Pierwsza praca to nie tylko duży stres i wielkie nadzieje, ale także masa pytań. Rozpoczynasz pierwszą pracę? Dowiedz się, co musisz wiedzieć, aby nie zostać oszukanym. Czy w pierwszym miesiącu pracy można wziąć urlop? Co, jeśli otrzymasz zwolnienie lekarskie? Zapoznaj się z poniższym kompendium wiedzy o pierwszej pracy!
Moja pierwsza praca… każdy kiedyś musiał się z tym zmierzyć. Czy było łatwo? O czym trzeba wiedzieć, zanim pójdzie się do pierwszej pracy? Poszukiwanie ogłoszeń, chodzenie na rozmowy o pracę, rozwiązywanie zadań rekrutacyjnych bywa stresujące. Podobnie jest z pierwszym dniem pracy i ilością formalności, które trzeba wypełnić przed jej rozpoczęciem.
Etap szukania pierwszej pracy masz już za sobą? Aby uniknąć niepotrzebnych pomyłek i stresu, przygotowaliśmy dla ciebie zbiór najważniejszych informacji na temat pierwszej pracy. Co trzeba wiedzieć? Kiedy można wziąć pierwszy urlop u nowego pracodawcy? Zapraszamy do lektury!
Spis treści
Pierwsza praca: co trzeba wiedzieć?
Zdobycie pierwszej pracy to stresujący moment, który stawia przed nami nowe wyzwania. Co trzeba wiedzieć przed rozpoczęciem pierwszej pracy na etacie? Na samym początku zapoznaj się z podstawowymi prawami i obowiązkami pracownika, jak i pracodawcy. Wszystkie przepisy dotyczące tego zagadnienia znajdziesz w Kodeksie pracy. Dzięki temu będziesz miał ogólną wiedzę na temat tego, czego możesz wymagać i do czego musisz się dostosować. Wobec tego zaoszczędzisz sobie nerwów na start. Pierwsza praca to nie tylko prawa, ale i obowiązki. Powinieneś zapoznać się ze wszystkimi. Również wykonanie odpowiednich badań lekarskich u lekarza medycyny pracy, a także uczestnictwo w obowiązkowym szkoleniu BHP to kwestii, o których należy pamiętać.
Rozmowa rekrutacyjna stanowi pierwszą szansę do zadawania pytań. Już w trakcie spotkania rekrutacyjnego możesz zatem rozwiać swoje wątpliwości. Sytuacja znacznie się rozjaśni już w momencie zatrudnienia, gdy pracodawca przekaże ci oprócz umowy o pracę, także zestaw dokumentów określających m.in. zasady panujące w firmie.
Jak napisać pierwsze CV bez doświadczenia? My wiemy! Sprawdź to w naszym Poradniku.
O co warto spytać przed podjęciem pierwszej pracy?
Zanim przyjmiesz ofertę pracy, powinieneś mieć świadomość na temat twojej roli w firmie oraz zasad, jakie w niej obowiązują. Jeśli jest to twoja pierwsza praca, nie wstydź się również zadawać pytań z zakresu prawa pracy. To, co powinno cię szczególnie zainteresować oprócz obowiązków na danym stanowisku, to:
- wartości i kultura firmy;
- struktura zespołu, wielkość zespołu oraz podział zadań w zespole;
- jak wygląda typowy dzień pracy na stanowisku;
- jak wygląda ścieżka awansu;
- jakie są warunki zatrudnienia – niektórzy pracodawcy oferują od razu umowę o pracę, inni na początek umowę zlecenie, a jeszcze inni umowę na czas próbny;
- jakie technologie są wykorzystywane w codziennej pracy;
- jakie są godziny pracy oraz lokalizacja (nie zawsze jest to miejsce tożsame z miejscem, w którym odbywa się rozmowa rekrutacyjna).
Podczas nawiązywania już współpracy, warto spytać o skierowanie na badania lekarskie, czy kwestie szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Z pewnością interesuje cię także onboarding, czyli proces wdrażania pracownika. Dopiero po zatrudnieniu tak naprawdę dowiesz się ostatecznie, co dokładnie wchodzi w zakres obowiązków pracownika. Zapytaj, jakie są cele, które powinieneś osiągnąć, jak wygląda system rozliczenia twojej pracy. Wszystkie te informacje będą ci potrzebne do odnalezienia się w nowym miejscu.
Pierwsza praca: umowa
Po podpisaniu pierwszej umowy dochodzi do powstania stosunku pracy. To odróżnia ją od umów cywilnoprawnych. Jeśli nie podpiszesz umowy o pracę, nie możesz rozpocząć zatrudnienia. Pierwsza praca, jak i każda inna, wiąże się z podpisaniem umowy najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy. W takim dokumencie zawarte są wszystkie najważniejsze informacje dotyczące twoich warunków pracy. Pamiętaj więc, aby przed złożeniem podpisu dokładnie ją przeczytać i przeanalizować. Zawsze bądź czujny! Takie zachowanie może też mocno zaimponować przyszłemu pracodawcy.
Zwróć szczególną uwagę na to, czy zgadzają się twoje dane osobowe. Przyjrzyj się również wynagrodzeniu, ponieważ zdarza się, że to widniejące na umowie nie jest zgodne z początkowymi ustaleniami. Jeśli tak jest, wyjaśnij tę kwestię. Sprawdź, jaki okres wypowiedzenia ci przysługuje. To ważna informacja, ponieważ, nawet jeśli jesteś pozytywnie nastawiony do pracy, nie możesz mieć pewności, że pierwsza praca okaże się trafionym miejscem i nie będziesz chciał odejść, zanim umowa wygaśnie.
Jakie podstawowe elementy muszą być zawarte w umowie o pracę?
Umowa obejmuje warunki współpracy, na które godzą się obie strony. W przypadku w stosunku pracy umowa nie może naruszać przepisów Kodeksu pracy. W umowie powinieneś znaleźć informacje na temat wymiaru czasu pracy (zwykle będzie to 8 godzin dziennie, przeciętnie 40 godzin w tygodniu). Jeśli w firmie nie ma regulaminu pracy, wówczas umowa powinna zostać wzbogacona także o informacje dotyczące miejsca, terminu i czasu wypłaty wynagrodzenia, czy o obowiązującej porze nocnej. Co jeszcze musi się znaleźć w umowie o pracę?
- Strony umowy
- Rodzaj umowy
- Termin jej rozpoczęcia i zakończenia
- Warunki pracy (miejsce wykonywania obowiązków zawodowych, wynagrodzenie za pracę – w tym premia i nagrody dodatkowe, wymiar czasu pracy)
Zobacz też -> Onboarding: co to?
Rodzaje umowy o pracę
Rozpoczynając swoją pierwszą pracę, prawdopodobnie zostaniesz zatrudniony na czas próbny. Na jakie okres? Maksymalnie 3 miesięcy. Jednak istnieją również inne możliwości. W przepisach Kodeksu pracy określa się następujące podstawowe rodzaje umów o pracę:
- Umowa na okres próbny – maksymalnie na 3 miesiące (możesz ją podpisać tylko raz). To szansa dla ciebie i pracodawcy. Możesz ocenić, czy miejsce pracy ci odpowiada oraz ocenić swoje umiejętności. Pracodawca może natomiast sprawdzić, czy nadajesz się do pracy na danym stanowisku. W tego typu umowie należy wskazać okres, na który strony będą chciały zawrzeć umowę na czas określony po zakończeniu umowy na czas próbny. Ponadto od kwietnia 2023 roku umowy na okres próbny można wydłużyć o czas usprawiedliwionej nieobecności. Pod warunkiem, że taki zapis znajdzie się w umowie.
- Umowa na czas określony – może być zawarta maksymalnie trzy razy na łączny okres 33 miesięcy. Jeśli minie okres 33 miesięcy lub z pracownikiem zostanie zawarta czwarta umowa na czas określony i tak przyjmuje się, że pracownik jest już zatrudniony na czas nieokreślony.
- Umowa na czas nieokreślony – docelowa i najbardziej pożądana przez pracowników umowa o pracę. Taka umowa zawierana jest bezterminowo, tzn. bez daty jej wygaśnięcia. Pracownicy na takiej umowie czują się najbardziej bezpiecznie i mają większą szansę np. na uzyskanie kredytu.
Umowa na czas nieokreślony daje poczucie stabilizacji. W przypadku pierwszej pracy, jak i każdej innej, jest to najbardziej pożądana umowa przez każdego pracownika.
Pierwsza praca a zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego
Obowiązkiem każdego pracodawcy jest zgłoszenie pracownika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przeciągu siedmiu dni od dnia rozpoczęcia zatrudnienia. Dzięki temu otrzymasz ubezpieczenie społeczne, które upoważnia cię do otrzymania między innymi zasiłku lub wynagrodzenia chorobowego, a także innych niezbędnych świadczeń. Zgłoszenia dokonuje zarówno pracodawca, jak i zleceniodawca. Osoby na zleceniu podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Natomiast dobrowolne jest ubezpieczenie chorobowe. Pracownik, który nie jest pewien, czy pracodawca zgłosił go do ZUS, może to zweryfikować. Wystarczy zalogować się do Platformy Usług Elektronicznych ZUS. Informacji należy szukać w zakładce Ubezpieczenia i płatnicy.
Pierwsza praca a zwolnienie lekarskie
L4 w pierwszym miesiącu pracy to koszmar nowych pracowników. To czas, w którym pracownicy nie mają jeszcze doświadczenia zawodowego, zwykle chcą się wykazać, jak najwięcej nauczyć, poznać ludzi, a nie pokazać od strony pracownika nieobecnego już na początku. Z perspektywy pracodawcy jest to niezbyt udany początek współpracy.
Jednak choroba w pierwszym miesiącu pracy jak najbardziej może się wydarzyć. Szczególnie jeśli zatrudniamy się w okresie jesienno-zimowym. Pracownik ma prawo do zasiłku chorobowego po 30 dniach od rozpoczęcia pracy. Zatem prawo do zasiłku chorobowego uzyskasz dopiero po 30 dniach od zatrudnienia.
Pierwsza praca: wynagrodzenie
Minimalne wynagrodzenie za pracę od lipca 2024 roku wynosi 4300 zł brutto. Dlatego, jeśli jesteś zatrudniony na umowę o pracę, nie możesz otrzymać niższej pensji niż minimalna krajowa. W innym przypadku pracodawca będzie musiał zapłacić ogromną karę. Konieczne zwróć na to uwagę, jeśli rozpoczynasz swoją pierwszą pracę!
Pamiętaj również, że za okres próbny należy ci się wynagrodzenie! Wypłata na twoim koncie powinna pojawić się nie później niż 10. dnia następnego miesiąca kalendarzowego.
Każdy pracodawca ma prawo oferować inne wynagrodzenie. Wiele zależy od twoich kwalifikacji i doświadczenia. Oczywiście wynagrodzenie nie może być niższe niż minimalna krajowa. Jeśli chcesz zarabiać więcej w danej branży, możesz podnieść kwalifikacje, uzyskując wykształcenie w Szkole Policealnej GoWork. Naukę można połączyć z pracą na etacie, ponieważ dostępne są kierunki nauczania w trybie zaocznym i wieczorowym. Szkoła oferuje kierunki cenione przez pracodawców. Przekazuje wiedzę teoretyczną i umiejętności praktyczne na przykład w obszarze ekonomii, czy IT.
Pierwsza praca a urlop
Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy, czyli:
- 20 dni na rok kalendarzowy – dla pracownika ze stażem poniżej 10 lat
- 26 dni na rok kalendarzowy – dla pracownika ze stażem powyżej 10 lat
Pamiętaj jednak, że do okresu zatrudnienia wliczają się również lata pobieranej nauki, czyli liceum, szkoła policealna i studia wyższe.
Pierwsza praca daje prawo do 20 dni urlopu wypoczynkowego w ciągu całego roku kalendarzowego, w tym cztery dni dodatkowego urlopu na żądanie, wliczone w wymiar urlopu wypoczynkowego.
Zobacz też -> Ilość dni urlopu: jak obliczyć na pełnym i niepełnym etacie?
Kiedy można wziąć urlop w nowej pracy?
Urlop wypoczynkowy w pierwszej pracy można wziąć już po miesiącu zatrudnienia. Dlaczego? Ponieważ jest on liczony w wymiarze 1/12 za każdy przepracowany miesiąc. Pamiętaj, aby każdy dzień wolny konsultować ze swoim pracodawcą i uprzedzać go przed każdą nieobecnością w biurze. Szczegółowe zasady nabycia prawa do urlopu określa art. 153 Kodeksu Pracy.
§ 1. Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.
§ 2. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.
Zakładając, że pracownik dopiero wstępuje na rynek pracy i przysługuje mu 20 dni urlopu, przy podzieleniu ich przez 12 miesięcy uzyskujemy 1,66 dnia za każdy miesiąc pracy. To oznacza, że z każdym przepracowanym miesiącem twój wymiar urlopu będzie wzrastał dokładnie o tyle. Jednak pracownik nabiera prawo do urlopu już z pierwszym dniem pracy, a zatem nie musi czekać wyznaczonej liczby tygodni, czy miesięcy, aby móc o taki urlop zawnioskować. Także urlop na żądanie przysługuje od pierwszego dnia pracy. Trzeba jednak mieć przyznane dni wolne, aby móc z niego skorzystać.
Pierwsza praca – podsumowanie
Fakt, że nie masz doświadczenia, wcale nie oznacza, że jesteś mniej wartym pracownikiem niż inni. Pamiętaj, że jeśli ktoś szuka pracownika na stanowisko juniorskie, to doskonale zdaje sobie sprawę z tego, że będzie musiał przeszkolić pracownika. To dla niego także wartość, ponieważ ma szansę nauczyć go pracy w zgodzie ze standardami, jakie panują w firmie. To także szansa na pozyskania lojalnego pracownika na lata. Pierwsza praca to dopiero początek twojej kariery zawodowej.
Jeśli udało ci się znaleźć pierwszą pracę, to jesteś na dobrej drodze do rozwoju. Od pierwszego momentu zatrudnienia w profesjonalnej firmie nie zostaniesz wrzucony na głęboką wodę. Najczęściej musisz najpierw przejść przez onboarding pracownika, czyli kompleksowe przygotowanie do wykonywania obowiązków.
Kandydat, który szuka zatrudnienia po raz pierwszy, rzadko kieruje się swoją wartością, a bardziej potrzebą zdobycia pierwszego doświadczenia na rynku pracy. Pracy można szukać w urzędzie pracy, czy w serwisach z ofertami. Tam szczegółowo określone są warunki zatrudnienia. Warto jednak pamiętać, że wszystkie niezbędne przepisy znajdują się w Kodeksie pracy. Jeśli coś budzi twoje wątpliwości w kwestii zatrudnienia, dobrze skonfrontować się z przepisami prawa.
