Kto reprezentuje spółkę osobową?

Reprezentacja spółek osobowych i kapitałowych prezentuje się nieco inaczej. Każdy rodzaj spółki ma inne cechy, dlatego każdy przedsiębiorca ma szanse znaleźć formę działalności gospodarczej odpowiadającą na jego potrzeby. Sprawdź, kto zajmuje się reprezentacją spółki osobowej.

Osoby, które rozważają prowadzenie firmy ze wspólnikiem, mają w Polsce do wyboru 8 form działalności gospodarczej. Spółki różnią się między sobą w zakresie tego, ile osób może być w spółce, jaka jest odpowiedzialności wspólników, środkami potrzebnymi na start działalności, a nawet nazwą. Jedną z podstawowych różnic jest także sposób reprezentacji. Szczególnie widoczne jest to przy porównaniu spółek kapitałowych i spółek osobowych. Podczas gdy w jednych spółkach zajmują się tym wspólnicy, w innych do reprezentacji powołuje się specjalne organy.

Spółki osobowe a kapitałowe

W Polsce mamy do wyboru w sumie 9 form działalności gospodarczej. Jedną z najpopularniejszych jest oczywiście jednoosobowa działalność gospodarcza. Cechą tej działalności, jak sama nazwa wskazuje jest prowadzenie firmy w pojedynkę. Jeśli chcemy działać ze wspólnikiem, musimy wybrać którąś ze spółek. Jakie mogą być spółki? Możemy założyć spółkę cywilną, która regulowana jest przepisami Kodeksu cywilnego lub też którąś ze spółek handlowych.

Najmniej formalności i kosztów wymaga założenie spółki cywilnej. Nie dają one jednak takich korzyści jak spółki prawa handlowego w zakresie ograniczenia odpowiedzialności, czy możliwości zaciągania zobowiązań. Spółka cywilna nie jest osobnym podmiotem prawnym. Spółki handlowe natomiast dzielą się na spółki osobowe i kapitałowe. Wszystkie spółki tej kategorii są regulowane przez Kodeks spółek handlowych.

Reprezentacja spółek osobowych a kapitałowych

Spółki osobowe opierają się na zasadzie wzajemnego zaufania. Ich członkowie wspólnie angażują się w prowadzenie firmy. Wspólnik stanowi integralną część firmy do tego stopnia, że w spółkach osobowych znacznie trudniej jest o zmianę wspólnika, czy przystąpienie do firmy nowych wspólników. Do spółek osobowych należą:

• Spółka jawna
• Spółka partnerska
• Spółka komandytowa
• Spółka komandytowo-akcyjna

Spółki kapitałowe z kolei jak sama nazwa wskazuje, opierają się na kapitale. W ich przypadku nie tyle relacje między wspólnikami mają znaczenie, co kapitał, jaki wnoszą do firmy. Również zmiana składu wspólników jest skorelowana z kapitałem pieniężnym, czy niepieniężnym (np. nieruchomości). Spółki osobowe ponadto nie posiadają osobowości prawnej. Mogą nabywać prawa, czy zaciągać zobowiązania, lecz odpowiedzialność za jej zobowiązania ponoszą członkowie spółki. Natomiast spółki kapitałowe mają osobowość prawną. W praktyce osoba prawna, jak i tzw. ułomna osoba prawna, czyli np. właśnie spółka osobowa, nie różnią się od siebie drastycznie. Jednak cechą, która wyróżnia je właśnie w kontekście spółek, jest sposób reprezentacji. W spółkach osobowych reprezentacją zajmują się wspólnicy, a w spółkach kapitałowych do tego zadania powołane zostają specjalne organy. Do spółek kapitałowych należą:

• Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
• Spółka akcyjna
• Spółka komandytowa
• Prosta spółka akcyjna

Reprezentacja spółki jawnej

Do założenia spółki jawnej potrzebujemy minimum dwóch wspólników. Mogą to być osoby fizyczne, prawne lub jednostki organizacyjne mające zdolność prawną. Jest to spółka, którą powołuje się do życia na podstawie umowy zawartej pisemnie pod rygorem nieważności. W spółce jawnej, tak samo jak w partnerskiej i komandytowej nie ma minimalnej wysokości kapitału zakładowego, lecz spółka musi posiadać majątek określony w umowie. Jest ona odrębnym bytem od wspólników, dlatego do działania potrzebuje wkładów w postaci pieniężnej, niepieniężnej, czy też świadczenia usług na rzecz spółki.

W ramach wniesionych wkładów wspólnicy otrzymują w spółce prawa. Jeśli wspólnik wnosi wkład w postaci nieruchomości, to umowę trzeba zawrzeć w formie aktu notarialnego. Natomiast jeśli przedsiębiorstwo, to umowa spółki jawnej musi zostać zawarta z podpisami notarialnie poświadczonymi. Tę spółkę osobową można założyć przez internet w systemie s24. Pod warunkiem, że do spółki wnoszone są wyłącznie wkłady w formie pieniężnej. Każdą spółkę prawa handlowego trzeba zarejestrować w Krajowym Rejestrze Sądowym. W spółce nie powołuje się oficjalnych organów, a jej reprezentacją może się zajmować każdy wspólnik, zarówno będący osobą fizyczną, jak i osobą prawną. Zasady reprezentowania spółki jawnej można szczegółowo określić w umowie.

Art. 30. [Pozbawienie prawa do reprezentacji]

§ 1. Umowa spółki może przewidywać, że wspólnik jest pozbawiony prawa reprezentowania spółki albo że jest uprawniony do jej reprezentowania tylko łącznie z innym wspólnikiem lub prokurentem.

Reprezentacja oznacza możliwość dokonywania czynności dotyczących składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu danego podmiotu. W przypadku spółki jawnej zasady reprezentacji dokładnie określa art. 29 Kodeksu spółek handlowych. Natomiast w art. 30 uregulowano kwestie pozbawienia prawa do reprezentacji.

Art. 29. [Zasada reprezentacji]

§ 1. Każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę.

§ 2. Prawo wspólnika do reprezentowania spółki dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki.

§ 3. Prawa reprezentowania spółki nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich.

Wspólnika można pozbawić prawa do reprezentacji spółki tylko, jeśli wystąpią ważne powody na mocy prawomocnego orzeczenia sądu.

Jakie są cechy spółki jawnej?

Każdy wspólnik ma nie tylko prawo, ale i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Jednak tę kwestię także można sprecyzować w umowie. Cechą spółek osobowych, w tym właśnie spółki jawnej jest odpowiedzialność za zobowiązania firmy ponoszona przez spółkę i wspólników. Jeśli majątek spółki nie wystarcza na spłatę zobowiązań, wówczas wspólnicy odpowiadają całym swoim majątkiem bez ograniczenia. Cechą tej spółki jest także możliwość prowadzenia księgowości w formie uproszczonej do limitu dwóch milionów euro przychodów. Spółka nie jest podatnikiem, lecz jej wspólnicy. Jako że jest to spółka osobowa, śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości powoduje rozwiązanie spółki. Podobnie jak wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub jego wierzyciela.

Reprezentacja spółki partnerskiej

Spółka partnerska jest dosyć szczególną formą działalności gospodarczej. Mogą ją założyć wspólnicy uprawnieni do wykonywania wolnych zawodów, zwani partnerami. Zawody te ujęto w art. 88 Kodeksu spółek handlowych. Są to m.in. architekci, adwokaci, doradcy podatkowi, notariusze, pielęgniarki, lekarze weterynarii, czy księgowi. Spółkę zakłada się na podobnych zasadach jak spółkę jawną. Jednak nie można jej założyć przez system s24. Reprezentacją spółki partnerskiej ma prawo zajmować się każdy z partnerów. Jednak tutaj także istnieje pewna dowolność konstruowania kwestii reprezentacji w umowie. Partner może reprezentować spółkę z innym partnerem lub prokurentem.

Jest to jedyna spółka osobowa, w której można powołać zarząd. Wówczas to on zajmuje się reprezentacją spółki i prowadzeniem jej spraw. W skład zarządu mogą wchodzić wspólnicy, ale niekoniecznie. W umowie spółki partnerskiej należy wskazać nazwiska i imiona partnerów, którzy będą jako jedyni zajmować się reprezentacją spółki. W momencie zgłaszania spółki do sądu rejestrowego także należy wskazać nazwiska i imiona partnerów uprawnionych do reprezentowania spółki, Chyba że w umowie nie zawarto szczegółów dotyczących reprezentacji. W art. 96 Kodeksu spółek handlowych określono sposób reprezentacji spółki partnerskiej.

Art.  96.  [Sposób reprezentacji spółki partnerskiej]

§  1.  Każdy partner ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.

§  2.  Pozbawienie partnera prawa reprezentowania spółki może nastąpić tylko z ważnych powodów uchwałą powziętą większością trzech czwartych głosów w obecności co najmniej dwóch trzecich ogólnej liczby partnerów. Umowa spółki może przewidywać surowsze wymogi powzięcia uchwały.

§  3.  Pozbawienie partnera prawa reprezentowania spółki na podstawie § 2 staje się skuteczne z chwilą wpisu do rejestru.

Reprezentacja spółki komandytowej

W spółce komandytowej wyróżniamy dwa rodzaje wspólników. Jest komplementariusz odpowiadający całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki i komandytariusz odpowiadający za zobowiązania spółki do wysokości sumy komandytowej. Sumą komandytową jest kwota wskazana w umowie spółki, która określa zakres odpowiedzialności komandytariusza w razie ewentualnych długów spółki. Założenie tej spółki wymaga sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego. W przypadku wyłącznie pieniężnych wkładów spółkę komandytową można założyć przez Internet. W tej spółce nie występują oficjalne organy, a jej reprezentacją zajmuje się komplementariusz. Komendytariusz może jedynie reprezentować spółkę na zasadzie pełnomocnictwa. Sprawy spółki także prowadzi komplementariusz, natomiast kwestie podejmowania decyzji dotyczących działania firmy przez komandytariusza można uregulować w umowie.

Zgodnie z art. 117 spółkę reprezentują komplementariusze, których z mocy umowy spółki albo prawomocnego orzeczenia sądu nie pozbawiono prawa reprezentowania spółki. Jeżeli komandytariusz dokona w imieniu spółki czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, odpowiada za skutki tej czynności wobec osób trzecich bez ograniczenia. Dotyczy to także reprezentowania spółki przez komandytariusza bez umocowania bądź po przekroczeniu jego zakresu. Cechą szczególną tej spółki jest solidarna odpowiedzialność spółki i wspólników za jej zobowiązania w zależności od statusu wspólników.

Tylko komplementariusz odpowiada całym swoim majątkiem bez ograniczeń. Spółka komandytowa i komandytowo-akcyjna w przeciwieństwie do wcześniej omawianych spółek są podatnikiem podatku od osób prawnych w wysokości 19% lub 9% (przy stawce obniżonej). W spółce komandytowej należy już prowadzić pełną księgowość, księgi rachunkowe, sprawozdania finansowe, sprawozdania stanu aktywów i pasywów przedsiębiorstwa.

Reprezentacja spółki komandytowo-akcyjnej

Spółka komandytowo-akcyjna powstaje w oparciu o statut w formie aktu notarialnego. Jest to jedyna spółka osobowa, która wymaga minimalnej wysokości kapitału zakładowego. Jest to 50 000 zł. Jednak kapitał zakładowy może obejmować wkłady pieniężne lub niepieniężne. Choć jest to spółka osobowa, jej reprezentacja znacząco różni się od spółek omawianych wcześniej. W tego rodzaju firmie muszą się znaleźć oficjalne organy. Jest to walne zgromadzenie i rada nadzorcza. Jednak ten drugi organ należy utworzyć, jeśli w spółce jest więcej niż 25 akcjonariuszy. Reprezentacją spółki zajmuje się każdy wspólnik będący komplementariuszem. Podobnie jak w spółce komandytowej komandytariusz, tak w spółce komandytowo-akcyjnej, akcjonariusz może reprezentować spółkę tylko jako pełnomocnik.

Akcjonariusz pozbawiony jest prawa prowadzenia spraw spółki. Może się tym zajmować każdy komplementariusz. Dokładną kwestię reprezentacji spółki określa art. 137 Kodeksu spółek handlowych. Dowiadujemy się stamtąd, że:

• Spółkę mogą reprezentować komplementariusze, których nie pozbawiono prawa do reprezentowania spółki na mocy statutu lub prawomocnego orzeczenia sądu;
• Statut spółki ulega zmianie, jeśli komplementariusz zostanie pozbawiony prawa reprezentowania spółki. Takie działanie wymaga zgody wszystkich pozostałych komplementariuszy.
• Tylko prawomocne orzeczenie sądu umożliwia pozbawienie komplementariusza prawa reprezentowania spółki wbrew jego sprzeciwowi.
• Jeśli komplementariusz zostanie pozbawiony praw reprezentowania spółki wbrew sprzeciwowi, zostaje zwolniony od odpowiedzialności osobistej za zobowiązania spółki, które powstaną od chwili dokonania odpowiedniego wpisu w rejestrze.

Rada nadzorcza w spółce komandytowo-akcyjnej jest powoływana i odwoływane przez walne zgromadzenie. Członkiem rady nadzorczej nie może być komplementariusz albo jego pracownik. Rada nadzorcza sprawuje nadzór nad działalnością spółki.

Reprezentacja spółek kapitałowych – organy

W pozostałych spółkach, czyli spółkach kapitałowych reprezentacją nie zajmują się wspólnicy, lecz właśnie specjalnie powołane do tego organy. 

• W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością musi funkcjonować zgromadzenie wspólników, zarząd, rada nadzorcza i/lub komisja rewizyjna. Oba organy muszą zostać skonstruowane, jeśli kapitał zakładowy spółki przewyższa 500 000 zł, a wspólników jest więcej niż 25. Zarząd reprezentuje spółkę. Może to być organ wieloosobowy, w którym współdziała przynajmniej dwóch członków zarządu lub członek zarządu i prokurent. 
• W prostej spółce akcyjnej musi być zarząd, rada nadzorcza lub rada dyrektorów łącząca funkcję zarządu i rady nadzorczej, oraz walne zgromadzenie. 
• W spółce akcyjnej musi działać walne zgromadzenie akcjonariuszy, zarząd, rada nadzorcza.

Zarząd w spółkach kapitałowych

Kwestie działania zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością reguluje art. 201 Kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z jego treścią:

Art. 201. [Zarząd spółki z ograniczoną odpowiedzialnością]

§ 1. Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę.

§ 2. Zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków.

§ 3. Do zarządu mogą być powołane osoby spośród wspólników lub spoza ich grona.

§ 4. Członek zarządu jest powoływany i odwoływany uchwałą wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej.

§ 5. Uchwała wspólników lub umowa spółki może określać wymagania jakie powinni spełniać kandydaci na stanowisko członka zarządu.

Z kolei o zarządzie w spółce akcyjnej możemy przeczytać w art. 368 Kodeksu spółek handlowych. Oba zarządy działają podobnie. W przypadku spółki akcyjnej członków zarządu powołuje i odwołuje rada nadzorcza. Jednak umowa spółki może stanowić inaczej. Członek zarządu może być odwołany lub zawieszony w czynnościach również przez walne zgromadzenie.

Rada nadzorcza

Rada nadzorcza w spółkach akcyjnych powoływana jest przez walne zgromadzenie akcjonariuszy, a w spółkach z o.o. przez zgromadzenie wspólników. Jest to organ nadzorczy, sprawujący kontrolę nad działalnością spółek. Rada może m.in. dokonać oceny rocznych sprawozdań finansowych, rewizji stanu majątku spółki, czy powoływać i odwoływać członków zarządu.

Kadencja rady nadzorczej w spółce akcyjnej wynosi 5 lat, a w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością 1 rok. Ze względu na m.in. konflikt interesów, przepisy określają, kto może, a kto nie należeć do rady nadzorczej. Członkiem rady nie może zostać np. członek zarządu, prokurent, likwidator, pracujący w spółce główny księgowy, czy radca prawny.

Walne zgromadzenie

W spółce komandytowo-akcyjnej i spółce akcyjnej występuje także walne zgromadzenie, które może mieć charakter zwyczajny lub nadzwyczajny. Zwyczajne odbywa się w czasie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. W trakcie zgromadzenia rozpatruje się sprawozdania finansowe, odbywają się uchwały o podziale zysku lub pokryciu straty. Natomiast nadzwyczajne mają miejsce, gdy wspólnicy stwierdzą, że jest potrzeba odbycia takiego zgromadzenia.

Podczas obrad walnego zgromadzenia odbywają się sprawozdania z działalności zarządu, głosowaniu poddawane są uchwały, podejmowane zostają istotne dla spółki decyzje dotyczące np. zakupu nieruchomości, czy użycia dodatkowego kapitału.

Reprezentacja spółek osobowych – podsumowanie

Poniżej znajduje się tabela zwięźle określająca sposób reprezentacji spółek osobowych, kapitałowych i cywilnej.