagę, że Urząd Skarbowy może i tak nałożyć na nas stosowną karę.


PRZECZYTAJ TEŻ: Ulgi podatkowe w 2021 roku – co będzie można odliczyć?


Czynny żal – podstawa prawna

Na czym polega składanie czynnego żalu i przed jakimi konsekwencjami może on nas uchronić? Na te i inne pytania odpowiada nasza ekspertka prawna GoWork.pl, Angelika Kowalczyk!

1. Na czym polega złożenie czynnego żalu? Czy to to samo, co samodonos?

Czynny żal to instytucja uregulowana w art. 16 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (dalej: Kodeks karny skarbowy). Zgodnie z tym przepisem, nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu. Taką sytuację można inaczej określić samodonosem – sprawca „ujawnia istotne okoliczności” popełnionego przez siebie samego czynu.

Jak napisać czynny żal do Urzędu Skarbowego?

Czynny żal w postępowaniu karnym skarbowym polega zatem na tym, że:

  • może go złożyć tylko sprawca – nie np. osoba trzecia, ale również nie osoba, która kierowała/poleciła/nakłoniła (do) wykonania/e(m) tego przestępstwa/wykroczenia (dot. zatem przestępstw popełnionych przez więcej niż jedną osobę);
  • czyn objęty czynnym żalem stanowi przestępstwo lub wykroczenie skarbowe określone w Kodeksie karnym skarbowym – nie w innej ustawie;
  • wyłącza karalność – czyn nadal stanowi przestępstwo/wykroczenie, ale sprawca nie zostanie za niego ukarany;
  • zostaje złożony już po popełnieniu przestępstwa/wykroczenia skarbowego – nie w jego trakcie lub jeszcze przed, ale wcześniej niż w momencie, gdy organ ścigania będzie miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa/wykroczenia skarbowego (tzn. gdy inna osoba/organ wniosła już zawiadomienie o popełnieniu tego przestępstwa/wykroczenia) oraz, co za tym idzie, wcześniej niż organ ścigania rozpocznie prowadzenie czynności służbowych w związku z popełnieniem tego przestępstwa/wykroczenia, np. przeszukania czy kontroli (chyba, że czynności te nie dały uprzednio podstaw do wszczęcia postępowania);
  • następuje zawiadomienie właściwego organu powołanego do ścigania danego przestępstwa – czyli organu wskazanego w Kodeksie karnym skarbowym;
  • ujawnione zostają „istotne okoliczności czynu” – czyli np. czas, miejsce, sposób, a w szczególności osoby biorące udział w popełnieniu przestępstwa/wykroczenia.

Czynny żal składa się na piśmie w formie papierowej lub elektronicznej albo ustnie do protokołu.


TO TEŻ MOŻE CIĘ ZAINTERESOWAĆ: PIT – jak go rozliczyć w 2021 roku?


2. Co daje nam złożenie czynnego żalu, zanim Urząd Skarbowy skontaktuje się z nami?

Jak zostało wskazane powyżej, czynny żal wyłącza karalność, a zatem sąd odstępuje od ukarania sprawcy danego czynu. Aby jednak tak się stało, sprawca, obok złożenia samodonosu zawierającego wszystkie powyższe elementy, powinien jeszcze spełnić jeden warunek, tj. w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiścić w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym (art. 16 § 2 Kodeksu karnego skarbowego).

Jeżeli zatem sprawcą jest podatnik, który uporczywie nie wpłaca w terminie podatku, wypełniając tym samym znamiona wykroczenia określonego w art. 57 Kodeksu karnego skarbowego, musi uprzednio uregulować ów uszczuplony podatek, by można było wobec niego zastosować odstąpienie od wymierzenia kary. W takiej sytuacji, jeżeli zostaną wypełnione wszystkie określone powyżej przesłanki, sąd obligatoryjnie odstępuje od wymierzenia kary.


ZOBACZ TEŻ: Rodzaje formularzy PIT w Polsce – który PIT dla kogo? Do kiedy się rozliczyć?


3. Czy złożenie czynnego żalu ochroni mnie przed konsekwencjami prawnymi np. nierozliczenia PIT-u?

Zgodnie z art. 54 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Czynny żal – uzasadnienie

To, jakie skutki wywrze złożenie czynnego żalu w sytuacji niezłożenia deklaracji podatkowej, zależy od tego, czy podatnik nie rozliczył PIT-u umyślnie, „uchylając się od opodatkowania”, czy dlatego, że np. zwyczajnie zapomniał.

Kodeks karny skarbowy w art. 16a wyłącza karalność przestępstwa/wykroczenia skarbowego, jeżeli sprawca złożył prawnie skuteczną, w rozumieniu przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa albo ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, korektę deklaracji podatkowej i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie. Ten przepis jednakże będzie miał zastosowanie do podatnika, który złożył już deklarację podatkową, nie zaś do tego, który nie rozliczył PIT-u.

Nie podlega karze również podatnik, który złożył zeznanie podatkowe i popełnił w nim błędy lub oczywiste pomyłki powstałe z winy płatnika lub organu podatkowego (a więc nie z winy samego podatnika), na co wskazuje art. 16b Kodeksu karnego skarbowego.

Co dzieje się w sytuacji, gdy podatnik nie rozliczy PIT-u?

Zgodnie z art. 21 Ordynacji podatkowej, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego.

Jeśli więc podatnik nie złożył PIT-u, bo np. zapomniał, to jego czynny żal będzie skuteczny, gdy zostanie złożony przed wszczęciem postępowania podatkowego w związku z niezłożeniem przez niego deklaracji podatkowej oraz przy spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek (w szczególności, gdy uiści wymaganą należność publicznoprawną, wynikającą z zobowiązania podatkowego). Wówczas może liczyć na odstąpienie od wymierzenia kary.

Jeżeli natomiast podatnik umyślnie nie złożył deklaracji podatkowej, świadomie uchylając się od opodatkowania, nie składając oczywiście czynnego żalu przed wszczęciem postępowania podatkowego, jeżeli jednak wyraża skruchę, może liczyć na ewentualne odstąpienie sądu od wymierzenia mu kary.

Czynny żal i Kodeks karny skarbowy

Zgodnie bowiem z art. 19 Kodeksu karnego skarbowego, sąd może odstąpić od wymierzenia kary za przestępstwa skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat lub karą łagodniejszą, gdy stopień społecznej szkodliwości popełnionego czynu nie jest znaczny.

Zamiast takiej kary sąd może orzec inny środek karny wymieniony w Kodeksie karnym skarbowym, np. przepadek korzyści majątkowej, jeżeli cele kary zostaną przez ten środek spełnione. Jeżeli zaś w związku z przestępstwem skarbowym nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, tak jak może nastąpić w przypadku nierozliczenia PIT-u, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, a nawet środka karnego, jeżeli wymagalna należność została w całości uiszczona przed wydaniem wyroku.

Oceń artykuł
3/5 (1)