Fundusz Kościelny – co to? Na co przeznacza się środki z Funduszu?

Fundusz Kościelny powstał w 1950 roku i miał stanowić rekompensatę za mienie odebrane Kościołowi. Fundusz istnieje do tej pory, a środki finansowe na jego utrzymanie pozyskuje się w całości z budżetu państwa. Na co jest przeznaczany Fundusz Kościelny? Ile wynosi?

Państwowy Fundusz Kościelny powstał na mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 roku o przejęciu przez Państwo dóbr martwej reki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego. Największym beneficjentem jest Kościół katolicki, jednak warto zaznaczyć, że prawo do otrzymania dodatkowych środków mają wszystkie związki wyznaniowe. Środki z funduszu mają bezpośredni wpływ na wynagrodzenie księdza na emeryturze, a także poprawę stanu infrastruktury budowlanej. Kto może się ubiegać o pieniądze z budżetu państwa? Ile wynosi Fundusz Kościelny i ile przeznacza na niego państwo? Sprawdź!

Szukasz pracy? Praca w Gdańsku jest na wyciągnięcie ręki! 

Czym jest Fundusz Kościelny i dlaczego powstał?

Fundusz Kościelny to specjalny mechanizm finansowania działalności Kościoła katolickiego i innych związków wyznaniowych w Polsce. Jego początki sięgają 1950 roku, kiedy to na mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 roku państwo przejęło kościelne majątki ziemskie, oferując w zamian formę rekompensaty w postaci Funduszu Kościelnego.

Z założenia miał on być sposobem na wynagrodzenie Kościołowi strat materialnych oraz na wsparcie jego działalności. Dziś Fundusz Kościelny funkcjonuje jako osobna pozycja w budżecie państwa, a jego środki przeznaczane są głównie na ubezpieczenia społeczne duchownych oraz działalność charytatywną.

Podstawa prawna i organizacja Funduszu Kościelnego

Fundusz Kościelny działa w oparciu o przepisy prawa, a jego organizacja wynika z kilku kluczowych dokumentów:

• Ustawa z dnia 20 marca 1950 roku – to ona formalnie powołała Fundusz, regulując zasady jego funkcjonowania jako formy rekompensaty dla Kościoła.
• Konstytucja RP (art. 25 ust. 1) – zapewnia równouprawnienie wszystkich kościołów i związków wyznaniowych, dlatego Fundusz obejmuje nie tylko Kościół katolicki, ale również inne wspólnoty religijne.
• Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP – precyzuje zasady współpracy i finansowania instytucji kościelnych.
• Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania – reguluje funkcjonowanie Funduszu Kościelnego względem innych związków wyznaniowych.

Kto zarządza Funduszem Kościelnym?

Dysponentem Funduszu Kościelnego jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który corocznie ustala maksymalną kwotę dotacji oraz zasady jej przyznawania. W 2025 roku przewidziano, że maksymalna kwota dotacji wyniesie 200 000 zł, a w wyjątkowych przypadkach może zostać zwiększona.

Na co przeznacza się środki z Funduszu Kościelnego?

Środki zgromadzone w Funduszu Kościelnym wykorzystywane są na dwa główne obszary:

1️⃣ Ubezpieczenia społeczne duchownych – opłacanie składek emerytalnych, rentowych oraz zdrowotnych dla księży i duchownych różnych wyznań.
2️⃣ Działalność charytatywna i konserwacja zabytków sakralnych – wsparcie dla instytucji kościelnych prowadzących działalność dobroczynną oraz finansowanie remontów i konserwacji obiektów sakralnych.

Ubezpieczenia społeczne duchownych – główny wydatek Funduszu

Największa część środków Funduszu Kościelnego, ponad 95%, przeznaczana jest na opłacanie składek emerytalnych, rentowych i zdrowotnych księży i duchownych. W 2023 roku wydatki na ten cel wyniosły 213,8 mln zł, co stanowiło zdecydowaną większość budżetu Funduszu.

Łącznie z tego wsparcia skorzystało 19 650 duchownych różnych wyznań.

Działalność charytatywno-opiekuńcza Kościoła finansowana z Funduszu

Środki Funduszu Kościelnego są również przeznaczane na wsparcie instytucji dobroczynnych prowadzonych przez Kościół i inne związki wyznaniowe. Obejmuje to:

• Prowadzenie placówek opiekuńczych – domów dla osób starszych, sierocińców, schronisk dla bezdomnych.
• Wsparcie dla osób w trudnej sytuacji życiowej – ofiar klęsk żywiołowych, uchodźców, rodzin w kryzysie, więźniów i osób chorych.
• Organizację pomocy medycznej – szpitale, hospicja, apteki działające przy parafiach i zakonach.
• Pomoc dzieciom i młodzieży – żłobki, bursy, domy dziecka, organizowanie wakacji dla dzieci z ubogich rodzin.
• Wsparcie dla kobiet w ciąży i matek w trudnej sytuacji życiowej.

Środki są również przeznaczane na promowanie idei pomocy bliźniemu oraz przekazywanie pomocy humanitarnej do innych krajów.

Konserwacja i remonty obiektów sakralnych

Innym ważnym aspektem działalności Funduszu Kościelnego jest finansowanie remontów i konserwacji obiektów zabytkowych. W szczególności dotyczy to:

• Remontów kościołów, cerkwi, synagog i innych miejsc kultu, które mają wartość historyczną i artystyczną.
• Prac konserwatorskich przy elementach wyposażenia sakralnego – renowacja ołtarzy, fresków, polichromii, organów i dzwonów.
• Poprawy bezpieczeństwa w budynkach sakralnych – instalacje elektryczne, przeciwpożarowe i odgromowe.

Przykłady dotacji z 2024 roku:

• 70 000 zł na renowację dachu cerkwi w Zabłociu
• 100 000 zł na remont kotłowni w Domu Pomocy Społecznej w Niegowie
• 150 000 zł na konserwację ołtarza w klasztorze Ojców Dominikanów w Gdańsku
• 120 000 zł na przebudowę stołówki w parafii w Strzegomiu

Czy Fundusz Kościelny zostanie zlikwidowany?

Temat likwidacji Funduszu Kościelnego pojawia się w debacie publicznej od wielu lat. Rząd Donalda Tuska zapowiadał zmiany, które miałyby doprowadzić do jego likwidacji i zastąpienia go dobrowolnym odpisem podatkowym na rzecz Kościołów.

W tym celu powołano Międzyresortowy Zespół ds. Funduszu Kościelnego, jednak jego prace nie przyniosły dotąd konkretnych rezultatów. W 2024 roku odbyły się jedynie dwa spotkania zespołu, a ministerstwa nadal nie wypracowały wspólnego stanowiska w tej sprawie.

Jak Fundusz Kościelny zmieniał się na przestrzeni lat?

Mimo rosnącej liczby dyskusji na temat likwidacji Funduszu, jego budżet z roku na rok rośnie. W 2025 roku przewidziano w budżecie aż 275,7 mln zł na jego finansowanie.

Dla porównania:

• W 2013 roku Fundusz Kościelny wynosił 128 mln zł.
• W 2023 roku – 213,8 mln zł.
• W 2025 roku – 275,7 mln zł.

Powodem tej podwyżki jest przede wszystkim rosnąca płaca minimalna, która stanowi podstawę do wyliczania składek emerytalnych duchownych.