W czasach kryzysu nie każdy zawód jest w stanie utrzymać się na rynku pracy. Pracodawcy, którzy zaczynają się mierzyć z trudnościami, często zmuszeni są do redukcji stanowisk w firmie. Zwolnienia zaczynają od tych pracowników, bez których firma będzie w stanie dalej działać. Pozostają jedynie najpotrzebniejsi pracownicy, którzy przeprowadzą firmę przez kryzys.
Jeszcze kilka lat temu wielu osobom zapewne trudno było sobie wyobrazić kryzys, który pozbawiłby ich pracy. Obecnie doświadczeni pandemią i wojną u naszych granic wiemy, że różne scenariusze są możliwe. W czasie pandemii wzrosło bezrobocie, wiele osób straciło pracę, gdyż na przedsiębiorców zostały nałożone restrykcje, które skutecznie obniżyły zyski firm. Ludzie zamknięci w domach nie korzystali także z wielu usług, a zakupy ograniczali do minimum. Firmy przestały więc zarabiać. Wielu przedsiębiorców nie wróciło do stanu finansowego sprzed pandemii. Od momentu rozpoczęcia wojny w kraju wzrosła także inflacja, ceny energii, surowców, towarów i usług, przez co wielu firmom nie udało się przetrwać, a wraz z nimi ich pracownikom. Nie wiadomo, jakie kryzysy jeszcze mogą nadejść, warto więc mieć na uwadze, że być może trzeba będzie zmienić ścieżkę kariery w trudnych czasach. Jakie zawody w czasie kryzysu wciąż utrzymują się na rynku?
Spis treści
Wpływ kryzysu na rynek pracy
Wpływ kryzysu na rynek pracy jest znaczny. Nie tylko sprawia, że niektóre zawody przestają mieć znaczenie, ale wzrasta ogólne bezrobocie. Ofert pracy pojawia się mniej, a wynagrodzenia zaczynają spadać. Niektóre zawody nie znikają od razu. Pracodawcy stopniowo zmniejszają etat, wygaszając współpracę. Preferencje pracodawców mogą się zmieniać. W dobie kryzysu, gdy kandydatów jest więcej i otrzymują wiele CV i listów motywacyjnych, rosną także wymagania pracodawców wobec nich.
Mechanizmy rynkowe w czasie kryzysu
Rynek jest wrażliwy na wiele zmian krajowych, jak i zagranicznych. Na eliminację niektórych zawodów z rynku pracy może wpłynąć np. kryzys finansowy. W sytuacji, gdy zarówno konsumenci, jak i inwestorzy nie mogą sobie pozwolić na wydawanie pieniędzy, przedsiębiorcy nie zarabiają. Gdy pracodawca wyposaży pracownika, a nie zarabia, to nie może wypłacić mu wynagrodzenia. Z kolei ci nie mają środków na korzystanie z produktów i usług. Przy takim efekcie domina dochodzi do sytuacji, w której wiele osób może stracić pracę. Przykładowo kryzys finansowy związany z branżą budownictwa może spowodować, że inwestorzy nie będą stawiać nowych budynków.
W konsekwencji pracę może stracić wielu pracowników budowlanych, np. tynkarzy, zbrojarzy, murarzy. Przykładem kryzysu, jakiego niedawno doświadczali przedsiębiorcy, jest kryzys zdrowotny. W momencie, gdy choroby zakaźne rozprzestrzeniają się wśród obywateli, rządy zmuszone są do wprowadzenia lockdownu. Wszystkie branże na tym cierpią, lecz w szczególności widać to w branży turystycznej i gastronomicznej. Ludzie nie podróżują i nie finansują hoteli, agroturystyki, restauracji, ani lokalnych atrakcji turystycznych. Cierpią na tym przedsiębiorcy, jak i sama miejscowość turystyczna. Hotele i restauracje nawet bez klientów trzeba utrzymać.
Dlaczego kryzys doprowadza do zwolnień?
W czasie kryzysu pracę może stracić zatem wielu kucharzy, kelnerów, czy pokojowych. Innym kryzysem, o którym zrobiło się głośno tuż po rozpoczęciu wojny na Ukrainie, jest kryzys energetyczny. Przez wysokie ceny prądu, gazu, czy węgla przedsiębiorcy zmuszeni są do cięcia kosztów i tym samym redukcji zatrudnienia na niektórych stanowiskach. Nieoczywistym czynnikiem, który również może doprowadzić do eliminacji pewnych zawodów, jest kryzys ekologiczny. Firmy inwestujące w ekologię poszukują rozwiązań, do których nie potrzeba inwestycji w wydobycie czy produkcję paliw kopalnych. Pracownicy zajmujący się wydobyciem mogą stopniowo tracić pracę.
Branże i stanowiska najbardziej narażone na skutki kryzysu
Kryzys dotyka wielu obszarów zatrudnienia. Obawy mogą mieć pracownicy, którzy wykonują prace pomocowe. Pracodawca, który musi zredukować stanowiska pracy, może część obowiązków pracownika rozłożyć na innych zatrudnionych.
Niektóre stanowiska są bardziej narażone na działanie kryzysu. Jednym z najbardziej wrażliwych obszarów są usługi. W momencie kryzysu finansowego narażeni są pracownicy hotelarstwa i gastronomii. Gdy ludzie nie mają pieniędzy na to, by korzystać z rozrywek czy wyjeżdżać na wakacje, pracy może zabraknąć dla kucharzy, kelnerów, barmanów, recepcjonistek.
W przypadku bankowości trudności mogą spotkać pracowników placówek detalicznych. W przypadku pracy fizycznej ryzyko niesie także rozwój technologiczny. Zawody związane z prostą obsługą maszyn czy powtarzalnymi pracami produkcyjnymi mogą zostać wyparte przez nowszą technologię. Podobne zagrożenie występuje w branży handlowej. Od lat możemy obserwować wzrost popularności kas samoobsługowych, co stopniowo zmienia charakter pracy sprzedawcy i kasjera, ograniczając zapotrzebowanie na tradycyjną obsługę przy kasie.
Które zawody są w stanie przetrwać kryzys?
Istnieją takie zawody, które nawet w czasie kryzysu gwarantują zatrudnienie. W szczególności są to przedstawiciele ochrony zdrowia. Tak długo, jak ludzie chorują, tak jest potrzebna opieka medyczna. O pracę nie muszą się martwić lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni, kierowcy karetek. Niezależnie od sytuacji w kraju potrzebni są także ludzie, którzy kształcą kolejne pokolenia. Dlatego w czasie kryzysu pracę zachowają nauczyciele i wykładowcy. Jednak może się nieco zmienić charakter ich pracy. Np. muszą się dostosować do wymogów pracy z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi cyfrowych.
Jak widać, o pracę nie muszą się martwić w szczególności pracownicy państwowi. Nie inaczej jest w przypadku pracowników cywilnych i funkcjonariuszy dbających o porządek publiczny. W kraju zawsze będą potrzebni policjanci, strażacy, Wojsko, czy Służba Więzienna. Duży niepokój w pracownikach wzbudza obecnie sztuczna inteligencja i jej możliwości zastąpienia niektórych stanowisk. Wielu specjalistów wskazuje, że rzeczywiście istnieje ryzyko, że część powtarzalnych zadań zostanie wyparta.
Kolejne wyzwanie na rynku pracy powoduje zatem dynamiczny rozwój technologiczny. Dlatego osoby, które boją się, że w przyszłości mogą stracić swoją posadę, powinny inwestować w rozwój zaawansowanych kompetencji cyfrowych. Wysoce wykwalifikowane zawody, takie jak doświadczony programista, architekt systemowy, analityk danych czy specjalista ds. cyberbezpieczeństwa, wspierają rozwój nowoczesnych technologii. Są niezbędni pracodawcom choćby do ich wdrażania, zrozumienia i bezpiecznego wykorzystania. W dobie kryzysu ważna jest także praca kurierów i kierowców. Przedmioty trzeba jakoś dostarczać z jednego punktu do drugiego, a fizyczny transport towarów wciąż wymaga zaangażowania człowieka i środków transportu.
Sektory odporne na spowolnienie – gdzie szukać stabilnego zatrudnienia?
Ciekawych danych dostarczają raporty oraz analizy agencji rekrutacyjnych. Z obserwacji rynku wynika, że w Polsce nie słabnie popyt na inżynierów. Trwa rekrutacja inżynierów produkcji i procesów, specjalistów do spraw elektrycznych i inżynierów elektryków. W branży e-commerce i technologii istnieje duże zapotrzebowanie na doświadczonych programistów, architektów chmurowych oraz specjalistów od zarządzania łańcuchem dostaw i logistyki.
Duże szanse na przetrwanie mają zawody, które opierają się na zaawansowanej wiedzy i wsparciu biznesu. W trudnych czasach firmy szukają oszczędności i optymalizacji, dlatego wykwalifikowani księgowi, doradcy podatkowi, analitycy finansowi oraz specjaliści od restrukturyzacji mogą liczyć na pojawiające się oferty pracy. Kluczowe są także stanowiska pracy, które zapewniają ludziom niezbędne produkty do życia i usługi wspierające ich codzienne funkcjonowanie. Cenni na rynku pracy są magazynierzy, kierowcy, piekarze, rzemieślnicy czy specjaliści od utrzymania ruchu.
Z danych rynkowych wynika również, że nie maleje popyt na usługi osobiste, np. fryzjerów i kosmetyczek, nawet w sytuacji wyższych cen. Zatem o swoje posady nie muszą martwić się np. makijażystki, manikiurzystki, fryzjerki i inne przedstawicielki branży beauty. Duże szanse na utrzymanie się na rynku pracy mają także wykwalifikowani handlowcy. W czasach kryzysu trudniej jest dotrzeć do klienta z usługą firmy. Przedsiębiorstwa, które chcą utrzymać się na rynku produktów i usług, muszą zainwestować w najbardziej komunikatywnych handlowców z wysokimi umiejętnościami sprzedażowymi.
Jak przygotować się na kryzys na rynku pracy?
Trudno jest przygotować się na okoliczności, w których można stracić pracę, a co dopiero na sytuację, w której zawód całkowicie zmienia swój charakter. Dlatego osoby, które są wyspecjalizowane w danej branży, muszą dbać o swój rozwój w trakcie zatrudnienia. Warto podnosić swoje kwalifikacje, uczyć się języków obcych, brać udział w kursach, szkoleniach, a nawet pójść na studia podyplomowe. W dobie kryzysu pracodawcy mają duży wybór pracowników, dlatego wybierają najbardziej kwalifikowanych i doświadczonych kandydatów. Osoby z najkrótszym stażem pracy, z niskimi kwalifikacjami mogą mieć trudności.
W szczególności jednak, zanim nastąpi kryzys, warto należycie wykonywać swoje obowiązki. Pracodawca może odnotować większe zaangażowanie pracowników i w sytuacji, gdzie będzie stał przed wyborem zwolnienia części z nich, będzie miał na uwadze dobro najwydajniejszych pracowników.
W miarę możliwości warto odkładać w trakcie pracy oszczędności na czarną godzinę. Mogą się przydać w czasie kryzysu, gdy konieczne będzie poszukiwanie nowej pracy. Każdy człowiek nie będzie wykonywał obecnej pracy przez całe życie. Zawsze trzeba mieć na uwadze fakt, że przebranżowienie się może okazać się konieczne. Wówczas także przydadzą się oszczędności na sfinansowanie ewentualnych kursów.
Rola networkingu i kontaktów zawodowych w poszukiwaniu pracy
W trakcie naszej pracy nie można zapomnieć o tym, jak ważne są kontakty. Zdobywając doświadczenie zawodowe, na swojej drodze poznajemy wielu ludzi. Część z nich w przyszłości przechodzi do innych firm, rozwija swoją karierę i zostaje obsadzona na decyzyjnych stanowiskach. Warto więc mieć dobre kontakty ze współpracownikami. Być może rekrutując w przyszłości do innych firm w czasie niekorzystnej sytuacji zawodowej, natrafimy na któregoś z nich. Obecnie to zadanie jest nieco ułatwione dzięki mediom społecznościowym, a w szczególności portalowi LinkedIn. Sieć kontaktów zawodowych znacząco ułatwia znalezienie pracy na nowej ścieżce zawodowej.
Budowanie portfolio umiejętności jako zabezpieczenie zawodowe
W czasie kryzysu kluczowe mogą okazać się różnorodne kompetencje, które wyróżnią Cię na tle innych kandydatów. Inwestowanie w rozwój umiejętności nie tylko zawodowych, ale również miękkich, takich jak komunikacja, zarządzanie czasem czy umiejętność pracy w zespole, może stać się przepustką do utrzymania zatrudnienia. Portfolio umiejętności zwiększa szanse na przebranżowienie i pozwala lepiej przygotować się na dynamicznie zmieniające się wymagania rynku pracy.
Znaczenie elastyczności zawodowej w zmieniających się czasach
W sytuacji kryzysowej ceniona jest zdolność do szybkiego przystosowania się do nowych warunków pracy. Elastyczność zawodowa, czyli gotowość do podjęcia różnorodnych obowiązków, zdobycia nowych umiejętności czy zmiany sektora zatrudnienia, może okazać się kluczowym atutem. Umiejętność odnalezienia się w nieznanym środowisku pracy oraz otwartość na nowe wyzwania są cechami, które wyróżniają pracowników odpornych na zmiany.
Narzędzia cyfrowe wspierające rozwój zawodowy
W dobie kryzysu i szybkiego postępu technologicznego kluczową rolę odgrywają narzędzia cyfrowe, które umożliwiają stały rozwój kariery. Warto korzystać z popularnych platform edukacyjnych, takich jak Coursera czy Udemy, które oferują kursy w szerokim zakresie dziedzin. Istotne staje się również opanowanie podstawowych narzędzi opartych na sztucznej inteligencji oraz aplikacji wspierających pracę zdalną i automatyzację codziennych zadań. Umiejętność sprawnego posługiwania się nowymi technologiami zwiększa konkurencyjność na rynku pracy i pozwala lepiej przygotować się na nadchodzące wyzwania.
