Osoby poszukujące zajęcia zarobkowego mają do dyspozycji stosunek pracy, ale także różne rodzaje umów cywilnoprawnych. Jedną z takich umów jest umowa zlecenie. Jednak i taka umowa może mieć różne oblicza, w zależności od ustaleń stron. Przyjrzyjmy się bliżej wariantom umowy zlecenia.
Spis treści
Umowa zlecenie a inne rodzaje umów
Wykonywanie zadań na podstawie umowy zlecenia to rozwiązanie, które nie cieszy się w Polsce najlepszą sławą i bywa powszechnie zaliczane do tzw. umów śmieciowych, po które firmy sięgają chętnie w celu redukcji kosztów zatrudnienia. Traktowanie tego wariantu wyłącznie jako gorszego zamiennika etatu bywa jednak krzywdzące. Zatrudnienie na tej podstawie nie gwarantuje pracowniczych przywilejów, z płatnym urlopem na czele. Warto pamiętać, że jest to umowa cywilnoprawna, leżąca w jednym szeregu z takimi rozwiązaniami jak umowa o dzieło czy kontrakt agencyjny. W odróżnieniu od etatu, zasady jej nawiązywania i wykonywania regulują przepisy Kodeksu cywilnego, a nie Kodeks pracy. Mimo to istnieją obszary, w których podjęcie współpracy na tej podstawie stanowi w pełni adekwatny i wygodny wybór dla obu stron. Taki wariant doskonale sprawdza się przy projektach dorywczych, realizowanych po godzinach lub przy zadaniach wymagających dużej swobody w dysponowaniu własnym czasem.
Cechy umowy zlecenie
Współpraca na podstawie umów cywilnoprawnych wymaga spełnienia kilku wymogów, aby z punktu widzenia prawa mogły one zachować swój cywilnoprawny charakter. Do najważniejszych cech umowy zlecenia należą:
- Staranne działanie – przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do rzetelnego dokonania określonych czynności, a nie do wygenerowania konkretnego, z góry określonego rezultatu.
- Swoboda organizacji czasu i miejsca – wykonujący zadania samodzielnie decyduje, kiedy i gdzie realizuje powierzone obowiązki, bez stałego nadzoru.
- Brak gwarancji socjalnych z mocy prawa – dokument nie przyznaje automatycznie płatnych urlopów, a ubezpieczenie chorobowe pozostaje dobrowolne.
Wielu zleceniodawców ukrywa pod tą nazwą zwyczajny stosunek pracy, oczekując dyspozycyjności w biurze i bezpośredniej podległości służbowej. W takich sytuacjach Państwowa Inspekcja Pracy posiada od niedawna uprawnienie do wydania decyzji, która przekształca taką pracę umową cywilnoprawną w pełnoprawny etat na podstawie Kodeksu pracy (w umowę o pracę). Przedsiębiorcy muszą więc zachować ostrożność w wyborze tej metody współpracy, bo w razie naruszeń oznacza to ryzyko kar finansowych oraz konieczność uregulowania zaległych zobowiązań.
Rodzaje umów zlecenie
W samej strukturze prawa cywilnego nie odnajdziemy formalnych podziałów czasowych dla umowy zlecenia. Natomiast takie wyróżniają przepisy Kodeksu pracy. System nie przewiduje więc podziału na okresy próbne czy czas określony, który obowiązuje osoby fizyczne wykonujące prace na podstawie UOP. Możemy jednak skategoryzować umowy zlecenia na podstawie kryteriów, które często je wyróżniają. Główne warianty to:
- Kryterium odpłatności – zobowiązanie może być umową odpłatną, przy czym minimalna stawka godzinowa wyznacza dolną granicę wynagrodzenia. Jednak w sporadycznych przypadkach umowa zlecenie może być nieodpłatna.
- Status ubezpieczenia – opłacanie składek wygląda inaczej zależnie od sytuacji wykonawcy, co determinuje obowiązek zgłoszenia umowy do ZUS i to, czy w danym przypadku ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne będą obligatoryjne.
- Status ucznia lub studenta – praca wykonana przez osoby przed ukończeniem 26. roku życia posiadające status ucznia lub studenta jest w całości zwolniona z obciążeń na rzecz ZUS.
- Liczba stron porozumienia – relacja przybiera postać zlecenia indywidualnego między dwoma podmiotami lub zlecenia wielopodmiotowego, gdy zadanie wykonuje wspólnie wskazany zespół.
- Sposób wykonywania zadania – w umowie często uwzględnia się wymóg osobistej realizacji powierzonych spraw, jednak zapisy mogą dopuszczać powierzenie zastępstwa osobie trzeciej.
Jak negocjować warunki umowy zlecenie?
W przypadku umów cywilnoprawnych obowiązuje powszechna zasada swobody umów, dająca stronom dużą elastyczność w ustalaniu wzajemnych praw, obowiązków czy terminów. Negocjacjom podlega wysokość wynagrodzenia, możliwość powierzenia zastępstwa, okresy wypowiedzenia, a także ewentualne kary umowne za niewykonanie zadania. Wybór tej formy zarabiania to czasem dobra opcja dla uczniów, studentów oraz osób szukających dodatkowego zarobku, dla których priorytetem jest wyższa kwota wypłaty na rękę i elastyczność.
Wątpliwości powinna natomiast wzbudzić sytuacja, gdy pracodawca zawierający umowę cywilnoprawną narzuca grafik, wymaga obecności w zakładzie od 8 do 16 i uniemożliwia wpływ na przedmiot umowy. W przypadku umowy zlecenia lepiej przeanalizować zapisy umowy i zadbać o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jeśli ma ona stanowić jedyne źródło utrzymania.
