Praca to nieodłączny element naszego życia. Do dyspozycji mamy zaledwie 20 lub w przypadku osób o dłuższym stażu 26 dni urlopu. Jeśli wykorzystamy cały przed końcem roku, to w razie nagłych sytuacji, nie mamy za bardzo możliwości wzięcia wolnego – nawet, jeśli nie wykorzystaliśmy limitu urlopu na żądanie. Co wtedy? Czy można wziąć bezpłatny urlop na żądanie?
Spis treści
Urlop na żądanie
Urlop na żądanie to świetne narzędzie w sytuacjach awaryjnych. W dodatku jest całkowicie płatny, ponieważ stanowi część puli urlopu wypoczynkowego. Żądanie przysługuje pracownikowi w wymiarze maksymalnie 4 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od tego, czy pracuje na pełny, czy niepełny etat. Nie są to dodatkowe dni wolne, a niewykorzystany urlop wypoczynkowy w tym trybie nie przechodzi na kolejny rok. Najważniejsze cechy urlopu na żądanie:
- 4 dni w roku kalendarzowym – łącznie, niezależnie od liczby kolejnych stosunków pracy;
- 100% wynagrodzenia – pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia urlopowego;
- zgłoszenie w dniu rozpoczęcia urlopu – trzeba zgłosić urlop najpóźniej przed planowaną godziną rozpoczęcia pracy;
- część urlopu wypoczynkowego – dni na żądanie pomniejszają zwykły wymiar urlopu;
- obowiązek udzielenia – pracodawca jest obowiązany udzielić urlopu na żądanie, choć w wyjątkowych sytuacjach może odmówić jego udzielenia.
Urlop bezpłatny
Urlop bezpłatny jest alternatywą dla osób, które już wykorzystały pełny wymiar urlopu. Jednak w przeciwieństwie do urlopu wypoczynkowego, pracodawca nie ma obowiązku go udzielić. To rozwiązanie wymaga złożenia pisemnego wniosku, a ostateczna decyzja należy do pracodawcy. Może on odmówić udzielenia takiego urlopu i nie musi przy tym wskazywać przyczyny. Sam fakt złożenia wniosku nie oznacza więc, że nieobecność pracownika została zaakceptowana. Najważniejsze cechy urlopu bezpłatnego:
- brak ustawowego limitu dni – długość takiego urlopu ustalają strony;
- brak wynagrodzenia – za okres urlopu pracownik nie otrzymuje pensji;
- pisemny wniosek – pracownik musi formalnie wystąpić o udzielenie wolnego;
- zgoda pracodawcy – nie istnieje obowiązek udzielić urlopu bezpłatnego;
- brak jednostronnej decyzji pracownika – samo zgłoszenie potrzeby wolnego nie wystarczy, aby rozpocząć nieobecność.
Czy istnieje bezpłatny urlop na żądanie?
Choć oba rodzaje urlopów funkcjonują niezależnie, to ich połączenie mogłoby się wydawać ostatnią deską ratunku na najbardziej kryzysowe momenty. Jednak bezpłatny urlop na żądanie nie funkcjonuje jako odrębna instytucja w przepisach Kodeksu pracy. Nie można więc po prostu zgłosić pracodawcy, że chce się wziąć jeden dzień bezpłatnego wolnego i rozpocząć nieobecność bez jego zgody. Jeśli pracownik potrzebuje takiego rozwiązania, powinien złożyć wniosek o urlop bezpłatny i poczekać na decyzję pracodawcy. W nagłej sytuacji warto natomiast sprawdzić, czy nie można skorzystać z innej formy usprawiedliwionej nieobecności.
Wolne na żądanie pracownika – opcje
Nawet jeśli wykorzystamy urlop na żądanie, pełny wymiar urlopu wypoczynkowego, a pracodawca nie zechce udzielić urlopu bezpłatnego, nie pozostajemy w sytuacji bez wyjścia. Przepisy przewidują kilka innych rozwiązań, ale każde z nich ma określone przesłanki. Wybór zależy przede wszystkim od powodu, dla którego potrzebujemy wolnego. Może nim być nagłe zdarzenie rodzinne, konieczność sprawowania opieki albo szczególna sytuacja związana z ważnym wydarzeniem w życiu. Zanim więc zdecydujemy się na nieusprawiedliwioną nieobecność, warto sprawdzić, czy przysługuje nam jedna z poniższych form wolnego.
Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej
To rodzaj urlopu, który istnieje w polskim prawie pracy od niedawna. Zwolnienie z powodu siły wyższej można wykorzystać w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeśli konieczna jest natychmiastowa obecność pracownika. Przysługują 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym, a sposób rozliczania wybiera się przy pierwszym wniosku w danym roku. Za czas nieobecności pracownik zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia. Wniosek można zgłosić najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia, a pracodawca ma obowiązek go uwzględnić.
Zwolnienie od pracy z powodu opieki
Jeśli nieobecność spowodowana jest koniecznością opieki nad członkiem rodziny lub osobą pozostającą z pracownikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, można skorzystać z tzw. urlopu opiekuńczego. Przysługuje on w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym i służy zapewnieniu osobistej opieki lub wsparcia osobie, która wymaga go z poważnych względów medycznych. Jest to zwolnienie bezpłatne, choć okres ten wlicza się do stażu pracy. Wniosek należy złożyć w formie papierowej lub elektronicznej co najmniej dzień przed rozpoczęciem korzystania z urlopu.
Urlop okolicznościowy
Na niektóre okoliczności życiowe nie musimy wykorzystywać dni urlopu wypoczynkowego. Urlop okolicznościowy jest płatnym zwolnieniem od pracy, a jego wymiar zależy od konkretnego wydarzenia. Warunkiem jest jednak związek między zdarzeniem a terminem nieobecności, np. udział w uroczystości czy załatwienie formalności z nią związanych. Pracownikowi przysługuje:
- 2 dni – w przypadku jego ślubu, urodzenia się dziecka, a także śmierci i pogrzebu małżonka, dziecka, rodzica, ojczyma lub macochy,
- 1 dzień – w przypadku ślubu dziecka, a także śmierci i pogrzebu rodzeństwa, teściów, dziadków lub osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika albo pod jego bezpośrednią opieką.
Jeżeli więc pilnie potrzebujemy wolnego, warto najpierw sprawdzić, czy przepisy dają nam taką możliwość. Jeśli żadna z form nieobecności nie pasuje do naszej sytuacji, zawsze pozostaje rozmowa z pracodawcą. Po drugiej stronie też jest człowiek, który może być gotowy znaleźć rozwiązanie dopasowane do potrzeb pracownika i dobra zakładu pracy.
