Zgłoszenie nieuczciwej konkurencji może przebiegać na kilka sposobów. To prawo zarówno pokrzywdzonych przedsiębiorców, jak i innych sygnalistów. Zgłoszenia pomagają zachować równowagę na rynku produktów i usług, dlatego warto wiedzieć, gdzie można zgłosić nieuczciwą konkurencję.
Konkurencja oznacza dążenie różnych przedsiębiorców do osiągnięcia tego samego celu gospodarczego, np. sprzedaży produktów, czy zdobycia klientów. Dochodzi tutaj do momentu, w którym oba podmioty działają na swoją niekorzyść, ponieważ, gdy jednemu udaje się cel zrealizować, np. pozyskuje więcej klientów, drugi w tym czasie tych klientów traci. Przedsiębiorcy zwiększają swoją konkurencyjność przykładowo poprzez działania marketingowe. Oczywiście przedsiębiorcy mają prawo tę konkurencyjność zwiększać. Ważne jest jednak to, by wszystkie podjęte w tym celu działania były zgodne z prawem. Konstytucja gwarantuje przedsiębiorcom swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Zatem przedsiębiorcy nie mogą naruszać tej swobody innym przedsiębiorcom poprzez łamanie prawa. Koniecznie jest szanowanie zasad konkurencji. Tymczasem w sieci często dochodzą do nas informacje o nałożonych karach ze względu na łamanie praw konkurencji. Przedsiębiorcy, którzy czują pewną niesprawiedliwość w związku z nieuczciwą konkurencją, mają prawo dokonać zgłoszenia.
Spis treści
Działania nieuczciwej konkurencji
Czyny nieuczciwej konkurencji są regulowane przez ustawę z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w art.3. Zgodnie z treścią przepisu czyn nieuczciwej konkurencji to działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy, lub klienta. Mamy do czynienia z takimi działaniami jak:
- wprowadzające błąd oznaczenie przedsiębiorstwa;
- fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług;
- wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług;
- naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa;
- nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy;
- naśladownictwo produktów;
- pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie;
- utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku;
- przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną;
- nieuczciwa lub zakazana reklama;
- organizowanie systemu sprzedaży lawinowej;
- prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym;
- nieuzasadnione wydłużenie terminów zapłaty za dostarczone towary lub wykonane usługi.
Przykłady nieuczciwych działań
Przykład działań zmowy konkurencji stanowią popularne zmowy cenowe, czyli wspólne ustalanie cen towarów przez przedsiębiorców. To także zmowy kontyngentowe dotyczące wspólnego ustalania wielkości produkcji lub sprzedaży, czy zmowy przetargowe. W przypadku pozycji dominującej przykład zachowania może dotyczyć zawieranie umów wiązanych, ograniczenie produkcji, wycofywanie produktów, czy narzucanie nieuczciwych cen, przykładowo zdecydowanie zbyt niskich. Aczkolwiek trzeba pamiętać, że przedsiębiorca posiadający pozycję dominującą nie łamie prawa. Nie może jedynie swojej pozycji nadużywać.
Czym jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów?
Jedną z organizacji, o której przedsiębiorcy myślą często w pierwszej kolejności, gdy chcą dokonać zgłoszenia nieuczciwej konkurencji, jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. I jest to oczywiście dobry wybór. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stanowi centralny organ administracji rządowej. Działa w celu kształtowania i realizacji polityki ochrony konkurencji i konsumentów w Polsce. UOKiK zajmuje się m.in. zwalczaniem antykonkurencyjnych praktyk przedsiębiorców, kontrolą koncentracji przedsiębiorców, przeciwdziałaniem stosowaniu niedozwolonych wzorców umów, czy przeciwdziałaniem zatorom płatniczym. UOKiK przyjmuje zgłoszenia zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów.
Nieuczciwe działania w porozumieniu przedsiębiorców
Czyny nieuczciwe mogą stanowić działania wynikające z podejmowania się bezprawnych praktyk przez konkretnego przedsiębiorcę, jak i konsekwencja czynu nieuczciwej konkurencji wynikającego z porozumień grupy przedsiębiorców. O zakazie zawierania antykonkurencyjnych porozumień mówi nam art. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów. Treść artykułu wskazuje na to, jakie porozumienia są zakazane. Mowa o działaniach, których skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. Takie działania mogą polegać na:
- ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów;
- ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji, lub zbytu oraz postępu technicznego, lub inwestycji;
- podziale rynku zbytu lub zakupu;
- stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji;
- uzależnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy;
- ograniczaniu dostępu do rynku lub eliminowaniu z rynku przedsiębiorców nieobjętych porozumieniem;
- uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny.
Nadużywanie dominującej pozycji przez przedsiębiorcę
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wyróżnia również art.9 określający zakaz nadużywania pozycji dominującej. Są to działania polegające na:
- bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo rażąco niskich, odległych terminów płatność lub innych warunków zakupu, lub sprzedaży towarów;
- ograniczeniu produkcji, zbytu lub postępu technicznego ze szkodą dla kontrahentów, lub konsumentów;
- stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji;
- uzależnieniu zawarcia umowy od przyjęcia lub pełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy;
- przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji;
- narzucaniu przez przedsiębiorcę uciążliwych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione korzyści;
- podziale rynku według kryteriów terytorialnych, asortymentowych lub podmiotowych.
Zwalczanie nieuczciwej konkurencji. Jak rozwiązać konflikt?
Głównym miejscem, do którego przedsiębiorcy udają się dokonać zgłoszenia, jest Urząd Ochrony Konsumentów i Konkurencji. Jednak Urząd nie zajmuje się wszystkimi rodzajami naruszeń, jakie przedsiębiorcy uznają za krzywdzące. Poszkodowany może powiadomić organy ścigania, policję, czy prokuraturę, jeśli podejrzewa, że przedsiębiorca dopuścił się przestępstwa. Z kolei w przypadku naruszeń prawa podatkowego przedsiębiorcy powinni kontaktować się z Krajową Administracją Skarbową. Natomiast działania łamiące prawo pracy zgłasza się Państwowej Inspekcji Pracy.
Inne organy, które można zawiadomić to CBA (podejrzenia o korupcję), Urząd Ochrony Danych Osobowych (nieuprawnione przetwarzanie danych osobowych). Przedsiębiorca, który poczuje się dotknięty nieuczciwymi działaniami, ma prawo zgłosić sprawę do sądu, gdzie może starać się m.in. o zaniechanie niedozwolonych działań, czy usunięcie ich skutków. Warto jednak pamiętać, że UOKiK nie rozwiązuje sporów indywidualnych, a chroni interes publiczny. Nie oferuje także darmowej pomocy prawnej.
Naruszenia prawa związane z działaniami na poziomie rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, w tym z naruszeniem publicznoprawnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz opodatkowania osób prawnych, a także czyny dotyczące ochrony konsumentów, przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa produktów i ich zgodności z wymogami, czy korupcji wchodzą w zakres katalogu spraw, które sygnaliści mogą zgłosić zgodnie z ustawą o ochronie sygnalistów w ramach kanałów zgłoszeń wdrożonych w firmie zatrudniającej co najmniej 50 osób.
Kto może dokonać zgłoszenia?
Tak naprawdę zgłoszenia do Urzędu może dokonać każdy obywatel, nie tylko przedsiębiorca, który poczuł się dotknięty nieuczciwymi działaniami konkurenta. Może to być osoba fizyczna, osoba prawna, czy jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej. Zgłoszenia może dokonać sygnalista, czyli anonimowa osoba zgłaszająca będąca w posiadaniu informacji, które wskazują na winę przedsiębiorcy. Jeśli przedsiębiorca bierze udział w porozumieniu z innymi przedsiębiorcami, które ogranicza innym konkurencję, to także może dokonać zgłoszenia. Jest wówczas traktowany łagodnie mimo wcześniejszego uczestnictwa w porozumieniu. Osoba decydująca się na taki krok powinna złożyć wniosek leniency.
Udokumentowanie dowodów w sprawie nieuczciwej konkurencji
Osoby, które chcą zgłosić naruszenie przepisów o ochronie konkurencji, powinny mieć na to odpowiednie dowody. Urząd Ochrony Konsumentów i Konkurencji uznaje informacje wewnętrzne, takie jak notatki ze spotkań, cenniki, czy korespondencję, zarówno pocztową, jak i e-maile, czy sms-y oraz wiadomości z komunikatorów takich jak Skype. Ważne są tak naprawdę wszystkie dokumenty, które mogą potwierdzać nielegalne kroki przedsiębiorców. W przypadku zmowy przetargowej ważne są informacje dotyczące ogłoszenia przetargu, czy jego warunków i wyboru najkorzystniejszej oferty.
Jak zgłosić nieuczciwą konkurencję do UOKiK?
Urząd Ochrony Konsumentów i Konkurencji umożliwia dokonanie zgłoszenia na kilka sposobów. Pierwszy z nich to internetowy formularz. Wystarczy wejść na stronę UOKIK w sekcji „Zgłoś naruszenie”. Druga opcja to napisanie wiadomości e-mail na adres [email protected]. Sygnaliści mogą także zadzwonić na numer telefonu 22 55 60 560. Możliwe jest także dokonanie formalnego zawiadomienia przez skrzynkę ePUAP. Zgłoszenia można dokonać anonimowo.
Zgłoszenie przez e-formularz
Na stronie Urzędu znajduje się formularz umożliwiający wysłanie wiadomości w sposób anonimowy. Dane na stronie są poufne, a sygnalista nie musi się obawiać, że jego zgłoszenie i pliki w nim zawarte zostaną upublicznione. Wystarczy wejść na stronę Urzędu i odnaleźć formularz z pytaniami. Po dokonaniu zgłoszenia sygnalista otrzymuje identyfikator i hasło. Sygnaliści, którzy już dokonali zgłoszenia, mogą wcisnąć przycisk Twoje zgłoszenia. Pytania, które znajdują się w internetowym formularzu, dotyczą głównie opisania zgłoszenia. W pierwszej kolejności należy wybrać rodzaj antykonkurencyjnej praktyki.
Do wyboru jest nadużywanie pozycji dominującej lub porozumienie między przedsiębiorcami. Należy także podać nazwę przedsiębiorców stosujących antykonkurencyjne praktyki. Trzeba opisać, na czym polega niedozwolona praktyka. W formularzu warto podać nazwiska i stanowiska osób, które są odpowiedzialne za czyny niezgodne z prawem. Do formularza można dodać załączniki.
Wniosek leniency dla przedsiębiorców decydujących się na współpracę z Urzędem
Procedura lennicy pozwala na złagodzenie kary dla przedsiębiorcy, który podjął się czynnego żalu i zgłosi naruszenie prawa. Dotyczy to osób, które same brały udział w nielegalnym precedensie, lecz wyrażą chęć współpracy z UOKiK. W ramach programu możliwe jest częściowe lub całkowite zwolnienie z kary pieniężnej, którą mogą ponieść członkowie wciąż uczestniczący w łamaniu prawa. Formę takiego wniosku określa art. 113 a. Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z treścią ust.2 powinien zawierać opis porozumienia wskazujący na:
- przedsiębiorców, którzy zawarli porozumienie;
- produkty lub usługi, których dotyczy porozumienie;
- terytorium objęte porozumieniem;
- cel porozumienia;
- okoliczności zawarcia porozumienia;
- okoliczności i sposób funkcjonowania porozumienia;
- czas trwania porozumienia;
- rolę poszczególnych przedsiębiorców uczestniczących w porozumieniu;
- imiona, nazwiska i stanowiska służbowe osób pełniących w porozumieniu znaczącą rolę wraz z jej opisem;
- czy wniosek został złożony również do organów ochrony konkurencji państw członkowskich Unii Europejskiej lub do Komisji Europejskiej.
Na stronie UOKiK dostępny jest wzór wniosku pełnego lub wniosku skróconego. Wniosek do Urzędu można przekazać na adres e-mail [email protected]. Jednak oryginał również trzeba dostarczyć do Urzędu. Wnioskodawca ma na to 5 dni. Można także wysłać dokument pocztą lub przekazać te informacje ustnie po umówieniu spotkania pod numerem telefonu 22 55 60 555.
Jakie działania podejmuje UOKIK?
Prezes UOKiK prowadzi dwa rodzaje postępowań administracyjnych: wyjaśniające i antymonopolowe w sprawie praktyk ograniczających konkurencję. Postępowanie wyjaśniające dotyczy sytuacji, gdy są podejrzenia co do naruszenia zasad konkurencji. W tym momencie przedsiębiorca nie ma jeszcze postawionych zarzutów. To etap, w którym organizacja i osoby zarządzające mogą zostać poproszone o przestawienie pewnych dokumentów czy udzielenie informacji. Mogą także zostać skontrolowane.
Etap postępowania antymonopolowego jest wstrzymany już przeciwko przedsiębiorcom lub osobom zarządzającym. Postępowanie tyczy się konkretnego podmiotu. UOKiK badając sprawę pozyskuje od przedsiębiorców dane, również te stanowiące tajemnice przedsiębiorstwa. Przedsiębiorca ma jednak prawo złożyć wniosek o ograniczenie stronom postępowania prawa wglądu do dokumentów stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa.
Sposoby rozwiązania sprawy
Możliwe jest ugodowe zamknięcie sprawy, co może przebiegać na dwa sposoby. Prezes Urzędu może wydać decyzję, która zobowiązuje przedsiębiorcę do podjęcia określonych działań. Przedsiębiorca może także dobrowolnie poddać się karze. Wówczas możliwe jest obniżenie kary pieniężnej o 10%. Jednocześnie przedsiębiorca nie może odwołać się od decyzji do sądu. Dzięki temu postępowanie można wcześniej zamknąć i zminimalizować koszty związane z postępowaniem. Przedsiębiorca może do Urzędu przedstawić plan działań, które usunęłyby skutki nieuczciwych praktyk. W razie ich zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu przedsiębiorca zobowiązuje się spełnić określone warunki, dzięki czemu nie otrzymuje kary finansowej oraz nie zostaje wobec niego stwierdzone stosowanie praktyk.
Roszczenia przedsiębiorcy
Przedsiębiorca, który poczuje się dotknięty nieuczciwymi praktykami konkurenta, może wystąpić do sądu z roszczeniami. Jakie rozwiązania są możliwe?
- Usunięcie skutków niedozwolonych działań – sąd może nakazać pozwanemu np. usunięcie nieuczciwych reklam.
- Zaniechanie niedozwolonych działań – sąd może zakazać pozwanemu nieuczciwych zachowań.
- Oświadczenie – polega na zamieszczeniu przez nieuczciwego konkurenta pewnej treści w środkach masowego przekazu, w celu np. zdementowania rozpowszechnionych przez niego nieprawdziwych informacji.
- Naprawienie szkody wyrządzonej czynem nieuczciwej konkurencji – w sytuacji gdy, ze względu na czyn nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca poniósł szkodę, np. musiał ponieść dodatkowe koszty utrzymania się na rynku, może żądać zapłaty odszkodowania.
- Zasądzenie sumy pieniężnej na określony cel społeczny – poszkodowany przedsiębiorca może żądać zapłaty konkurenta na rzecz jakiegoś celu społecznego związanego ze wspieraniem kultury polskiej lub z ochroną dziedzictwa narodowego.
- Wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści – jeśli nieuczciwy konkurent wzbogacił się kosztem innych przedsiębiorców swoimi działaniami, to poszkodowani mogą wystąpić z roszczeniem o wydanie korzyści.
Kary nakładane przez UOKiK
Z kolei kary, jakie na przedsiębiorców może nałożyć Urząd Ochrony Konsumentów i Konkurencji to kary pieniężne. Przedsiębiorcom grozi kara w wysokości do 10% obrotu. Z kolei osoby zarządzające, które naruszyły reguły konkurencji, mogą otrzymać karę w wysokości do 2 mln złotych. Przy czym ponoszą oni odpowiedzialność za własne, umyślne działanie lub zaniechanie.
Więcej informacji znajduje się na stronie internetowej UOKiK (konkurencja.uokik.gov.pl).
