Praca z rodziną początkowo może się wydawać spełnieniem marzeń. Jednak już po kilku dniach takiej współpracy z krewnymi możemy dostrzec pewne trudności. Oczywiście nie jest to regułą, jednak wiele osób jest niechętnych do pracy z rodziną. Dlaczego? Jak nauczyć się współpracy z rodziną?
Praca to miejsce, w którym nie ma przestrzeni na sprawy prywatne. Role w firmie określą pracodawca i hierarchia. Gdy w pracy spotykają się bliscy członkowie tej samej rodziny, może ona zostać zaburzona. W końcu, w zależności od stopnia relacji, znają się od lat i mają już wypracowany system komunikacji oraz współpracy. Zwykle jest on mniej formalny, przez co mogą sobie pozwolić względem siebie na znacznie więcej niż wobec pracownika, z którym nie łączą ich więzy rodzinne. Jak to wpływa na pracę? Czy możliwe jest wypracowanie korzystnego dla firmy systemu pracy z rodziną?
Spis treści
Jak wygląda praca z rodziną?
Często w ogłoszeniach o pracę widzimy, że pracodawca zachęca nas do aplikowania, określając atmosferę w firmie jako rodzinną. Choć z założenia wydźwięk takiego określenia ma być pozytywny, to nie każdy tak go odbierze. Nie bez powodu w codziennym życiu towarzyszą nam takie powiedzenia jak „z rodziną dobrze wychodzi się tylko na zdjęciu”. Tam, gdzie ludzie czują się wobec siebie swobodniej, szybko pojawiają się różne przykłady konfliktów. Bariery, które naturalnie występują między pracownikami, którzy nie mają ze sobą żadnych powiązań, nie występują wśród członków rodziny – szczególnie bliskich. Często takie osoby przenoszą swoje relacje rodzinne także na środowisko zawodowe. Niektóre z nich są jak najbardziej korzystne. To jednak jest uzależnione również od relacji członków rodziny. Sam fakt pokrewieństwa wcale nie oznacza, że pracownicy się lubią i są w dobrych relacjach.
Cechy pracy z rodziną
- Spośród zalet współpracy z rodziną można wymienić zaufanie. Członkom rodziny łatwiej jest na sobie polegać, ponieważ znają się od wielu lat i wiedzą, czego mogą się po sobie spodziewać.
- Członkowie rodziny są także wobec siebie lojalni, ponieważ nie łączy ich wyłącznie relacja biznesowa. Bardziej angażują się w swoje obowiązki, bo wiedzą dobrze, że od ich pracy uzależnione jest powodzenie osób bliskich. Poza tym wszystko, co dzieje się w pracy, szybko zostaje przekazane także członkom rodziny, którzy nie biorą udziału w biznesie.
- Współpraca między członkami rodziny jest także mniej sformalizowana. Z jednej strony jest to zaleta, która pozwala zaoszczędzić czas i uniknąć zbędnych dyskusji. Z drugiej jednak formalności czemuś służą i nie zawsze korzystne jest ich ominięcie.
- Problem mogą także stanowić różnice zdań. To prosta droga do konfliktów w sytuacji, gdy żadna ze strony nie jest w stanie ustąpić. W przypadku członków rodziny zacięcie do udowodnienia swojej racji może być jeszcze silniejsza. To natomiast negatywnie wpływa na osiąganie celów firmy.
- Problem stanowią również problemy rodzinne, które mogą przejawiać się również w pracy. Przychodząc do pracy, zostawiamy za drzwiami swoje prywatne sprawy. Jeśli pracujemy z członkiem rodziny, jest to znacznie trudniejsze.
- Pracując z członkiem rodziny, zaburzony jest także system zarządzania i hierarchia w firmie. Jest to szczególnie zauważalne, gry to młodsi członkowie rodziny sprawują władzę w firmie nad starszymi.
- Często podnoszonym problemem jest także ryzyko faworyzowania w firmie własnych członków rodziny. W pracy nie ma miejsca na tego typu działania, lecz trudno ich uniknąć.
Możemy wyróżnić kilka płaszczyzn współpracy z rodziną.
Praca z rodziną w jednej firmie
W wielu firmach zatrudnianie członków rodziny nie ma miejsca. Pracodawcy, poszukując kandydata do pracy, z góry odrzucają taką możliwość z obawy przed wyzwaniami. Chcą uniknąć ewentualnych konfliktów, faworyzowania, czy też negatywnej reputacji wpływającej na employer branding. Pozostali pracownicy mogą dopatrywać się w takich działaniach nepotyzmu, nawet jeśli pracownik przejdzie przez taki sam proces rekrutacji, jak pozostali. Jednak nie każda polityka firmy odrzuca taką możliwość. Co więcej, zdarza się, że relacje rodzinne rodzą się dopiero w firmie. Przykładowo, gdy pracownicy wezmą ze sobą ślub. Wówczas może dojść do zachęty jednego z nich do odejścia. W ten sposób pracodawcy próbują uniknąć konfliktów w firmie.
W wielu firmach pracodawcy nie zwracają też na to uwagi, a w jeszcze innych wprowadzają szczególne zasady, np. brak możliwości pracy członków rodziny w tym samym dziale. Członkowie rodziny mogą mieć problem z konstruktywną krytyką wobec siebie, przerzucać odpowiedzialność na innych pracowników, aby zapewnić jak najkorzystniejszą sytuację krewnemu. Jednak istnieją przypadki, gdy efektywność pracy może rzeczywiście być lepsza między członkami rodziny. Jednak wiele zależy tutaj od relacji w samej rodzinie. Jak wiemy, nie zawsze są one dobre. Oprócz przenoszenia spraw rodzinnych do firmy, działa to także w drugą stronę. Pracownicy także po godzinach pracy żyją swoimi obowiązkami i wiele na ten temat dyskutują. To może się pozytywnie przyczynić do efektywności pracy, lecz całkowicie zaburza work-life balance. Zatrudnianie członków rodziny to wyzwanie dla pracodawcy także pod względem zarządzania. Trudno jest ustalić hierarchię, która rzeczywiście będzie działać. Jednocześnie wielu kandydatów, klienci, czy partnerzy biznesowi mogą zatrudnianie członków rodziny traktować pozytywnie. Firma zyskuje w pewnym sensie wizerunek firmy rodzinnej.
Prowadzenie rodzinnej firmy
Sytuacja zupełnie inaczej wygląda, kiedy to sam przedsiębiorca próbuje założyć firmę rodzinną. Prawo dopuszcza taką możliwość. Pracować możemy z dziećmi, czy rodzeństwem. Możliwe jest nawet zatrudnienie członka rodziny bez umowy. Biznes rodzinny to wspólne dzieło członków rodziny. Wszyscy wkładają firmę nie tylko dużo pracy, ale i serca. Często bezgranicznie oddają się pracy w firmie, aby przyczynić się do jej rozwoju. W biznesie rodzinnym budujemy nie tylko firmę, ale i reputację swojej rodziny, pewną markę. Jeśli w firmie pracują wyłącznie członkowie rodziny, to w zasadzie nie występuje ryzyko oskarżenia o nepotyzm, czy faworyzowania członków rodziny. Jeśli jednak planujemy zatrudnić także pracowników z zewnątrz, trzeba odpowiednio o nich zadbać, aby nie czuli się „gorsi”. Między członkami rodziny w firmie zachodzi większa wyrozumiałość i wsparcie.
Wszystkim tak samo zależy na firmie, a nie tylko na chęci zdobycia wynagrodzenia. Pracownicy czują się swobodnie, są wobec siebie szczerzy, dogodniej ustalają między sobą np. urlopy. Jednak warto mieć na uwadze, że wszelkie problemy, które dzieją się w rodzinie, odbijają się także na biznesie. Mogą się także pojawić konflikty, jeśli członkowie rodziny mają inną wizję na poprowadzenie firmy i konkurują w podejmowaniu ważnych decyzji. Tutaj także występuje problem z hierarchią. Trudno oczekiwać, że brat będzie słuchał siostry w firmie na płaszczyźnie zawodowej, skoro nie liczy się z jej zdaniem także w życiu codziennym. Między członkami rodziny może się pojawiać także rywalizacja. Jednocześnie firma zyskuje w oczach klientów, czy partnerów biznesowych. Cechuje się silną kulturą organizacyjną i wspólnymi wartościami.
Korzystanie z usług firmy członka rodziny
Z jeszcze inną sytuacją mamy do czynienia, gdy współpraca polega na korzystaniu z usług firmy członków naszej rodziny. W sieci krąży wiele historii zniechęcających do tego typu współpracy. Wynika to m.in. z braku profesjonalizmu, którym zwykle staramy się wykazać przed klientami. Przykładem historii przedstawiającej taką współpracę w niekorzystnym świetle, jest skorzystanie z usług firmy wujka, który zajmuje się budową domów. Może faworyzować pozostałych klientów, którzy budują jego reputację, a realizując usługę dla swojej rodziny przeciągać ją w czasie, brać zaliczki i nie kończyć etapów. Bliskie relacje rodzinne mogą tutaj stanowić przeszkodę, lecz oczywiście nie zawsze.
Wiele zależy od charakteru, relacji i sytuacji życiowej. Niektórzy mogą faworyzować właśnie członków rodziny, chcąc zatroszczyć się o ich interesy w pierwszej kolejności. Korzystanie z usług rodziny to często sposób na oszczędzenie, ponieważ ”po znajomości „możemy spodziewać się niższej ceny. Problem pojawia się jednak, gdy trzeba wyznaczyć pewne granice oraz podkreślić swoje oczekiwania. Trudniej jest zwrócić uwagę wujkowi, że wykonał zlecenie niezgodnie z oczekiwaniami. To może doprowadzić do konfliktów w rodzinie.
Jak pracować z rodziną?
Historie na temat niepowodzeń współpracy z członkami rodziny warto jednak potraktować jako pewne wskazówki, a nie scenariusz, który musi się ziścić. Znając trudności, które mogą wystąpić, mamy szansę odpowiednio się do nich przygotować. Skuteczna współpraca z członkiem rodziny jest możliwa, pod warunkiem, że:
- wyznaczone zostaną granice między życiem prywatnym a zawodowym;
- w pracy postarajcie się zachować profesjonalizm, traktując się wzajemnie tak samo, jak pozostałych członków organizacji;
- nauczycie się przyjmować i udzielać konstruktywnej krytyki;
- w pracy będziecie kierować się obiektywizmem podczas wszelkich aktywności.
Ważne jest także zachowanie pracodawcy. W firmie, w której dopuszcza się zatrudnienie członków rodzin, należy wyznaczyć odpowiednie zasady, które pomogą uniknąć konfliktów. To może być np. konieczność zatrudnienia w innych wydziałach, czy brak opcji bezpośredniego podlegania pod członka rodziny. Potrzebne są jasne procedury i polityka firmy.
Jak pracować z rodziną? Podsumowanie
Pracując z członkiem rodziny we własnej firmie, oprócz powyższych, ważne jest także przeprowadzanie regularnych spotkań, podczas których członkowie rodziny mogą dyskutować na tematy kierunku rozwoju firmy i podziału obowiązków. Z kolei, gdy członków rodziny łączy relacja biznesowa np. polegająca na realizację usług, ważne jest, aby zabezpieczyć swoje interesy w ramach umowy. Zdarza się, że członkowie rodziny ustalają pewne kwestie „na słowo”. Później trudno jest wyegzekwować spełnienie warunków ustaleń. Należy także gromadzić wszelką dokumentację dotyczącą współpracy. Trzeba jasno określić swoje oczekiwania i komunikować się z członkiem rodziny, starać się nie doprowadzić do konfliktu, a pracować nad rozwiązaniem problemów. W tym wszystkim warto jednak pamiętać, o tym, co jest naprawdę ważne, czyli o relacjach rodzinnych. Konflikty w firmie mogą mocno na nie wpłynąć i doprowadzić nawet do zerwania kontaktów. Jeśli dostrzegamy, że jest takie ryzyko i nie potrafimy postawić granicy między życiem prywatnym a zawodowym, warto rozważyć karierę w innym miejscu pracy, gdyż rodzina jest najważniejsza.
