Na czym polega ryzyko inwestycyjne?

Ryzyko inwestycyjne hamuje wielu przedsiębiorczych ludzi przed inwestowaniem. Już samo słowo ryzyko budzi nieprzyjemne skojarzenia. Niestety stanowi ono nieodzowny element inwestowania i trzeba zawsze mieć je na uwadze. Na szczęście są sposoby na to, by je zminimalizować. Na czym polega ryzyko inwestycyjne i jak sobie z nim radzić? 

Nawet inwestor z wieloletnim doświadczeniem nigdy nie może mieć 100% pewności, że dana inwestycja na pewno się powiedzie i przyniesie wysoki zysk. I właśnie ta niepewność, z którą muszą mierzyć się inwestorzy, określana jest mianem ryzyka. Inwestor finalnie może odnieść znacznie większy zysk, niż spodziewał się wcześniej, ale i może ponieść wysoką stratę. Ważne, by potrafić zdefiniować ryzyka, które mogą wystąpić, aby ocenić, która decyzja może pomóc, a która zaszkodzić inwestycji.

Ryzyko inwestycyjne – na czym polega?

Wiemy już, że ryzyko inwestycyjne oznacza niepewność co do zysków lub straty, jaką inwestor może ponieść. Jednak ryzyko obecne przy inwestycjach jest zawsze. Stanowi ich fundamentalny element, który jednocześnie odwodzi od pomysłu inwestycji osoby niedostatecznie doświadczone w tym zakresie. Niektórzy mogą sobie pozwolić na większe ryzyko, co zwykle wiąże się z szansą wyższego zwrotu inwestycji. Jeśli jakaś inwestycja jest wyjątkowo ryzykowna, prawdopodobnie może przynieść duże zyski. Jednocześnie obarczona jest wysokim ryzykiem straty. 

Inwestor musi więc ocenić, czy jest gotów ponieść ryzyko utraty swoich środków na rzecz wizji osiągnięcia wysokiego zysku. Wszystko zależy od możliwości finansowych inwestora i jego tolerancji na ryzyko. Ryzyko inwestycyjne można także określić jako poziom prawdopodobieństwa poniesienia strat lub osiągnięcia zysku. Niektóre rodzaje inwestycji są obarczone większym ryzykiem. Zanim inwestor ulokuje swoje pieniądze, powinien dokładnie przeanalizować potencjał inwestycji i ryzyko inwestycyjne z nią związane. Zwykle inwestycje o wysokim ryzyku wydają się atrakcyjniejsze, ponieważ im to ryzyko jest wyższe, tym większy zysk inwestycja może przynieść.

Co wpływa na powstanie ryzyka inwestycyjnego?

Ryzyko inwestycyjne jest kształtowane przez kilka podstawowych czynników. Jednym z nich jest czas. I tak przykładowo mniejsze ryzyko może dotyczyć długoterminowych inwestycji, ponieważ są one mniej narażone na krótkie fluktuacje cen. Na wystąpienie ryzyka wpływ ma także polityka, a konkretnie zmiany w przepisach prawnych wpływające na rynek inwestycyjny. Na ryzyko inwestycyjne oddziałują decyzje podejmowane przez Narodowy Bank Polski, zmiany kursów walutowych, wydarzenia geopolityczne, takie jak wojna, pandemia. Biorąc pod uwagę konkretne czynniki wpływające na ryzyka, możemy wyszczególnić rodzaje ryzyk inwestycyjnych.

Jakie może być ryzyko inwestycyjne? Przykłady

Istnieje wiele rodzajów ryzyka inwestycyjnego. Fundamentalny podział obejmuje ryzyko systematyczne, czyli takie, które jest stale związane z samym podjęciem się inwestycji. Jest ono bardzo trudne do kontrolowania. Drugi rodzaj to ryzyko niesystematyczne, które jest charakterystyczne dla konkretnych instrumentów finansowych (można je zminimalizować). Z połączenia tych dwóch rodzajów powstaje ryzyko całkowite. Poniżej wyszczególniono podstawowe rodzaje ryzyk inwestycyjnych.

Ryzyko walutowe

Podejmując się inwestycji zagranicznych, trzeba mieć na uwadze różnice w kursach walutowych. W niektórych przypadkach korzystniejsze jest osłabienie lub wzmocnienie konkretnego kursu. Inwestor może więc utracić część wartości swojej inwestycji ze względu na zmiany kursów walut. Ta forma ryzyka ma szczególne znaczenie w inwestycjach zagranicznych i aktywach notowanych w innych walutach.

Ryzyko polityczne

Ryzyko polityczne obejmuje kwestie związane z decyzjami, jakie podejmuje rząd. W szczególności wpływają one na przepisy prawne, które mogą wpłynąć na ryzyko inwestycji. Jeśli rząd jest niepewny i często zmienia prawo, to kreuje niepewne środowisko dla inwestorów. Nowe ryzyko może także przynieść zmiana rządu, który ma inne priorytety od poprzedniego. Do ryzyka politycznego zaliczamy np. zmiany w prawie podatkowym.

Ryzyko inflacji

Gdy spada wartość pieniądza, ma to wpływ także na inwestycje i oszczędności. Ta sama ilość oszczędności ma mniejszą siłę nabywczą niż przed wzrostem inflacji. Ewentualne, wcześniej zakładane przez inwestora zyski mogą zostać niejako “zjedzone” przez inflację. Ryzyko inflacyjne jest uzależnione od tempa inflacji. Ryzyko zwiększa w szczególności szybko wzrastająca inflacja.

Ryzyko wydarzeń 

To ryzyko obejmuje wydarzenia nieoczekiwane, które trudno przewidzieć. To może być na przykład katastrofa naturalna, pandemia – wszystkie te zdarzenia, które mogą negatywnie wpłynąć na inwestycje. Potrafią przynieść duże straty, ponieważ trudno jest odwrócić skutki tych zdarzeń. Ciężko jest je także wziąć pod uwagę w analizach, ponieważ są trudne do prognozowania. Finalnie takie wydarzenia mogą wpłynąć na cenę instrumentu finansowego.

Ryzyko finansowe 

Może wystąpić, jeśli emitent korzysta z kapitałów zewnętrznych. Finansowe ryzyko inwestowania wzrasta, gdy wzrasta zadłużenie spółki. Wpływa na jej rentowność i kurs. Analizując ryzyko, trzeba wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia sytuacji, w której przedsiębiorca nie będzie miał finansów na spłacenie swoich zobowiązań finansowych.

Ryzyko biznesowe 

Jest to ryzyko, jakie podmiot uprawniony do emisji papierów wartościowych ponosi w związku z prowadzoną przez siebie działalnością. Ryzyko dotyczy wpływu czynników na wycenę spółki i cenę jej akcji. Ryzyko biznesowe jest także bliskie ryzyku finansowemu. Firma nie może osiągnąć przychodów, niezbędnych do realizacji celów.

Ryzyko rynkowe

To ryzyko obejmuje wszystkie elementy rynku, które mogą ulec destabilizacji i negatywnie wpłynąć na inwestycje. To mogą być na przykład wahania cenowe, inflacja, konflikty, osłabienia walut. Na to ryzyko składa się kilka innych rodzajów ryzyk. Jest to ogólny zbiór kryteriów wpływających na sytuację na rynku inwestycyjnym.

Ryzyko stopy procentowej

Stopy procentowe mają duży wpływ na wartości instrumentów finansowych. Ich wysokość jest szczególnie istotna w przypadku inwestowania w obligacje. Wzrost stóp procentowych może doprowadzić do spadku cen obligacji. Ryzyko stóp procentowych wpływa głównie na długoterminowe inwestycje, ale i zwiększa ryzyko biznesowe i finansowe. Zarówno firmy, jak i konsumenci muszą płacić wyższe odsetki od kredytów, to może wpływać na niższe zyski firmy.

Ryzyko płynności

Występuje, gdy istnieje podejrzenie, że konkretnego instrumentu finansowego nie uda się sprzedać w krótkim czasie w oczekiwanej cenie. Chodzi o sytuację, w której brakuje kupców lub sprzedawców. Inwestor nie może więc wycofać się z inwestycji ani przekształcić aktywów inwestycyjnych w gotówkę. Tak się może zdarzyć, gdy inwestor dysponuje trudnymi do sprzedaży aktywami lub gdy inwestuje długoterminowo, ponieważ musi utrzymywać inwestycje przez dłuższy czas.

Ryzyko bankructwa

Dotyczy obaw związanych z możliwością utraty całej lub części inwestycji. Do bankructwa może dojść ze względu na upadek emitenta, czy spółki, w którą inwestor ulokował swoje oszczędności. Najbardziej na ryzyko utraty zainwestowanego kapitału narażeni są akcjonariusze.

Ryzyko koncentracji

Tego typu ryzyko ma miejsce, gdy inwestor koncentruje swoje środki tylko w jednej inwestycji. Uzależnienie swojego portfela inwestycyjnego od jednego rodzaju aktywów może nieść ryzyko potencjalnej straty w sytuacji wystąpienia trudności w obszarze, na którym inwestor się koncentruje. Inwestor nie korzysta z dywersyfikacji i może stracić część swojego kapitału. Zbyt uzależnia się wówczas od jednego obszaru.

Ryzyko zarządzania

Oznacza niewłaściwe podejmowanie decyzji inwestycyjnych. Osoby odpowiedzialne za zarządzanie portfelami inwestycyjnym mogą dopuścić się pewnych błędów, źle ocenić inwestycję i związane z nią ryzyko. Może także dojść do konfliktów interesów między interesariuszami. Również złe zarządzanie spółką wpływa na instrumenty finansowe i ich ceny.

Ryzyko niedotrzymania warunków

Ryzyko niedotrzymania warunków dotyczy wątpliwości co do spełnienia swoich zobowiązań przez strony umowy inwestycyjnej. Przykład stanowi niewypłacalność emitenta. Ryzyko niedotrzymania warunków w szczególności dotyczy instrumentów dłużnych, w których to jedna ze stron zobowiązuje się do zwrotu powierzonego kapitału, czy wypłaty odsetek.

Ryzyko przepływów pieniężnych

Dotyczy możliwych wahań wartości przepływów pieniężnych związanych z wpływami, wypływami i przepływami instrumentów finansowych. Obejmuje możliwe zmiany w przyszłych wpływach i wydatkach, które mogą wpłynąć na wartość inwestycji.

Ryzyko inwestycyjne a rodzaj inwestycji

Ryzyko inwestycyjne przyjmuje inny charakter w zależności od konkretnych rodzajów inwestycji. W szczególności wzrasta, jeśli mamy do czynienia z dużą inwestycją. Straty oczywiście zawsze są realne, niezależnie od inwestycji. W przypadku akcji występuje ryzyko, że spółka je emitująca znajdzie się w złej sytuacji, wartość akcji spadnie. Akcje obarczone są także ryzykiem płynności. Cechuje je duża zmienność kursów w krótkim czasie. Dlatego ograniczyć ryzyko można poprzez długoterminowe inwestycje.

Z kolei w przypadku obligacji duże ryzyko stanowi zmienność stóp procentowych. W przypadku wzrostu stóp wartość obligacji może spadać. Istnieje także ryzyko, że emitent nie będzie wywiązywał się ze swoich zobowiązań. Ryzyko niesie także inflacja wpływająca na realną wartość przepływów gotówkowych.

Jak radzić sobie z ryzykiem inwestycyjnym?

Aby radzić sobie z ryzykiem inwestycyjnym, trzeba dysponować dużym doświadczeniem i wiedzą w zakresie inwestowania lub po prostu znaleźć kogoś, kto pomoże nam w ocenie ryzyka inwestycyjnego. Zanim zaczniemy lokować środki w inwestycjach obarczonych dużym ryzykiem, warto najpierw zdobyć doświadczenie np. za pośrednictwem wirtualnych symulatorów giełdy z aktualnymi notowaniami. Taka nauka nie wymaga wkładu własnego i stanowi dobre pole do ćwiczeń. Gdy zaczniemy już inwestować na poważnie, warto nie wykładać wszystkich pieniędzy, lecz inwestować pewną założoną kwotę pieniężną. Ważne jest to, aby nie ulegać emocjom, lecz kierować się analizami, faktami opartymi na fachowej wiedzy i doświadczeniu.

Psychologiczne źródła błędów inwestycyjnych

Choć ryzyko inwestycyjne kojarzy się głównie z analizą danych i wykresów, to bardzo często największym zagrożeniem dla stabilności portfela okazuje się sam inwestor. Emocjonalne reakcje – panika podczas spadków, euforia po zyskach – prowadzą do decyzji opartych na chwilowym impulsie, a nie długofalowej strategii. Efektem są zbyt pochopne transakcje, realizacja strat, kupowanie „na górce” i pomijanie zasad zarządzania kapitałem.

Zjawiska takie jak efekt stadny, awersja do straty czy nadmierna pewność siebie mają swoje udokumentowane miejsce w ekonomii behawioralnej. W praktyce oznaczają one, że nawet racjonalnie zaprojektowany portfel może przegrać z ludzką irracjonalnością. Świadomość tych mechanizmów i wdrażanie automatycznych reguł – np. zleceń obronnych – pozwala zminimalizować wpływ emocji na inwestycje.

Ryzyko systemowe a zarządzanie portfelem w czasie kryzysu

Ryzyko systemowe ujawnia się w momentach, gdy załamuje się nie tylko pojedynczy sektor, ale cały układ powiązań gospodarczych – jak miało to miejsce w 2008 roku. W takich sytuacjach nie działa klasyczna dywersyfikacja – spadają jednocześnie rynki akcji, obligacji i nieruchomości, a inwestorzy wycofują środki z najbardziej płynnych aktywów. Reakcja rynku ma wtedy charakter kaskadowy – jeden impuls pociąga za sobą lawinę.

Zarządzanie portfelem w warunkach ryzyka systemowego wymaga nie tylko dobrej alokacji, lecz także świadomości, jak działa mechanizm paniki. Kluczowa okazuje się gotowość do redukcji pozycji, trzymanie rezerwy płynności i korzystanie z aktywów defensywnych. Takie sytuacje są rzadkie, ale koszt ich lekceważenia – ogromny.