Składka emerytalna – kto i ile musi zapłacić?

Składki emerytalne stanowią kluczowy element systemu zabezpieczenia społecznego, gwarantując środki na przyszłe emerytury zarówno dla pracowników, jak i przedsiębiorców. W Polsce składki te odprowadzane są regularnie, a ich wysokość i zasady zależą od rodzaju wykonywanej działalności.

Pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę oraz przedsiębiorcy prowadzący własną działalność gospodarczą muszą przestrzegać określonych przepisów dotyczących składek emerytalnych. Jak przebiega proces odprowadzania składek emerytalnych? Jakie są różnice w obowiązkach i korzyściach między pracownikami a przedsiębiorcami oraz jakie znaczenie mają te składki dla przyszłych świadczeń emerytalnych? Co nazywamy podstawą wymiaru składek i kto może skorzystać z obniżonych składek ZUS?

Czym jest składka emerytalna?

Składka emerytalna to regularna opłata, którą pracownicy oraz pracodawcy odprowadzają do systemu ubezpieczeń społecznych w celu zapewnienia środków na przyszłe emerytury. W Polsce składka emerytalna jest obowiązkowa i jest częścią systemu ubezpieczeń społecznych zarządzanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Składka ta jest odprowadzana zarówno przez pracownika, jak i pracodawcę, przy czym jej wysokość jest określona jako procent wynagrodzenia brutto pracownika.

Celem składki emerytalnej jest zgromadzenie kapitału, który będzie wypłacany pracownikowi w formie emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. Składki te są przechowywane na indywidualnym koncie emerytalnym każdego ubezpieczonego, dzięki czemu można śledzić zgromadzone środki i ich przyszłą wartość. Wysokość emerytury, którą otrzyma emeryt, zależy od sumy zgromadzonych składek (podstawa wymiaru składki) oraz okresu ich odprowadzania.

Składka emerytalna jest obowiązkową składką z tytułu ubezpieczeń społecznych comiesięcznie odprowadzaną do ZUS. Obecnie wynosi ona 19,52 proc. podstawy wymiaru składki. Konkretna kwota, jaka jest opłacana do ZUS zależy od wysokości podstawy ubezpieczenia, od której liczy się składkę emerytalną – Pit.pl

System emerytalny ma na celu zapewnienie stabilności finansowej na starość, umożliwiając pracownikom zabezpieczenie się na przyszłość. Składki emerytalne stanowią więc kluczowy element zabezpieczenia społecznego, odgrywając ważną rolę w polityce społecznej i gospodarczej kraju.

Ubezpieczenie emerytalne – składki emerytalne: różnice

Składka emerytalna

Składka emerytalna to określona kwota pieniędzy, którą pracownik i pracodawca regularnie odprowadzają do systemu ubezpieczeń społecznych. Składka ta jest zazwyczaj procentem od wynagrodzenia brutto pracownika i jest pobierana co miesiąc. W Polsce składki emerytalne są odprowadzane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Składki te są kumulowane i zapisane na indywidualnym koncie ubezpieczonego, co później wpływa na wysokość przyszłej emerytury.

Ubezpieczenie emerytalne

Ubezpieczenie emerytalne to szerokie pojęcie, które odnosi się do całego systemu zabezpieczenia społecznego, mającego na celu zapewnienie dochodu po osiągnięciu wieku emerytalnego. Jest to zbiorcza nazwa dla całego mechanizmu, w ramach którego gromadzone są składki emerytalne, zarządzane fundusze emerytalne i wypłacane świadczenia emerytalne.

Główne różnice między ubezpieczeniem a składką

Zakres pojęcia

Składka emerytalna – konkretny wkład finansowy odprowadzany regularnie przez pracowników i pracodawców.

Ubezpieczenie emerytalne – cały system obejmujący zbieranie składek, zarządzanie nimi oraz wypłatę emerytur.

Funkcja

Składka emerytalna – jest środkiem do gromadzenia funduszy na przyszłą emeryturę.

Ubezpieczenie emerytalne – jest mechanizmem zapewniającym wypłatę świadczeń emerytalnych na podstawie zgromadzonych składek.

Perspektywa

Składka emerytalna – jest widziana z perspektywy jednostki (pracownika i pracodawcy) i jej obowiązku finansowego.

Ubezpieczenie emerytalne – jest widziane z perspektywy całego systemu zabezpieczenia społecznego.

Kto odprowadza składkę emerytalną?

W polskim systemie emerytalnym składkę emerytalną odprowadzają zarówno pracownik, jak i pracodawca. System ten działa na zasadzie solidarności społecznej, co oznacza, że zarówno zatrudnieni, jak i ich pracodawcy są zobowiązani do wspólnego finansowania składek emerytalnych.

Podział składki emerytalnej

• pracownik:
  • pracownik odprowadza składkę emerytalną w wysokości 9,76% swojego wynagrodzenia brutto. Ta część składki jest potrącana bezpośrednio z wynagrodzenia pracownika,
• pracodawca:
  • pracodawca również odprowadza składkę emerytalną w wysokości 9,76% wynagrodzenia brutto pracownika. Ta część składki jest dodatkowym kosztem ponoszonym przez pracodawcę, który nie obciąża bezpośrednio wynagrodzenia pracownika.

Przedsiębiorcy a składka emeryta

W Polsce przedsiębiorcy są zobowiązani do opłacania składek emerytalnych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Obowiązek ten dotyczy różnych grup przedsiębiorców, w tym:

• przedsiębiorców zarejestrowanych w CEIDG – w tym również wspólników spółki cywilnej,
• wspólników jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – zarejestrowanych w Krajowym Rejestrze Sądowym,
• wspólników spółek osobowych – obejmuje wspólników spółek jawnych, komandytowych i partnerskich,
• akcjonariuszy prostej spółki akcyjnej – osób, które wnoszą do spółki wkład w postaci pracy lub usług,
• komplementariuszy w spółkach komandytowo-akcyjnych – osób pełniących rolę aktywnego wspólnika zarządzającego spółką,
• osób wykonujących wolne zawody – takich jak twórcy i artyści,
• prowadzących placówki edukacyjne – obejmuje zarówno publiczne, jak i niepubliczne szkoły oraz przedszkola.

Ubezpieczenia emerytalne – wyjątki od obowiązku opłacania składek

Przedsiębiorcy mogą być zwolnieni z obowiązku płacenia składek na ZUS w przypadku zbiegu ubezpieczeń, czyli gdy mają inne tytuły do ubezpieczenia, na przykład jednocześnie pracują na etacie.

Terminy płatności składek

Od 2022 roku obowiązują trzy terminy na uregulowanie składek i przekazanie dokumentów rozliczeniowych:

• do 5. dnia następnego miesiąca:
  • dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych,
• do 15. dnia następnego miesiąca:
  • dla płatników składek posiadających osobowość prawną,
• do 20. dnia następnego miesiąca:
  • dla pozostałych płatników składek.

Rodzaje składek opłacanych przez przedsiębiorców

Przedsiębiorcy są zobowiązani do rozliczania i opłacania do ZUS następujących składek:

• ubezpieczenia społeczne:
  • ubezpieczenie emerytalne (obowiązkowe),
  • ubezpieczenie rentowe (obowiązkowe),
  • ubezpieczenie wypadkowe (obowiązkowe),
  • ubezpieczenie chorobowe (dobrowolne),
• Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych:
  • przedsiębiorcy są zwolnieni z opłacania tych składek, jeśli opłacają składki od preferencyjnej podstawy, czyli od 30% minimalnego wynagrodzenia i jest to ich jedyny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowego,
• ubezpieczenie zdrowotne:
  • jest obowiązkowe dla wszystkich przedsiębiorców.

Zrozumienie tych obowiązków jest niezwykle ważne dla prawidłowego prowadzenia działalności gospodarczej i unikania problemów związanych z niewywiązaniem się z obowiązków wobec ZUS. Dlatego też rozliczając się w systemie ubezpieczeń społecznych, warto korzystać z pomocy doświadczonych księgowych, którzy zapewnią, że wysokość wszystkich składek na ubezpieczenia społeczne będą prawidłowe i na czas uregulowane.

Składki ZUS – ulgi dla nowych przedsiębiorców

Nowi przedsiębiorcy mogą liczyć na różne ulgi składkowe, które znacznie ułatwiają rozpoczęcie działalności gospodarczej. Jedną z takich ulg jest „Ulga na start„, która zwalnia przedsiębiorcę przez sześć pełnych miesięcy od rozpoczęcia działalności z płacenia składek na ubezpieczenia społeczne, obejmujące ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, a także składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W tym okresie przedsiębiorca opłaca jedynie składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Warto jednak pamiętać, że korzystanie z „Ulgi na start” oznacza brak odkładania składek na emeryturę czy rentę oraz brak prawa do świadczeń w razie choroby lub wypadku, ponieważ nie jest się objętym ubezpieczeniami społecznymi.

Jeżeli przedsiębiorca chce zapewnić sobie prawo do świadczeń chorobowych, może zrezygnować z „Ulgi na start” i przez kolejne 24 miesiące opłacać obniżone składki od preferencyjnej podstawy.

Przez pełne 24 miesiące przedsiębiorca, korzystający z ulgi od preferencyjnej podstawy, opłaca składki od zadeklarowanej kwoty, która nie może być niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia. Przedsiębiorca musi również zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacać składkę na to ubezpieczenie. W odróżnieniu od „Ulgi na start”, przy składkach od preferencyjnej podstawy przedsiębiorca jest ubezpieczony, z wyjątkiem dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Niższe składki na ubezpieczenia społeczne mają wpływ na wysokość przysługujących świadczeń, takich jak zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński czy zasiłek opiekuńczy. Przedsiębiorcy opłacający preferencyjne składki ZUS są zwolnieni z opłacania składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ponieważ podstawa wymiaru składki wynosi 30% minimalnego wynagrodzenia brutto, co jest zbyt niskie, aby obowiązywało opłacanie tych składek.

Wysokość emerytury a wysokość składek

Wysokość składki emerytalnej ma bezpośrednie znaczenie dla wysokości przyszłej emerytury w polskim systemie emerytalnym. System emerytalny w Polsce opiera się na zasadzie zdefiniowanej składki, co oznacza, że wysokość przyszłej emerytury zależy od sumy zgromadzonych składek emerytalnych oraz okresu ich opłacania.

Zgromadzone na koncie emerytalnym środki są następnie waloryzowane, co oznacza, że rosną zgodnie ze wskaźnikami inflacji i wzrostu wynagrodzeń. Im wyższe składki emerytalne i dłuższy okres ich opłacania, tym większa suma zgromadzona na koncie emerytalnym, co przekłada się na wyższą emeryturę.

Również długość okresu składkowego, czyli liczba lat, w których były opłacane składki, ma istotne znaczenie. Dłuższy okres składkowy oznacza więcej zgromadzonych środków, co prowadzi do wyższej podstawy wymiaru emerytury. W Polsce minimalny wymagany okres składkowy, aby nabyć prawo do emerytury, wynosi 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Wcześniejsze przejście na emeryturę jest możliwe, ale wiąże się z obniżeniem jej wysokości.

Warto również zauważyć, że w polskim systemie emerytalnym istnieje drugi filar, oparty na otwartych funduszach emerytalnych (OFE), gdzie część składki emerytalnej może być inwestowana. Jednak decyzja o przeniesieniu części składki do OFE jest dobrowolna, a jej wpływ na wysokość przyszłej emerytury zależy od wyników inwestycyjnych funduszu.

PPK – dodatkowe środki na emeryturę dla osób zatrudnionych na etacie

Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) to program długoterminowego oszczędzania, wprowadzony w Polsce w 2019 roku, mający na celu zwiększenie bezpieczeństwa finansowego pracowników po zakończeniu aktywności zawodowej. PPK są formą dobrowolnego, prywatnego systemu oszczędzania na emeryturę, w którym uczestniczą pracownicy, pracodawcy oraz państwo. Udział w PPK jest dobrowolny dla pracowników, ale pracodawcy mają obowiązek oferowania tego programu swoim pracownikom. Każdy pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę, który nie ukończył 55 lat, jest automatycznie zapisany do PPK, ale może zrezygnować z uczestnictwa. Pracownicy w wieku od 55 do 70 lat mogą przystąpić do PPK na własną prośbę. Składki do PPK są finansowane przez pracownika, pracodawcę oraz państwo. Pracownik odkłada 2% swojego wynagrodzenia brutto, z możliwością dobrowolnego zwiększenia tej składki do 4%. Pracodawca dokłada 1,5% wynagrodzenia pracownika, z opcją zwiększenia tej składki do 4%. Państwo wpłaca jednorazowo 250 zł na start oraz co roku 240 zł w ramach tzw. dopłaty rocznej. Środki gromadzone w ramach PPK są inwestowane przez instytucje finansowe (np. fundusze inwestycyjne, towarzystwa ubezpieczeniowe) w różne instrumenty finansowe, co ma na celu pomnażanie oszczędności uczestników programu. Środki zgromadzone w PPK są własnością pracownika i mogą być wypłacone po ukończeniu przez niego 60. roku życia.

Wypłata może być dokonana jednorazowo (do 25% zgromadzonych środków) lub w formie rat miesięcznych wypłacanych przez co najmniej 10 lat. Możliwe jest wcześniejsze wycofanie środków w określonych przypadkach, takich jak ciężka choroba uczestnika programu lub jego najbliższych, a także na cele mieszkaniowe (w formie pożyczki z obowiązkiem zwrotu). Składki odprowadzane przez pracownika są zwolnione z podatku dochodowego, co oznacza, że obciążenie finansowe jest nieco mniejsze. Wypłaty po 60. roku życia są częściowo zwolnione z podatku dochodowego. PPK mają na celu zapewnienie dodatkowego zabezpieczenia finansowego na emeryturze, uzupełniając tradycyjne świadczenia emerytalne z systemu publicznego. Program ma również na celu rozwijanie nawyków regularnego oszczędzania oraz zwiększanie kapitału emerytalnego pracowników w długim terminie.

Składka na ubezpieczenie emerytalne i nie tylko – co jeszcze trzeba płacić?

Wysokość poszczególnych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne w Polsce zależy od minimalnego wynagrodzenia oraz zadeklarowanej przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składek. Składki te są niezbędne do zapewnienia różnych form ochrony socjalnej, a ich wysokość i zakres świadczeń mogą się różnić w zależności od rodzaju działalności i indywidualnych ustaleń.

• Ubezpieczenie zdrowotne – składka na ubezpieczenie zdrowotne w 2024 roku wynosi 9% podstawy wymiaru, która dla przedsiębiorców jest zwykle równa 75% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Dzięki opłacaniu tej składki przedsiębiorca i jego rodzina mają prawo do bezpłatnej opieki medycznej w ramach publicznej służby zdrowia, obejmującej wizyty u lekarzy, leczenie szpitalne, badania diagnostyczne i rehabilitację.
• Ubezpieczenie emerytalne – składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52% podstawy wymiaru składki. Opłacanie tej składki pozwala na gromadzenie środków na przyszłą emeryturę, która zapewnia dochód po osiągnięciu wieku emerytalnego. Wysokość przyszłej emerytury zależy od długości okresu ubezpieczenia oraz sumy zgromadzonych składek.
• Ubezpieczenie rentowe – składka na ubezpieczenia rentowe wynosi 8% podstawy wymiaru składki. Ubezpieczenie rentowe gwarantuje wypłatę renty w przypadku niezdolności do pracy z powodu choroby lub inwalidztwa. Jest to forma zabezpieczenia finansowego na wypadek, gdyby przedsiębiorca nie mógł kontynuować pracy zarobkowej z powodu trwałej lub czasowej niezdolności do pracy.
• Ubezpieczenie wypadkowe – składka na ubezpieczenie wypadkowe wynosi od 0,67% do 3,33% podstawy wymiaru składki, w zależności od rodzaju prowadzonej działalności i poziomu ryzyka zawodowego. Ubezpieczenie to zapewnia świadczenia w przypadku wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych, w tym zasiłki chorobowe, świadczenia rehabilitacyjne oraz renty wypadkowe.
• Ubezpieczenie chorobowe – składka na ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolna dla przedsiębiorców i wynosi 2,45% podstawy wymiaru składki. Dzięki temu ubezpieczeniu przedsiębiorca może otrzymywać zasiłek chorobowy w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. Ponadto, ubezpieczenie chorobowe zapewnia świadczenia z tytułu macierzyństwa i opieki nad chorym członkiem rodziny.
• Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy – składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wynoszą odpowiednio 2,45% i 1,45% podstawy wymiaru składki. Składki te są obowiązkowe dla przedsiębiorców, którzy opłacają składki od standardowej podstawy. Fundusz Pracy finansuje zasiłki dla bezrobotnych oraz programy aktywizacji zawodowej, natomiast Fundusz Solidarnościowy wspiera osoby niepełnosprawne i starsze.