Weksel in blanco – jak go wystawić? Do jakich nadużyć może prowadzić?

Weksel in blanco jest wygodną formą zabezpieczenia na wypadek braku spłaty pożyczki – nie tylko dla wierzyciela, ale również dla dłużnika, o ile będzie on wiedział, w jaki sposób bronić się przed nadużyciami. Co zatem zrobić w sytuacji, kiedy dokument dostanie się w niepowołane ręce, albo w innej mierze będzie działał na naszą szkodę? Postępowanie sądowe może potrwać nawet kilka lat. Jak temu zapobiec?

weksel-in-blanco-podczas-wystawiania

Choć weksel i weksel in blanco mogą wydawać się podobnym tworem, to ich podpisanie może nieść za sobą różne konsekwencje. Słowo „weksel” pochodzi od niemieckiego „der Wechsel” i oznacza „wymianę”. Dokładnie obrazuje to sposób użycia znanego nam weksla – wymieniamy dokument na zwrócone pieniądze. Przedsiębiorcy i banki coraz rzadziej posługują się tego rodzaju zabezpieczeniem, ale weksle różnego rodzaju wciąż są w obiegu. Jeśli kiedyś przyjdzie Ci podpisać weksel in blanco, sprawdź najpierw, z jakimi przykrymi konsekwencjami możesz się mierzyć, gdy trafi on w niepowołane ręce.

Czym jest weksel in blanco?

Weksel to szczególny rodzaj papieru wartościowego, który został określony przez prawo wekslowe. Konieczna dla jego zgodności z prawem, a przez to zachowania użyteczności, będzie dbałość o szczegóły w kwestii formalnej – powinny znaleźć się na nim podpis osoby zobowiązującej się do spłaty, jak również pożyczona kwota i data ostatecznej spłaty. Aby go wystawić nie są potrzebne żadne specjalne formularze ani wizyta u notariusza. Niezbędne są z kolei kartka papieru, coś do pisania i odpowiednia formuła. Jednak nie bez powodu nie mówimy teraz o wekslu trasowanym.

Jeśli na wekslu zabraknie którejś z powyższych informacji, to taki weksel nazywamy wekslem in blanco. Zazwyczaj charakteryzuje się on tym, że w momencie wystawienia, celowo brakuje na nim określonych danych – jest to zazwyczaj wysokość sumy wekslowej, którą dłużnik powinien spłacić. Weksle tego rodzaju nazywane są również wekslami niezupełnymi i zazwyczaj są podpisywane podczas zaciągania pożyczek. Kiedy zatem wpisuje się brakującą informację? Dopiero wtedy, gdy wypełniana jest deklaracja wekslowa, która poświadcza, na jaką sumę, kiedy oraz w jakich okolicznościach weksel in blanco zostanie uzupełniony. Jakie funkcje pełni jeszcze rzeczona deklaracja wekslowa? Jest zabezpieczeniem dla każdej ze stron, a także pomaga w odróżnieniu weksla in blanco od zwykłego weksla, który po wypełnieniu może zostać zrealizowany.

Podstawowe typy weksli

Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje weksli, które zostały określone przez prawo wekslowe:

  • weksel własny (inaczej znany jako weksel suchy, weksel prosty czy weksel sola) – musi zostać wystawiony w konkretnej formie, którą nakazuje prawo wekslowe. Powinny znaleźć się na nim podpis wystawcy weksla oraz termin i miejsce spłaty pożyczki. Wekslem sola nazywamy więc ten rodzaj weksla, kiedy wystawca zobowiązuje się do spłaty zadłużenia remitentowi, czyli osobie wskazanej na dokumencie.
  • weksel trasowany (inaczej znany jako weksel ciągniony, weksel przekazany czy weksel trata) – polega na wydaniu przez wystawcę polecenia do zapłaty osobie trzeciej (inaczej trasatowi) na rzecz remitenta, czyli osobie wskazanej na dokumencie, która użyczyła pożyczki. Jak więc można zauważyć, weksel trasowany angażuje trzy strony, których wpisanie jest ściśle określone przez prawo wekslowe. Są to wystawca weksla (pożyczający), trasat (spłacający zadłużenie) oraz remitent (udzielający pożyczki). Weksel trasowany ma więc pozornie bardziej skomplikowaną konstrukcję.

Kiedy idzie o rodzaje weksli, wymienić możemy jeszcze kilka innych. Są to np.: omawiany weksel in blanco, weksle gwarancyjne, kaucyjne, depozytowe, piwniczne, rymesę komisową, trata komisową czy rekta-weksel. Aby bez przeszkód realizować weksel, trzeba zwrócić uwagę na jego rodzaj – zasady mogą być nieco inne niż w wekslu in blanco.

Funkcje weksla in blanco

Weksel jako szczególny typ papieru wartościowego, może w obrocie gospodarczym pełnić kilka funkcji, zaś weksel in blanco wpisuje się w każdą z nich. Znane są takie funkcje jak:

  • funkcja kredytowa – gdzie weksel wypisywany jest zazwyczaj podczas udzielania kredytu handlowego (kupieckiego). Podczas zakupu towaru spłata jest po prostu odroczona w terminie do daty wystawionej na dokumencie,
  • funkcja gwarancyjna – gdzie weksel jest zabezpieczeniem zobowiązań finansowych, które istnieją w trakcie wystawiania dokumentu i wszystkich przyszłych. Zazwyczaj stosowany podczas zaciągania pożyczki w banku.
  • funkcja płatnicza – gdzie weksel traktowany jest jako gotówka i wręczany w ramach zapłaty,
  • funkcja refinansowa – gdzie weksel służy do wypłacenia z banku sumy wekslowej. Kwota zazwyczaj jest obniżona o prowizję banku i dyskonto, z powodu wypłacenia sumy przed terminem płatności.
  • funkcja obiegowa – kiedy prawa z weksla są przenoszone na inną osobę. Zazwyczaj odbywa się to poprzez zastosowanie indosu, czyli oświadczenia woli o przeniesieniu praw.

Jak poprawnie wystawić weksel in blanco?

Weksel jak już zostało wspomniane, jest papierem wartościowym, ale aby był zgodny z prawem powinien zawierać odpowiednią formułę. Do jego wystawienia nie jest potrzebna obecność notariusza czy jakiejkolwiek osoby trzeciej. Nie przydadzą się również specjalne formularze, ponieważ wystarczy zwykła kartka papieru i coś do pisania. Weksel in blanco w swoim założeniu nie posiada pełnych informacji, ale wszystkie inne powinny się na nim znaleźć bezwarunkowo, jeśli zależy nam, aby był w przyszłości użyteczny i wypłacalny.

Na takim wekslu powinien znaleźć się podpis dłużnika złożony w celu wywiązania się z umowy spłaty, z kolei nieuzupełniona treść (zazwyczaj jest to suma wekslowa, którą należy zwrócić) powinna być zamierzona i jawnie usprawiedliwiona.

Do weksla in blanco zawsze należy wystawić wspomnianą już deklarację wekslową, która jest porozumieniem w formie pisemnej, poświadczającym w jakim terminie oraz w jakich okolicznościach zostaną uzupełnione na wekslu brakujące treści. Bez wypełnionej i podpisanej przez każdą ze stron deklaracji wekslowej dokument, jakim jest weksel in blanco może być niebezpiecznym narzędziem. Dlatego najbezpieczniej jest przed wystawieniem weksla in blanco sporządzić w pierwszej kolejności właśnie deklarację wekslową.

Weksel in blanco – co musi zawierać?

To, co powinien zawierać poprawnie wystawiony weksel, zostało uregulowane przez polskie prawo wekslowe. Do obowiązkowych informacji, które muszą wejść w skład treści weksla należy:

  • nazwa „weksel” w treści dokumentu wystawiona na górze, po środku. Powinna być zapisana w języku, w którym dokument zostanie sporządzony;
  • bezwarunkowe polecenie zapłacenia sumy wekslowej, która w późniejszym terminie zostanie uzupełniona i którą będzie wówczas musiał uiścić dłużnik;
  • imię i nazwisko osoby, która zaciąga pożyczkę i zobowiązuje się do jej spłaty;
  • imię i nazwisko osoby, która pożycza gotówkę i oczekuje jej spłaty;
  • oznaczenie terminu płatności;
  • wskazanie miejsca płatności;
  • wpisanie daty i miejsca powstania weksla in blanco;
  • informacja o załączeniu deklaracji wekslowej;
  • podpis wystawcy weksla (trasanta), inaczej dłużnika.

Niemniej, warto pamiętać o tym, że zobowiązanie wekslowe nie będzie mogło zostać uznane za wiążące, jeżeli nie sporządzimy dla niego dokumentu, zwanego deklaracją wekslową – jest ona nieodłącznym elementem weksla. Rzeczony dokument stanowi swego rodzaju aneks, określający warunki, na jakich pierwotny wierzyciel może przejąć określony majątek dłużnika.

Warto pamiętać również o dacie ważności weksla. Prawa wierzyciela wygasają po trzech latach od daty, określającej konieczność uregulowania zobowiązań dłużnika (niezależnie od daty, w które miało miejsce podpisanie weksla). Pamiętaj, że jako dłużnik, masz też prawo do żądania usunięcia danych po wykonaniu wszelkich zapisów umownych.

Jak wykorzystać weksel?

Weksel wykorzystuje się w obrocie gospodarczym w taki sposób, że dłużnik musi spłacić sumę wekslową, która została podana w dokumencie. Jeśli owa suma zapisana cyframi różni się od tej zapisanej słownie, to zgodnie z prawem wekslowym uznaje się, że to ta ostatnia powinna zostać zwrócona. Przedsiębiorcy i banki chętnie korzystają z weksli, gdyż mają one kilka ważnych zalet:

  • niższa opłata sądowa – jeśli zwrot pożyczonej należności staje się utrudniony i decydujemy się wstąpić na drogę sądową, to opłata w tej sytuacji wynosi 1/5 kwoty, o którą się sądzimy. Opłatę uiszcza zawsze ten, który zakłada sprawę. W przypadku zwrotu należności z weksla, opłata nadal wynosi 5%, ale 1/4 tej kwoty opłaca wierzyciel, zaś pozostałej 3/4 kwoty wymaga się od dłużników wekslowych.
  • nakaz zapłaty wydany przez sąd – w przypadku postępowania o zwrot należności, które odbywa się na podstawie weksla, sąd zazwyczaj pokusi się o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Oznacza to, że komornik od razu może zabezpieczyć dłużnikowi jego majątek.
  • szybki zwrot należności – zgodnie z prawem, dłużnik ma tylko 2 tygodnie od czasu wydania nakazu do zapłaty na zwrot określonej sumy. Jeśli po tym czasie wierzyciel nadal nie otrzyma należności, to przy pomocy komornika może przystąpić do przeprowadzenia egzekucji z zabezpieczonego majątku dłużnika. Może się tak zdarzyć nawet w sytuacji, gdy dłużnik podjął obronę przed wierzytelnością z wystawionego weksla.
  • jeszcze większe zabezpieczenie – jak można zauważyć na powyższym, weksle same w sobie są już sporym zabezpieczeniem dla pożyczającego. Gdyby jednak tego było mało, istnieje kolejne zabezpieczenie w postaci podpisu poręczyciela. Każda osoba, która złoży swój podpis w miejscu innym niż wystawca weksla (przyszły dłużnik), staje się poręczycielem do zapłaty.

Ryzyko znane jako “puszczenie weksla w obieg”

Jak już zostało wspomniane, weksel to papier wartościowy szczególnego rodzaju. Istnieje bowiem ryzyko zwane „puszczeniem weksla w obieg”, czyli indosowanie weksla. Oznacza to, że można zgodnie z prawem przenieść prawo do weksla z osoby uprawnionej do otrzymania zapłaty na kogoś zupełnie innego. W ten sposób zmieni się osoba, której należy zwrócić dług. Aby tego dokonać wystarczy jedynie:

  • że pierwotny wierzyciel weksla, któremu należał się zwrot długu napisze na odwrocie dokumentu „ustępuję na zlecenie”, a następnie wpisze imię i nazwisko oraz PESEL nowego wierzyciela. Pod takim sformułowaniem musi się jeszcze podpisać.
  • weksel w zmienionej formie należy przekazać nowemu wierzycielowi, by ten mógł oczekiwać zwrotu określonej należności.

Nie bez powodu taki czyn nazywany jest „ryzykiem puszczenia weksla w obieg”. Skąd się bierze takie negatywne nacechowanie? Wynika to bowiem z tego, że dłużnikowi znacznie łatwiej jest się bronić przed pierwotnym wierzycielem w przypadku nieuzasadnionego żądania do zapłaty lub wpisanej znacznie zawyżonej należności w przypadku weksla in blanco. Bywają sytuacje, kiedy wierzyciel wpisuje niepoprawną sumę, po czym odsprzedaje weksel nowemu wierzycielowi. Powyższe sytuacje opisuje art. 17 Prawa wekslowego:

Osoby, przeciw którym dochodzi się praw z wekslu, nie mogą wobec posiadacza zasłaniać się zarzutami, opartymi na swych stosunkach osobistych z wystawcą lub z posiadaczami poprzednimi, chyba że posiadacz, nabywając weksel, działał świadomie na szkodę dłużnika.

Istnieje kilka sprawdzonych sposób, jak się bronić przed nadużyciami ze strony pierwotnego wierzyciela. Można w łatwy sposób powołać się na inne uzgodnienia, jak np. że weksel był zabezpieczeniem dla innej umowy np. o pożyczkę, która już dawno została spłacona. Jeśli prawa do weksla zostały przekazane innemu wierzycielowi, to tego rodzaju argumenty nie będą miały racji bytu w sądzie. Zgodnie z art. 17 prawa wekslowego, aby mogło dojść do wyłączenia odpowiedzialności dłużnika wekslowego, dłużnik musiałby udowodnić, że w chwili przejęcia praw do weksla nowy wierzyciel działał na jego szkodę. Jak się słusznie domyślasz – często jest to po prostu niemożliwe do udowodnienia. Istnieją jednak opcje, by dłużnik ostatecznie podjął obronę skuteczną – choć zdecydowanie lepiej jest zapobiegać nieprzyjemnym sytuacjom.

Jak zmniejszyć ryzyko wystawienia weksla?

Jeśli po przeczytaniu powyższego masz obawy i zastanawiasz się, jak zmniejszyć ryzyko, to odpowiedź jest prosta – nie wystawiaj weksli! Jeśli jednak są one warunkiem do podpisania umowy i nie ma żadnej innej możliwości, to zapoznaj się z poniższymi wskazówkami, które być może ochronią Cię przed związanym z nimi zagrożeniem:

  1. Wyłącz możliwość „puszczenia weksla w obieg” – Zazwyczaj na wekslu znajduje się znane sformułowanie, które głosi „zapłacę za ten weksel na zlecenie…”. Użycie takiego sformułowania uprawnia wierzyciela do przekazania praw na innego wierzyciela, czyli wykorzystania prawa „puszczenia weksla w obieg”. Aby temu zaradzić wystarczy zmienić sformułowanie na „zapłacę za ten weksel na rzecz…”.
  2. Wypełnij możliwie jak najwięcej elementów weksla in blanco – różnica między wekslem, a wekslem in blanco polega na tym, że ten drugi nie ma celowo wpisanych informacji. Zazwyczaj jest to suma wekslowa i wynika to z tego względu, że podczas wystawiania dokumentu nie jest ona znana. Należy zadbać, aby wszystkie inne informacje znalazły się w wekslu in blanco – dane wierzyciela i dłużnika, data wystawienia weksla oraz dokładny adres miejsca wystawienia weksla czy informacja, że została wypełniona deklaracja wekslowa.
  3. Sporządzenie deklaracji wekslowej – niezwykle ważne w przypadku wystawiania weksla in blanco jest sporządzenie deklaracji wekslowej. Powinna ona być w dwóch egzemplarzach, by mógł ją otrzymać zarówno wierzyciel jak i dłużnik. Co najważniejsze, pod każdym egzemplarzem powinny podpisać się obie strony. W razie sporu, dzięki temu dokumentowi będzie łatwo udowodnić, że wszyscy zgodzili się na wpisaną datę i okoliczności do uzupełnienia niepełnego weksla.

Czy weksel gwarantuje odzyskanie należności?

Jeśli decydujesz się na pożyczenie komuś swoich pieniędzy, to weksel bez wątpienia jest łatwym i szybkim sposobem na zabezpieczenie pożyczki. Kiedy dłużnik, mimo tego, że uzgodniona data spłaty już dawno minęła, wciąż nie oddał pożyczonych pieniędzy, to w tej sytuacji pozostają dwa rozwiązania. Można pozwać wystawcę weksla do sądu lub przekazać sprawę firmie windykacyjnej, która odzyska dług za Ciebie. Bez względu na to, którą z dwóch propozycji wybierzesz, możesz mieć pewność, że prawo stoi po Twojej stronie, ale odzyskiwanie długu może czasami potrwać nawet kilka lat.

Firma windykacyjna podczas odzyskiwania długu wykorzystuje wszystkie dostępne i zgodne z prawem możliwości, by ową sumę wekslową odebrać. W przypadku wniesienia pozwu do sądu należy załączyć oryginał weksla in blanco oraz deklaracji wekslowej. Sąd po pozytywnym rozpatrzeniu wydaje nakaz zapłaty oraz ostateczny termin do spłaty zadłużenia, który zazwyczaj wynosi 2 tygodnie. Jeśli do tego czasu dłużnik nie spłaci zadłużenia, automatycznie nakaz zapłaty staje się wykonalny. Dla dłużnika sytuacja ta może być niezwykle niewygodna, gdyż może prowadzić nawet do zabezpieczenia jego majątku i rozpoczęcia egzekucji komorniczej przez komornika. Wiąże się to często z zajęciem kont bankowych oraz licytacją ruchomości czy też nieruchomości.

Jak więc widać, weksel in blanco sam w sobie jest prostym i łatwym do sporządzenia dokumentem, który może posłużyć jako papier wartościowy. Jego niebezpieczeństwo pojawia się dopiero wtedy, gdy trafi on w niepowołane ręce lub gdy dłużnik, który początkowo zapewniał o spłacie zadłużenia, nagle zmieni zdanie.

Oceń artykuł
5/5 (3)