Zwolnienia grupowe w Polsce – kogo dotyczą i jakie są prawa pracowników?

Zwolnienia grupowe to specyficzna forma zakończenia stosunku pracy. Przede wszystkim dlatego, że nie zależy od postępowania pracownika, a sytuacji ekonomicznej lub zmian w zasadach funkcjonowania firmy. Co oznacza dla zatrudnionego?

Czym są zwolnienia grupowe?

Zwolnienie pracownika to nie zawsze jego wina. Ciężka sytuacja ekonomiczna lub zmiany w funkcjonowaniu firmy mogą zmusić pracodawcę do redukcji etatów. Zwolnienia grupowe to wydarzenie, za które odpowiedzialność bierze nie pracownik, a właściciel przedsiębiorstwa. 

Wszystkie kwestie dotyczące zwolnień grupowych określa ustawa z dnia 13 marca 2003 o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Jej treść szczegółowo opisuje obowiązki pracodawcy w stosunku do członków tego typu zwolnienia, a także określa prawa, jakie przysługują zatrudnionym. 

Kiedy pracodawca może dokonać zwolnień grupowych?

Aby można było mówić o zwolnieniu grupowym, w firmie musi pracować przynajmniej 20 osób. Jeśli pracodawca zatrudnia mniej, nie jest zobowiązany do wypłaty odpraw, nawet jeśli zwolni 90% pracowników. 

Jakie inne warunki muszą zostać spełnione?

• zwolnienie musi nastąpić w związku z czynnikami niezależnymi od pracownika
• okres zwolnienia pracowników nie może przekraczać 30 dni
• zwolnienia muszą obejmować przynajmniej 10 osób, jeśli firma zatrudnia nie mniej niż 100 pracowników, 10%, kiedy zatrudnia od 100 do 300 osób lub 30 w sytuacji, kiedy ma przynajmniej 300 członków załogi
• powiadomienie organizacji związków zawodowych działających na terenie przedsiębiorstwa
• członkowie zwolnienia grupowego muszą otrzymać stosowną odprawę  

Zwolnienia grupowe a odprawa

Taka sytuacja to zawsze ciężkie chwile dla pracodawcy i pracowników. Aby w jakikolwiek sposób wspomóc osoby zwalniane, ustawa przewiduje obowiązek wypłaty stosownej odprawy. 

Jej wysokość jest ściśle określona i zależy od stażu pracownika:

• jednomiesięczne wynagrodzenie – jeżeli osoba była zatrudniona w firmie krócej niż 2 lata
• kwota odpowiadająca dwóm miesięcznym wypłatom – w przypadku, gdy pracownik jest częścią firmy od 2 do 8 lat.
• trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia w przypadku okresu dłuższego niż 8 lat

Wartość odprawy oblicza się na tej samej zasadzie, co ekwiwalent za niewykorzystany urlop, a staż pracy ustalany jest na podstawie wszystkich okresów zatrudnienia w tej samej firmie.

Ekwiwalent za urlop 2020 – jak go obliczyć i kiedy przysługuje?

Czy przysługuje Ci okres wypowiedzenia?

Dodatkową formą ochrony podczas zwolnień grupowych jest zagwarantowanie okresu wypowiedzenia. Sytuacja wyjątkowa nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wywiązywania się z zapisów kodeksu pracy, określającego czas wypowiedzenia w zależności od stażu:

Zgodnie z artykułem 36. kodeksu pracy:

• pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę w danej firmie krócej niż 6 miesięcy, przysługuje 2-tygodniowy okres wypowiedzenia
• osobie pracującej od 6 miesięcy do 3 lat należy się miesiąc na poszukiwanie nowego zajęcia
• ponad 3 lata na umowie o pracę gwarantuje 3 miesiące okresu wypowiedzenia

Okres wypowiedzenia umowy o pracę a Kodeks Pracy

Jakie są obowiązki pracodawcy podczas zwolnień grupowych?

Zwolnienia grupowe to trudny proces, który wymaga od pracodawcy przestrzegania ścisłych przepisów prawa. Jednym z najważniejszych obowiązków pracodawcy jest poinformowanie pracowników o planowanych zwolnieniach oraz współpraca z przedstawicielami załogi. Ważne jest również, by wszelkie zmiany były odpowiednio udokumentowane, a pracownicy mieli czas na przygotowanie się do tej trudnej sytuacji.

W przypadku zwolnień grupowych, pracodawca musi również zadbać o odpowiednią odprawę dla osób zwolnionych. Odprawa ta zależy od stażu pracy oraz formy zatrudnienia. Ważne jest, aby wszelkie formalności były przeprowadzone zgodnie z przepisami, co pozwala uniknąć ewentualnych sporów prawnych.

Co zrobić, jeśli firma nie przestrzega przepisów dotyczących zwolnień grupowych?

W sytuacji, gdy pracodawca nie przestrzega obowiązujących przepisów, pracownicy mają prawo dochodzić swoich roszczeń na drodze sądowej. Jest to szczególnie istotne, gdy firma unika wypłaty odprawy lub nie przestrzega terminów wypowiedzeń. Warto w takiej sytuacji skorzystać z pomocy prawnika, który pomoże w ustaleniu dalszych kroków.

Pracownicy mogą również zgłaszać naruszenia do odpowiednich instytucji, takich jak Państwowa Inspekcja Pracy. To organ, który nadzoruje przestrzeganie prawa pracy, a jego interwencja może pomóc w rozwiązaniu sporu na korzyść pracownika.