Kwestia tego, czy podatek dochodowy należy liczyć od kwoty netto, czy brutto, to jedno z najczęstszych pytań pojawiających się przy analizie pasków wynagrodzeń. W codziennym życiu najczęściej operujemy pojęciem pensji na rękę, jednak przepisy skarbowe wymagają odróżnienia przychodu od dochodu. Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy przyjrzeć się, w jaki sposób koszty uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia społeczne wpływają na podstawę opodatkowania. Poniżej wyjaśniamy te zależności.
Spis treści
Czym jest podatek dochodowy i od jakiej podstawy jest naliczany?
Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) jest świadczeniem obowiązkowym, które odprowadza się od uzyskanego dochodu. Wiele osób zastanawia się, czy podstawą obliczeń jest kwota brutto, czy netto. Okazuje się, że żadna z nich wprost.
Podatku nie nalicza się od czystego przychodu brutto (czyli łącznej sumy wpływów), ani od kwoty netto (która jest już wynikiem końcowym, czyli kwotą po potrąceniu podatku i składek). Podstawą opodatkowania jest dochód, który stanowi nadwyżkę przychodów nad kosztami ich uzyskania. W języku potocznym oraz w rozliczeniach kadrowych punktem wyjścia jest kwota brutto, od której najpierw odejmuje się składki oraz koszty, a dopiero od tak otrzymanej podstawy oblicza się należność dla urzędu skarbowego.
Przychód a dochód brutto – różnice i koszty uzyskania przychodu
Dochód i przychód są nagminnie mylone. Tymczasem ich rozróżnienie jest kluczowe do poprawnego ustalenia zobowiązań podatkowych. Przychód to łączny wpływ finansowy przed odliczeniem jakichkolwiek wydatków. Z kolei do określenia dochodu brutto niezbędne jest uwzględnienie wydatków poniesionych w celu osiągnięcia tego przychodu. Wydatki te są definiowane jako koszty uzyskania przychodu.
- W przypadku umowy o pracę koszty te są zryczałtowane i wynoszą stałą kwotę miesięczną (np. 250 zł lub 300 zł).
- W przypadku przedsiębiorców kosztami mogą być realne wydatki udokumentowane fakturami, takie jak zakup sprzętu, najem biura czy paliwo do auta służbowego.
Dopiero po odjęciu tych kosztów od przychodu otrzymuje się dochód, który po dalszych odliczeniach (np. składek społecznych) staje się podstawą opodatkowania.
Jak obliczyć podatek dochodowy na skali podatkowej?
Najpopularniejszą formą rozliczania dochodów w Polsce zarówno dla pracowników na etacie, jak i wielu przedsiębiorców jest rozliczanie według skali podatkowej. W tym modelu wysokość podatku zależy od tego, ile wynosi roczny dochód podatnika. W ramach skali podatkowej obowiązują dwa progi:
- Pierwszy próg podatkowy wynosi 12% i dotyczy dochodów do kwoty 120 000 zł rocznie.
- Powyżej tej granicy zaczyna się drugi próg podatkowy, w którym stawka wynosi 32%. Nadwyżka ponad kwotę 120 000 zł jest opodatkowana wyższą stawką.
Warto pamiętać, że przy skali podatkowej kluczowe znaczenie ma kwota wolna od podatku, która wynosi 30 000 zł. Przekłada się to na kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 3 600 zł rocznie. Aby wiedzieć, jak obliczyć podatek dochodowy, należy pomnożyć podstawę opodatkowania przez odpowiednią stawkę procentową (zależnie od przekroczenia danego progu podatkowego), a następnie odjąć kwotę zmniejszającą podatek.
Formy opodatkowania działalności gospodarczej
Przedsiębiorcy mają większą swobodę w wyborze sposobu rozliczania z fiskusem niż osoby zatrudnione na etacie. Mogą oni zdecydować się na opodatkowanie na zasadach ogólnych (czyli według wspomnianej wcześniej skali podatkowej), co pozwala na korzystanie z kwoty wolnej oraz licznych ulg.
Alternatywą jest podatek liniowy, który charakteryzuje się stałą stawką 19% bez względu na wysokość osiągniętego dochodu. Przy wyborze podatku liniowego przedsiębiorca traci jednak prawo do kwoty wolnej od podatku oraz możliwości wspólnego rozliczenia z małżonkiem.
Inną opcją jest ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W tym przypadku podatek płaci się bezpośrednio od przychodu, a koszty jego uzyskania nie są w ogóle brane pod uwagę. Stawki ryczałtu zależą od rodzaju prowadzonej działalności i mogą wynosić od kilku do kilkunastu procent.
Składki ZUS i ubezpieczenia społeczne a podatek
Analizując drogę od pensji brutto do dochodu netto (czyli kwoty wypłacanej pracownikowi na rękę), należy zauważyć, że podatek dochodowy nie jest jedynym obciążeniem. W przypadku umowy o pracę z wynagrodzenia brutto w pierwszej kolejności potrącane są składki ZUS.
Do składek tych należą ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz chorobowe, które wspólnie tworzą ubezpieczenia społeczne. Dodatkowo odliczane jest ubezpieczenie zdrowotne. Co istotne, składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika pomniejszają podstawę opodatkowania. Oznacza to, że podatek dochodowy nalicza się dopiero po odjęciu tych składek od kwoty brutto (i po uwzględnieniu kosztów uzyskania przychodu). Dopiero po potrąceniu wszystkich składek oraz należnego podatku powstaje ostateczny dochód netto.
Jak prawidłowo rozliczyć się z urzędem skarbowym?
W przypadku pracowników obowiązek obliczenia i odprowadzenia zaliczek na podatek spoczywa na pracodawcy. Przedsiębiorcy muszą samodzielnie wyliczać i wpłacać należności do urzędu skarbowego w trakcie roku podatkowego. Aby uzyskać kwotę podatku, należy od przychodu odjąć koszty oraz składki na ubezpieczenia społeczne, a następnie podstawę opodatkowania pomnożyć przez stawkę podatkową i uwzględnić przysługujące ulgi. Końcowe rozliczenie następuje w deklaracji rocznej PIT, w której sumuje się wszystkie przychody, koszty i zaliczki odprowadzone w ciągu roku, co pozwala na ostateczne uregulowanie rachunków z państwem.
