Zawody potrzebne za 5 lat to jak nietrudno się domyślić, głównie prace związane z technologią. To właśnie jej rozwój przyczynił się do wyparcia niektórych zawodów i stworzenia nowych. Jakich specjalistów mogą poszukiwać pracodawca w ciągu najbliższych 5 lat?
Zapotrzebowanie rynku pracy stale ewoluuje. Po pierwsze rynek odpowiada na popyt klientów. Przykładowo, jeśli pojawia się nowa oferta kredytowa, to ludzie zaczynają budować więcej domów, przez co firmy budowlane mają wiele zleceń. Pracodawcy poszukują zatem więcej pracowników budowlanych. Po drugie technologia zmienia charakter niektórych zawodów lub wręcz całkowicie je wypiera, przyczyniając się jednocześnie do tworzenia nowych. Dlatego zawody, które obecnie mogą wydawać się niszowe, już w niedługim czasie, mogą stać się najbardziej rozchwytywane. Wiele mówi się o zawodach przyszłości na krajowym rynku pracy. Część z nich z pewnością w chwili obecnej nie jesteśmy w stanie sobie nawet wyobrazić. Zajrzyjmy więc nieco bliżej w przyszłość i sprawdźmy, jakie zawody mogą być potrzebne za 5 lat, czy 10 lat.
Spis treści
Prognozy w zakresie kompetencji zawodowych kandydatów
Prognozy dotyczące rynku pracy to temat wielu obszernych prac naukowych. Analizując najbliższe lata, bezpiecznie jest przyjąć perspektywę do roku 2030. Jest to czas, jakiego dotyczy wiele programów strategicznych takich jak np. Strategia Rozwoju Kapitału Ludzkiego 2030, Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych 2030, czy Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030. Danych na temat perspektyw najbliższych lat rynku pracy dostarcza nam Raport z Badań Empirycznych w Zakresie Kompetencji i Zawodów Przyszłości 2022 zrealizowany przez Platformę Przemysłu Przyszłości. Analizując raport, w pierwszej kolejności warto wyróżnić kompetencje przyszłości, ponieważ są one silnie związane z zapotrzebowaniem pracodawców na pracowników zdolnych do objęcia przyszłościowych stanowisk.
Zapotrzebowanie na rynku pracy w zakresie kompetencji
Jeśli chodzi o kompetencje przyszłości dotyczące Polski, to możemy wyróżnić:
- Kompetencje poznawcze takie jak kreatywność, myślenie krytyczne, czy analityczne oraz elastyczność poznawcza.
- Kompetencje społeczne, a wśród nich współpraca z innymi, inteligencja emocjonalna, czy przedsiębiorczość oraz zarządzanie ludźmi.
- Kompetencje techniczne, czyli podstawowe i zaawansowane kompetencje cyfrowe, kompetencje techniczne takie, jak obsługa maszyn, narzędzi, posługiwanie się dokumentacją techniczną oraz kompetencje inżynierskie dotyczące np. projektowania maszyn.
W oparciu o źródła unijne w raporcie wyróżnione są także kompetencje techniczne, które koncentrują się na programowaniu, analizie dużych zbiorów danych, analizie biznesowej, projektowaniu wspomaganego komputerowo, czy myśleniu obliczeniowym. Nie brakuje także licznych kompetencji komunikacyjnych. W zakresie zarządzania oraz bezpieczeństwa eksperci Obserwatorium Kompetencji Przyszłości Fundacji Platforma Przemysłu Przyszłości wskazują na kompetencje przyszłości dotyczące pogłębionego wnioskowania, nieszablonowego myślenia i kreatywności, myślenia projektowego, biegłości w obsłudze nowych mediów, czy umiejętności zarządzania przeciążeniem informacyjnym.
Jak zmieni się rynek pracy w ciągu 5-10 lat?
Analizując powyższe dane widać, że na pierwszy plan wychodzą w szczególności kompetencje zawodowe dotyczące przemieszczania się w technologicznym społeczeństwie informacyjnym. Pracodawcy potrzebują pracowników, którzy potrafią odnajdywać głębszy sens, dostrzegać wnioski, potrafią myśleć w sposób twórczy, a nie tylko oparty na zasadach. Cenna jest także interdyscyplinarność, umiejętność łączenia pojęć i koncepcji. Cenieni są pracownicy, którzy potrafią odnaleźć się w nowych formach przekazu, w szczególności w Internecie, potrafią analizować informacje, które są w sieci i je filtrować oraz oceniać.
Nie brakuje także zapotrzebowania na kompetencje społeczne, w szczególności dotyczące inteligencji społecznej, umiejętności budowania relacji i podnoszenia własnych kwalifikacji, zdolność do uczenia się. To wszystko sprawia, że rynek pracy przekształca się, tworząc miejsca dla kandydatów, którzy reprezentują poszukiwane kompetencje. W ramach wyżej wspomnianego badania przedsiębiorcy zidentyfikowali tzw. zawody przyszłości, na które ich zdaniem będzie zapotrzebowanie w firmach w perspektywie do 2030 roku. Poniżej kilka z nich.
Specjaliści ds. automatyzacji procesów
W badaniu 42% przedsiębiorców wskazało na specjalistów ds. automatyzacji procesów jako pracowników, na których jest ekstremalne zapotrzebowanie. Specjalista zajmuje się projektowaniem rozwiązań opartych na automatyzacji procesów biznesowych. Nie tylko je projektuje, ale także wdraża i utrzymuje. Dzięki jego pracy możliwe jest zoptymalizowanie działań w firmie i podniesienie efektywności. Specjalista analizuje organizacje pod kątem tego, jakie obszary wymagają optymalizacji, gdzie możliwe jest wdrożenie automatyzacji. Może przeprowadzać badania, zbiera dane i wykorzystuje technologie automatyzacji procesów.
Musi ją także odpowiednio skonfigurować pod kątem procesowym, programuje systemy, dba o ich integracje, testuje wdrożone procesy i monitoruje ich działanie. Jest to jeden z zawodów przyszłości ze względu na możliwości, jakie technologia daje w zakresie automatyzacji. Niektóre zadania mogą być wykonywane efektywniej dzięki wdrożeniu technologii. To pozwala zaoszczędzić czas, zredukować błędy i poprawić jakość pracy końcowej. Warto edukować się w kierunku tego zawodu ze względu na jego przyszłościowy charakter. Daje szanse na karierę i jednocześnie wypiera inne prace, ponieważ specjalista doprowadza finalnie do zastąpienia technologią pracę niektórych ludzi.
Zawody związane z automatyką, robotyką
Z kolei 30% osób biorących udział w badaniu wskazało, że ekstremalnie ważne są zawody związane z automatyką i robotyką. Na rynku pracy do takich zawodów należy np. inżynier automatyki zajmujący się programowaniem i instalowaniem systemów automatyki przemysłowej, tworzeniem rozwiązań sterujących urządzenia.
To także inżynier robotyki konstruujący roboty przemysłowe, zwykle na rzecz produkcji. Przyczyn wzmożonego znaczenia tego typu zawodów można upatrywać w rozwoju technologii, który sprzyja powstawaniu nowych maszyn i urządzeń, umożliwiających wsparcie przemysłu, rolnictwa, transportu i wielu innych branż poprzez automatyzację. Specjaliści tego typu mogą wdrażać nowe rozwiązania w firmach, czy zastąpić kilkudziesięciu pracowników fizycznych dobrze zaprogramowaną maszyną.
Specjaliści w zakresie rozszerzonej i wirtualnej rzeczywistości
Specjaliści umożliwiają użytkownikom różnych urządzeń technologicznych na wstęp do wirtualnego świata. Wirtualna rzeczywistość w ciągu ostatnich lat stała się popularnym zagadnieniem, głównie ze względu na gry. Jednak wirtualna rzeczywistość nie musi mieć zastosowania tylko rozrywkowego. Specjaliści posiadający kompetencje do pracy z rozszerzoną i wirtualną rzeczywistością mogą np. projektować wnętrza z dużą dokładnością.
Specjaliści dbają o rozwijanie interaktywnych doświadczeń, mogą tworzyć programy i aplikacje oraz narzędzia do generowania wirtualnej przestrzeni. Kandydaci muszą się oczywiście znać na programowaniu. Potrafią tworzyć trójwymiarowe grafiki, modele, animacje, projektować interfejsy do manipulowania obiektami.
Specjaliści w zakresie sztucznej inteligencji (AI) i uczenia maszynowego
Sztuczna inteligencja (AI) już teraz zaczyna rewolucjonizować różne sektory, a jej znaczenie w najbliższych latach będzie jedynie rosło. Wprowadzenie nowych rozwiązań automatyzacyjnych i inteligentnych systemów sprawia, że specjaliści ds. AI będą niezwykle pożądani. Ich zadaniem będzie nie tylko opracowywanie nowych algorytmów i systemów, ale także ich wdrażanie w codzienne życie firm. AI ma potencjał, aby zastąpić wiele powtarzalnych zadań, a jednocześnie stworzyć nowe możliwości dla kreatywnych i analitycznych umysłów.
Przyszłe zawody związane z AI mogą obejmować takie specjalizacje jak inżynierowie AI, analitycy danych, a także specjaliści ds. etyki AI, którzy będą odpowiedzialni za nadzorowanie, czy sztuczna inteligencja działa zgodnie z normami moralnymi. Wprowadzenie oznaczonego dzieła, jakim jest implementacja sztucznej inteligencji, wymaga zarówno kompetencji technicznych, jak i umiejętności miękkich, by zrozumieć wpływ na ludzi i środowisko.
Zawody przyszłości: bezpieczeństwo informacji
Żyjąc w świecie informacyjnym, gdy dane przechowywane są w miejscach nietrudno dostępnych dla specjalistów, firmy muszą zwracać szczególną uwagę na bezpieczeństwo danych. 22% respondentów w badaniu wskazała, że zawód specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji jest ekstremalnie potrzebny. Z kolei 41% zadeklarowało duże zapotrzebowanie na takich pracowników.
Zagrożenie związane z cyberprzestępczością i naruszeniem bezpieczeństwa informacji stale wzrasta. Towarzyszy temu ciągły rozwój technologii i wdrażanie jej w wielu obszarach życia i biznesu. Firmy narażone są na kradzież danych, ataki hackerskie, naruszenie danych osobowych i poufnych informacji. Specjaliści ds. bezpieczeństwa informacji są w stanie zapobiegać takim atakom i wiedzą jak na nie reagować.
Eksperci ds. cyberbezpieczeństwa
W związku z powyższym, eksperci ds. cyberbezpieczeństwa będą kluczowymi postaciami na rynku pracy. Każda firma, która chce chronić swoje dane i infrastrukturę, będzie musiała zatrudnić specjalistów odpowiedzialnych za opracowywanie strategii ochrony oraz reagowanie na incydenty.
Przyszłe zawody związane z cyberbezpieczeństwem obejmują nie tylko klasycznych administratorów bezpieczeństwa IT, ale także projektantów systemów bezpiecznych, analityków ryzyka oraz specjalistów ds. zgodności regulacyjnej, którzy będą musieli zadbać o to, by organizacje spełniały coraz bardziej restrykcyjne przepisy związane z ochroną danych osobowych.
Wzrost znaczenia tzw. zielonych zawodów
Coraz więcej mówi się o znaczeniu energii odnawialnej, jak i świadomego budowania biznesu w oparciu o dobro środowiska. Dlatego też jednym z obszarów tworzących zawody przyszłości jest ekologia. W ciągu najbliższych lat poszukiwani mogą być specjaliści od energetyki jądrowej, energetyki odnawialnej, odzysku odpadów. Takich pracowników mogą poszukiwać firmy przemysłowe, ale także inne, w których znaczenie mają regulacje dotyczące koncepcji zrównoważonego rozwoju.
Eksperci ds. odnawialnych źródeł energii
To oznacza, że eksperci ds. odnawialnych źródeł energii będą coraz bardziej poszukiwani. Specjaliści w tej dziedzinie będą zajmować się opracowywaniem i wdrażaniem nowych technologii energetycznych, takich jak fotowoltaika, energia wiatrowa czy technologie związane z wodorem.
Zapotrzebowanie na te zawody wynika z konieczności zakończenia wykonywania działań opartych na paliwach kopalnych i przestawienia się na bardziej ekologiczne źródła energii. Praca ta obejmuje zarówno techniczne aspekty budowy i utrzymania instalacji, jak i zarządzanie projektami oraz analiza ich wpływu na środowisko.
Specjaliści ds. analizy i oceny ryzyka
Pracodawcy potrzebują także kandydatów, którzy znają się na analizie i ocenie ryzyka. 15% uczestników badania uznało, że są to ekstremalnie potrzebni pracownicy. Wynika to z faktu, że przedsiębiorstwa stale muszą się mierzyć z nowymi ryzykami i potrzebują osób, które potrafią je zdefiniować i przygotować scenariusz na wypadek ich oddziaływania na firmę. Specjaliści ds. ryzyka potrafią zapobiegać stratom finansowym, dbają także o bezpieczeństwo informacji. Wiedzą jak zarządzać ryzykiem, jak naprawiać awarie, czy błędy ludzkie. Doskonale znają się także na przepisach i regulacjach, opracowują scenariusze działań i strategie reagowania w celu minimalizacji skutków kryzysu.
Kompetencje cyfrowe a zawód przyszłości
Pracodawcy mają także poszukiwać w pracowników, którzy wykazują kompetencje cyfrowe. Duże zapotrzebowanie w szczególności dotyczy pracowników zajmujących się e-commerce, czyli handlem elektronicznym. Ludzie lubią robić zakupy w Internecie, bez wychodzenia z domu. Sklepów internetowych przybywa, dlatego potrzebni są pracownicy, którzy będą je prowadzić. Oczekiwania pracodawców dotyczą także specjalistów ds. infrastruktury cyfrowej oraz kandydatów, którzy doskonale znają nowe media i potrafią budować w nich wizerunek firmy. Poszukiwania pracodawców mają się koncentrować w najbliższym czasie także na specjalistach od przetwarzania tekstu, obrazu i dźwięku.
Przyszłościowe zawody – prognozy rządu
Oczywiście wyżej wymienione zawody, to niejedyne stanowiska, na których będzie można znaleźć pracę. Spośród wielu analiz możemy także wymienić prognozę Ministerstwa Edukacji i Nauki określającą zapotrzebowanie na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy. Na liście zawodów przyszłości można znaleźć takie stanowiska jak np.:
- technik elektroenergetyk transportu szynowego,
- technik transportu kolejowego,
- operator maszyn i urządzeń do przetwórstwa tworzyw sztucznych,
- operator obrabiarek skrawających,
- technik programista, technik mechatronik,
- technik automatyk,
- technik energetyk,
- technik mechanik,
- technik elektryk.
Z pewnością w przyszłości nie zmaleje także zapotrzebowanie na pracowników branży medycznej. Prognozy Barometru Zawodów od lat wskazują na zawody związane z ochroną zdrowia jako deficytowe.
Jakie inne zawody przyszłości będą potrzebne w ciągu 5 lat?
Chociaż zawody związane z technologią dominują w prognozach przyszłości, nie możemy zapominać o innych ważnych profesjach. Psychologia wciąż zyskuje na znaczeniu, odpowiadając na rosnące potrzeby zdrowia psychicznego społeczeństwa. Nauki przyrodnicze także przeżywają rozkwit, szczególnie w dziedzinie biotechnologii oraz genetyki. Zmieniający się świat wymaga zarówno nowych technologii, jak i głębokiej wiedzy naukowej, aby sprostać wyzwaniom, takim jak zmiany klimatyczne czy medycyna przyszłości. Zawody humanistyczne i naukowe mają kluczowe znaczenie dla zrównoważonego rozwoju naszej cywilizacji.
Specjaliści ds. zdrowia psychicznego
Wzrastająca presja związana z tempem życia, rozwojem technologicznym oraz zmianami społecznymi powoduje coraz większe zapotrzebowanie na specjalistów ds. zdrowia psychicznego. Psychologowie, psychiatrzy i terapeuci będą kluczowymi postaciami w walce z problemami zdrowia psychicznego, które już teraz stają się globalnym wyzwaniem. Zawód ten jest szczególnie ważny, zwłaszcza w kontekście pandemii COVID-19, która pozostawiła trwałe ślady w psychice wielu osób.
Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy będą musieli zadbać o środowisko pracy sprzyjające zdrowiu psychicznemu, co wymaga profesjonalnego wsparcia w postaci programów terapeutycznych oraz regularnych konsultacji z ekspertami.
Inżynierowie bioinformatyki i specjaliści ds. genetyki
Biotechnologia i badania nad genetyką to dziedziny, które w nadchodzących latach będą się dynamicznie rozwijać. Specjaliści ds. bioinformatyki oraz genetyki będą odpowiedzialni za opracowywanie nowych terapii i rozwiązań w medycynie oraz rolnictwie. Przykłady zastosowań obejmują modyfikacje genetyczne roślin, które mogą pomóc w walce z niedoborami żywności oraz rozwój terapii genowych leczących choroby genetyczne.
Przyszłość bioinformatyki otwiera szerokie perspektywy dla specjalistów, którzy potrafią łączyć dane biologiczne z analizą komputerową, co stwarza unikalne możliwości pracy w różnych sektorach – od przemysłu farmaceutycznego po ekologię.
Specjaliści ds. edukacji zdalnej i cyfryzacji
Zmiany, jakie przyniosła pandemia, sprawiły, że edukacja zdalna stała się nieodłącznym elementem systemu edukacyjnego. Przyszłe zawody związane z edukacją będą opierały się na dostarczaniu nowoczesnych rozwiązań, które umożliwią sprawną naukę na odległość. Specjaliści ds. edukacji cyfrowej oraz projektanci narzędzi edukacyjnych będą kluczowi w kształtowaniu nowej rzeczywistości w szkołach i uczelniach.
W ciągu najbliższych 5-10 lat zapotrzebowanie na takie profesje znacznie wzrośnie, zwłaszcza że cyfryzacja nauki umożliwia zdobywanie wiedzy przez osoby z różnych części świata, co stwarza nowe możliwości rozwoju zawodowego. Świadczenie usług edukacyjnych w formie zdalnej to także sposób na zmniejszenie kosztów, które mogłyby być problemem dla wielu instytucji.
Skąd wiedzieć, czy trend jest realny: lokalne dane i prosta metoda weryfikacji
W dyskusjach o zawodach przyszłości łatwo dać się ponieść modnym hasłom, dlatego dobrze jest odróżnić trend medialny od realnego popytu na pracę. Pomaga tu Barometr Zawodów, czyli coroczna prognoza, która dzieli zawody na deficytowe, zrównoważone i nadwyżkowe, pokazując gdzie brakuje pracowników, a gdzie kandydatów jest więcej niż ofert. Co ważne, to badanie ma charakter jakościowy i powstaje osobno dla każdego powiatu na podstawie opinii ekspertów rynku pracy, dzięki czemu lepiej „łapie” lokalną specyfikę niż same suche statystyki. Jeśli chcesz to wykorzystać praktycznie, wybierz swój powiat, sprawdź 3-5 zawodów deficytowych i dopiero potem poszukaj szkoleń, które prowadzą do konkretnych, powtarzalnych wymagań (np. uprawnienia, obsługa programów, prawo jazdy, podstawy języka). Taka weryfikacja jest prosta, a często oszczędza wielu miesięcy nauki w kierunku, który wygląda dobrze w internecie, ale nie daje tylu szans w Twojej okolicy.
Dlaczego warto znać zawody przyszłości?
Zrozumienie zawodów przyszłości jest kluczowe, aby świadomie kształtować swoją karierę i dostosowywać się do zmieniającego się rynku pracy. Zawody związane z technologią, jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, czy biotechnologia, oferują perspektywy stabilnych i dobrze płatnych miejsc pracy. Jednak nie tylko technologia odgrywa rolę – psychologia i zdrowie psychiczne również zyskują na znaczeniu, odpowiadając na rosnące potrzeby społeczeństwa. Znajomość przyszłych trendów zawodowych pozwala planować edukację i rozwój, zwiększając szanse na sukces w zawodowym życiu. Dzięki temu można lepiej reagować na zmiany, wykorzystując je jako okazje do rozwoju.
Źródło: Raport z badań empirycznych w zakresie kompetencji i zawodów przyszłości 2022, Platforma Przemysłu Przyszłości, red. Piotr Kryjom, Warszawa 2022.
