Zmiana nazwiska nie zawsze musi mieć związek z małżeństwem czy rozwodem. Jest także możliwa w przypadku tzw. ważnych powodów. Kiedy zatem można zmienić nazwisko lub imię zgodnie z prawem? O jakich sytuacjach mowa?
Zmiana nazwiska lub imienia wiąże się z ekscytacją, ale aby takie wydarzenie było możliwe, musi być ku temu ważny powód. Zazwyczaj dzieje się tak po ślubie lub rozwodzie, kiedy to małżonkowie mogą sobie wybrać, przy jakim nazwisku pozostaną. W pozostałych przypadkach należy uargumentować swoją decyzję i tym samym przekonać kierownika urzędu stanu cywilnego. W jakich sytuacjach urzędnik wyrazi zgodę na zmianę imienia lub nazwiska? Jak wygląda cała procedura z tym związana? Zapraszamy do lektury!
Spis treści
Zmiana nazwiska po ślubie
O zmianie nazwiska najczęściej słyszy się po zawarciu małżeństwa. Wtedy też każdy z małżonków zgodnie z prawem może zadecydować, jakie nazwisko po ślubie chce przyjąć. Jest w tym przypadku kilka możliwości:
- małżonkowie mogą nosić jedno wspólne nazwisko, które poprzednio należało tylko do jednego z nich,
- mogą nie zmieniać nazwiska i każdy z nich zostanie przy swoim pierwotnym nazwisku przed zmianą stanu cywilnego,
- mogą jednocześnie zachować swoje dotychczasowe nazwisko i dodatkowo przyjąć nazwisko współmałżonka, jednak takie połączenie może być maksymalnie dwuczłonowe.
Aby jakakolwiek zmiana nazwiska po ślubie, przyszła para młoda musi złożyć przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego odpowiednie oświadczenie. Należy w nim wpisać nazwisko każdego z małżonków po zawarciu małżeństwa, jak również nazwisko ewentualnego potomstwa. Taki dokument można wypełnić bezpośrednio po zawarciu małżeństwa lub przed sporządzeniem przez urzędnika zaświadczenia stwierdzającego brak okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa (zazwyczaj ma to miejsce podczas wizyty w urzędzie i składaniu dokumentów niezbędnych do zawarcia małżeństwa oraz zarezerwowania daty ślubu). Jeśli tego rodzaju oświadczenie nie zostanie złożone, po zawarciu małżeństwa każdy z małżonków zachowa swoje dotychczasowe nazwisko.
Zmiana nazwiska po rozwodzie
Bezproblemowa i szybka zmiana nazwiska jest także możliwa w sytuacji rozwodu. Małżonek, który podczas zawarcia małżeństwa zmienił swoje nazwisko, może bez większych trudności przywrócić je do stanu pierwotnego w sytuacji, kiedy jest już rozwiedziony. Aby tego dokonać należy złożyć stosowne oświadczenie o powrocie do nazwiska sprzed zawarcia związku małżeńskiego przed urzędnikiem urzędu stanu cywilnego albo za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej. Na złożenie dokumentacji rozwodnik ma 3 miesiące od czasu uprawomocnienia się wyroku sądu. Wynika to z art. 59 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Po tym czasie zmiana nazwiska nie będzie możliwa w tak łatwy sposób.
Ustawa o zmianie imienia i nazwiska
Zmiana imienia lub nazwiska może nastąpić nie tylko podczas zawarcia małżeństwa lub wzięcia rozwodu. Taką możliwość reguluje ustawa o zmianie imienia i nazwiska. Znajdziemy w niej informacje kto, kiedy oraz na jakiej podstawie ma możliwość zmiany imienia lub nazwiska w trybie administracyjnym. W tym celu należy złożyć stosowne dokumenty do kierownika urzędu stanu cywilnego.
W przypadku imienia istnieje możliwość:
- zastąpienia dotychczasowego imienia innym, wybranym przez siebie imieniem,
- zastąpienie dwóch imion jednym imieniem lub dodanie drugiego imienia,
- zmiana kolejności imion,
- zmiana pisowni imienia lub imion.
W przypadku nazwiska istnieje możliwość:
- zmiany nazwiska na inne wybrane nazwisko,
- zmiany pisowni nazwiska,
- zmianę nazwiska na właściwą formę męską lub żeńską ze względu na niewłaściwą dotychczas formę.
Zmiana imienia lub nazwiska tylko z ważnych powodów
Zgodnie z prawem, w Polsce nie można zmienić imienia i nazwiska z błahego powodu, jak np. to, że przestały się one już podobać właścicielowi. Aby zmiana była możliwa, należy mieć ważny powód. W art. 4. ust. 1. Ustawy z dnia 17 października 2008 roku o zmianie imienia i nazwiska zostały wypisane przykładowe powody, dzięki którym urzędnik mógłby wyrazić zgodę na zmianę imienia lub nazwiska.
Art. 4. 1. Zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:
- imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;
- na imię lub nazwisko używane;
- na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;
- na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
Jak widzimy na podstawie powyższego, uzyskanie pozwolenia na zmianę imienia lub nazwiska wcale nie jest łatwe. Są to jednak przykładowe pobudki, zaś każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie.
Zatem to, czy urzędnik wyrazi zgodę na wprowadzenie zmian zależy tylko od tego, w jaki sposób właściciel niechcianego imienia lub nazwiska przedstawi ku temu powód.
Użyte w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy z 2008 r. o zmianie imienia i nazwisk określenie „ważny powód” należy do tzw. pojęć niedookreślonych, a wyrażenie zgody właściwego organu na zmianę imienia i nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego. Ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, nadto wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt II OSK 69/16
Zmiana nazwiska na nazwisko historyczne
Aby zmienić nazwisko, we wniosku należy wpisać nowe nazwisko, które chce się przyjąć. W tym momencie często pojawia się pomysł, aby podać nazwisko powszechnie znane np. historyczne. Niestety zazwyczaj tego rodzaju zmiany nie są możliwe ani akceptowalne przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Co jednak należy zrobić, jeśli komuś bardzo zależy na przyjęciu nazwiska historycznego lub sławnego w dziedzinie polityki, kultury, sportu czy rozrywki? Osoba taka powinna udowodnić, że:
- zmiana nazwiska jest spowodowana ważnymi powodami (jak można przeczytać wyżej)
oraz dodatkowo
- posiada członków rodziny o tym samym nazwisku, na które chce zmienić nazwisko dotychczasowe. Członkiem rodziny może być współmałżonek lub wstępny (matka, ojciec, babcia, dziadek, prababcia, pradziadek).
Zmiana nazwiska na nazwisko partnera – czy jest możliwa?
Niekiedy pary zamiast zawrzeć związek małżeński decydują się na pozostanie w relacji nieformalnej przez nawet całe życie. Czy w takiej sytuacji mogą zgodnie z prawem zmienić swoje nazwisko na nazwisko partnera na takich samych zasadach jak małżonkowie? Jak się okazuje, nie jest to możliwe, jak czytamy w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2017 r. sygn. akt II OSK 293/16:
zakwalifikowanie do ważnych powodów zmiany nazwiska związku partnerskiego nieznanego polskim porządku prawnym narusza ten porządek prawny. Dotyczy to zarówno związku partnerskiego, osób tych samych płci jak i związku osób różnych płci. […] Subiektywna potrzeba zmiany nazwiska rodowego na nazwisko wynikające ze związku faktycznego, choć uzasadnione więzami emocjonalnymi i wspólnym życiem nie jest wypełnienie przesłanki „wyłącznie z ważnych względów.
Zmiana imienia lub nazwiska cudzoziemca
W Polsce istnieje szansa na zmianę imienia lub nazwiska przez cudzoziemca, ale nie jest to możliwe w każdym przypadku. Aby było to możliwe na zasadach obowiązujących w polskim prawie, cudzoziemiec nie może mieć obywatelstwa żadnego kraju, ale powinien za to posiadać udokumentowane miejsce zamieszkania w Polsce.
Możliwa jest również zmiana imienia i/lub nazwiska osoby, która uzyskała w naszym kraju status uchodźcy. Wszelkie zmiany mogą jednak zostać zaakceptowane tylko z ważnych powodów jak np. zagrożenie prawa do życia, zdrowia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego. Zazwyczaj dotyczy to zatem osób, które cudem uciekły ze swojego kraju i aby ratować życie muszą zmienić swoją tożsamość.
Zmiana nazwiska dziecka – jak to wygląda?
Kiedy rodzice zmieniają nazwisko, wtedy pojawia się pytanie o zmianę nazwiska dziecka. Sytuacja ta może różnić się w zależności o wieku dziecka, a także od tego, czy nazwisko zostaje zmienionego dla każdego rodzica czy tylko dla jednego.
Zmiana nazwiska dziecka w sytuacji zmiany nazwiska rodzica
Nie zawsze zmiana nazwiska rodzica jest automatycznie związana ze zmianą nazwiska dziecka lub przyszłych narodzonych dzieci.
Jeśli nazwisko zostaje zmienione u każdego rodzica:
- nazwisko zostaje zmienione również u dzieci z tego małżeństwa,
- zmienione nazwisko rozciągnie się na dzieci, które w przyszłości urodzą się z tego małżeństwa.
Jeśli nazwisko (lub nazwisko rodowe) zmienia tylko jedno z rodziców:
- niezbędna będzie zgoda drugiego rodzica, aby rozciągnąć zmienione nazwisko na dzieci z tego małżeństwa lub przyszłe dzieci, które pochodzą od tych rodziców,
- nie jest potrzebna zgoda drugiego rodzica, jeśli nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych, jest pozbawiony władzy rodzicielskiej lub nie żyje,
- jeśli podczas zmiany nazwiska dziecko ukończyło 13. rok życia potrzebna jest dodatkowo zgoda dziecka.
W sytuacji kiedy rodzice dziecka nie są w stanie porozumieć się w kwestii zmiany nazwiska dziecka, należy zwrócić się do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka. To, czy rodzic otrzyma pozwolenie zależy już od decyzji sądu.
Zmiana nazwiska dziecka powyżej 13. roku życia
Jeśli rodzice, którzy zmieniają nazwisko mają dziecko w wieku powyżej 13. roku życia, powinni oni dodatkowo otrzymać zgodę takiego dziecka na zmianę jego nazwiska. Jak czytamy w art. 8. ust. 4. Ustawy z dnia 17 października 2008 roku o zmianie imienia i nazwiska może to nastąpić na dwa różne sposoby:
Zgodę na zmianę nazwiska dziecko wyraża osobiście do protokołu przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo jego zastępcą lub na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonym podpisem własnoręcznym, poświadczonym za zgodność podpisu przez notariusza. Dzieci zamieszkałe poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej mogą wyrazić zgodę za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej.
Podobna sytuacja ma miejsce wtedy, gdy tylko jedno z rodziców zmienia nazwisko, zaś drugie musi wyrazić zgodę na zmianę nazwiska dziecka lub nadanie nowego nazwiska przyszłemu potomstwu. Aby rodzic prawnie wyraził zgodę, powinien stawić się u notariusza i tam podpisać stosowny dokument lub udać się do kierownika urzędu stanu cywilnego albo konsula Rzeczypospolitej Polskiej (jeśli zamieszkuje poza granicami kraju).
Zmiana nazwiska – gdzie zgłosić?
Zmianę imienia lub nazwiska należy zgłosić we wniosku do kierownika urzędu stanu cywilnego lub jeśli ktoś mieszka poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to do konsula. W tym drugim przypadku należy zawsze zaznaczyć we wniosku, do którego kierownika urzędu stanu cywilnego ma zostać dostarczony dokument.
Wniosek zawsze powinien zostać złożony przez osobę, która ubiega się o zmianę imienia lub nazwiska, a w przypadku małoletniego dziecka przez jego rodzica.
Ile kosztuje zmiana imienia lub nazwiska?
W przypadku zmiany imienia lub nazwiska należy uiścić opłatę skarbową w wysokości 37 zł podczas składania wniosku w urzędzie stanu cywilnego. Jeśli kierownik wyrazi zgodę, to znacznie wyższe koszty będą miały związek ze zmianą wszystkich dokumentów – dowodu osobistego, prawa jazdy, paszportu itd.
Ile trwa zmiana imienia lub nazwiska?
Decyzję o nadaniu lub odmowie zmiany imienia lub nazwiska podejmuje kierownik urzędu stanu cywilnego lub jego zastępca. Zazwyczaj czas oczekiwania wynosi około 30 dni, ale w sytuacjach bardziej skomplikowanych może potrwać nawet do 60 dni. Sama decyzja podlega z kolei natychmiastowemu wykonaniu. W przypadku odmowy, można złożyć odwołanie do wojewody (właściwego względem miejsca zamieszkania wnioskodawcy) w ciągu 14 dni od czasu doręczenia wnioskodawcy decyzji przez urząd.
Wniosek o zmianę imienia i nazwiska
Dla ułatwienia przygotowaliśmy przykładowy wniosek o zmianę imienia lub nazwiska, który następnie należy złożyć u kierownika urzędu stanu cywilnego.
We wniosku powinny znaleźć się takie informacje jak:
- miejscowość i data,
- dane wnioskodawcy (imię i nazwisko, nazwisko rodowe, adres, numer telefonu),
- wskazanie kierownika urzędu stanu cywilnego,
- PESEL wnioskodawcy,
- wskazanie aktu urodzenia wnioskodawcy,
- wskazanie aktu małżeństwa wnioskodawcy,
- podanie dotychczasowego imienia i nazwiska,
- wskazanie nowego imienia i nazwiska,
- wskazanie dzieci, które ma objąć zmiana nazwiska,
- wskazanie aktu urodzenia dzieci, które ma objąć zmiana nazwiska,
- uzasadnienie wniosku,
- oświadczenie, że w tej samej sprawie wnioskodawca nie składał nigdy wcześniej wniosku, ani nie otrzymał decyzji negatywnej,
- czytelny podpis wnioskodawcy.
Wzór wniosku o zmianę nazwiska
Darmowy wzór wniosku o zmianę nazwiska i imienia do pobrania w formacie PDF
……………….., dnia………………….
…………………………………………..
(imiona i nazwisko)
…………………………………………..
(nazwisko rodowe)
………………………………………….
…………………………………………..
(adres do korespondencji)
…………………………………………..
(tel. kontaktowy)
PESEL: ………………………………….
Akt urodzenia sporządzony w USC……………………………………………………………
Akt małżeństwa sporządzony w USC………………………………………………………….
Kierownik
Urzędu Stanu Cywilnego
w ………………….
WNIOSEK O ZMIANĘ NAZWISKA/IMIENIA
Zwracam się z prośbą o zmianę nazwiska / imienia :
……………………………………………………………………………………………………………………………………
(dotychczasowe nazwisko/imię)
na ……………………………………………………………………………………………………………………………….
(wnioskowane nazwisko/imię)
Zmiana nazwiska ma objąć moje niepełnoletnie dzieci:
- ………………………………………………………..
- ………………………………………………………..
Akt urodzenia dziecka/dzieci sporządzony w USC ……………………………………………………………
Uzasadnienie wniosku:
……………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………. Oświadczam, że w w/w sprawie nie złożyłem/am wcześniej wniosku do innego kierownika urzędu stanu cywilnego ani też nie została wydana żadna decyzja odmowna.
………….…………………………………..
(czytelny podpis wnioskodawcy)
Opłata skarbowa 37 zł
Zmiana nazwiska. Podsumowanie
Zmiana nazwiska lub imienia to proces, który wzbudza emocje, ale nie jest prosty i wiąże się z koniecznością przedstawienia ważnego powodu. Choć najczęściej jest związana z zawarciem małżeństwa lub rozwodem, to możliwa jest również w innych przypadkach, pod warunkiem spełnienia określonych warunków prawnych. Aby zmiana miała miejsce, osoba ubiegająca się o nią musi uzasadnić swój wybór, podając powód, który zostanie zaakceptowany przez urzędnika. Istnieje możliwość zmiany imienia lub nazwiska z ważnych powodów, takich jak ośmieszające lub niegodne, a także w przypadku osób, które zmieniają narodowość lub status prawny. Ważne jest, by zrozumieć, że takie decyzje są rozpatrywane indywidualnie, a procedura wymaga złożenia odpowiednich dokumentów w urzędzie stanu cywilnego lub konsulacie.
Choć sama zmiana może być ekscytującym wydarzeniem, pamiętaj, że wiąże się z nią również konieczność poniesienia kosztów administracyjnych, a także wymaga załatwienia formalności związanych z aktualizacją dokumentów tożsamości.
