Prawo pracy
W tym miejscu poruszamy najważniejsze przepisy wynikające z Kodeksu pracy i innych aktów prawnych, które mają wpływ na zatrudnienie. Wyjaśniamy różnice między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi. Publikacje poruszają zagadnienia związane z urlopami, zwolnieniem lekarskim, wymiarem czasu pracy. Dowiesz się, w jakich okolicznościach możesz wypowiedzieć umowę oraz kto jest objęty ochroną przed zwolnieniem. Przybliżamy prawa i obowiązki zarówno pracowników, jak i pracodawców.
Umowa na okres próbny - co to jest? Ile trwa? Najważniejsze informacje dla pracownika
Umowa na okres próbny jest dokumentem zawieranym na samym początku...
Jak udokumentować staż pracy bez świadectwa pracy? Brak dokumentu - co robić?
Zastanawiasz się, jak udokumentować staż pracy bez świadectwa pracy? Brak...
Zakaz używania telefonu w pracy - czy można go wprowadzić? Co grozi za łamanie regulaminu?
Zakaz używania telefonu to jeden z wymogów, które mogą nas...
Podanie o przedłużenie umowy o pracę - jak napisać? Darmowy wzór
Podanie o przedłużenie umowy o pracę jest pismem, które składasz...
Jak napisać wniosek o urlop wypoczynkowy? Praktyczny poradnik dla pracowników
Każdy z nas potrzebuje chwili wytchnienia od pracy, a najlepszym...
![Praca jest ważnym elementem życia człowieka. W zakładzie pracy spędzamy połowę dnia, przyczyniając się do rozwoju firmy. Jednak nie jesteśmy w stanie uciec przed pewnymi okolicznościami, dlatego czasem mimo braku urlopu wypoczynkowego pracownik jest nieobecny w pracy, np. w razie choroby, czy zdarzenia losowego. Podjęcie zatrudnienia na umowie o pracę daje wiele korzyści. Pracownik ma dostęp do urlopu wypoczynkowego, zwiększa swój staż pracy, a w razie choroby może skorzystać ze zwolnienia lekarskiego. Gdy lekarz stwierdzi, że pracownik nie jest obecnie zdolny do wykonywania pracy, daje zalecenie odpoczynku. Na zwolnieniu lekarskim widnieją kody cyfrowe i literowe. O tym, co jest przyczyną niezdolności do pracy, mówi nam kod choroby. Czy pracodawca go widzi? Kod choroby a forma zwolnienia lekarskiego Ubezpieczony podlegający ubezpieczeniu chorobowemu ma możliwość korzystania z płatnych zwolnień z pracy w okresie, kiedy nie jest zdolny do jej wykonywania, np. w czasie choroby (L4) lub po narodzinach dziecka (urlop macierzyński). Jest to dokument, który poświadcza o niezdolności pracownika do pracy przez pewien okres. Według podsumowania ZUS przytaczanego na portalu rynekzdrowia.pl, w 2022 roku zwolnienia lekarskie były wystawiane przeciętnie na 11,7 dnia. Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wskazuje, że dokument wystawić może jedynie lekarz posiadający stosowne uprawnienia. Tzw. L4 usprawiedliwia nieobecność pracownika oraz uprawnia go do otrzymania świadczenia chorobowego. Aby móc skorzystać ze zwolnienia, pracownik musi mieć opłacone składki chorobowe. Składka wynosi 2,45% i pokrywa zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy, zasiłek macierzyński, świadczenie rehabilitacyjne. Od 1 stycznia 2016 roku każdy lekarz może wystawić elektroniczne zwolnienie lekarskie e-ZLA i wysłać je do pracodawcy osoby chorej, a od 1 grudnia 2018 nie uznaje się żadnej innej formy, tak jak to było wcześniej w przypadku zwolnienia na papierowym formularzu ZUZ ZLA. Kod choroby a wskazania lekarskie 1 i 2 Lekarz wystawiając zwolnienie lekarskie, oznacza wskazanie z numerem 1 lub 2. Co te kody oznaczają? Wskazanie lekarskie 1 – oznacza to, że chory musi leżeć i przebywać w domu. Jest to szczególnie ważne w przypadku kontroli z ZUS. Jeśli przedstawiciele Zakładu nie zastaną chorego w domu, może wiązać się to z nieprzyjemnymi konsekwencjami. Wskazanie lekarskie 2 – oznacza, że chory może chodzić i według lekarza poruszanie się nie wpływa na jego stan zdrowia. Należy jednak pamiętać, iż wyjście z domu osoby chorej musi być spowodowanego ważnymi potrzebami jak np. wizyta u lekarza. Co nam mówi takie zwolnienie lekarskie? Kod 2 tak naprawdę niewiele. Kod 1 natomiast stanowi podstawę, by przypuszczać, że przyczyna nieobecności jest prawdopodobnie poważna. Kod choroby – co to jest? Kod choroby znajduje się na zaświadczeniu lekarskim. Określa on okoliczności, które umożliwiają pracownikowi uzyskanie wynagrodzenia chorobowego w danej wysokości. Dzięki niemu lekarz nie musi określać dokładnej choroby pracownika. Wystarczy, że wpisze odpowiedni kod literowy posiadający swoje indywidualne znaczenie. Co oznacza kod choroby na zwolnieniu lekarskim? Kod choroby występuje w formie liter. Na podstawie Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wyróżniamy 5 kodów chorobowych. Mówi nam o tym art. 57: W zaświadczeniu lekarskim o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub pobytu w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne informacje o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku chorobowego lub jego wysokość zgodnie z art. 7 zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia pkt 2, art. 8 okres pobierania zasiłku chorobowego, art. 9 zaliczenie niezdolności do pracy do okresu trwania zasiłku chorobowego ust. 2, art. 11 podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ust. 2 pkt 1 i art. 16 niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu a zasiłek chorobowy podaje się z zastosowaniem następujących kodów literowych: kod A – niezdolność do pracy powstała po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, spowodowana tą samą chorobą, która była przyczyną niezdolności do pracy przed przerwą; kod B – niezdolność do pracy w czasie ciąży; kod C – niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu; kod D – niezdolność do pracy spowodowana gruźlicą; kod E – niezdolność do pracy spowodowana chorobą zakaźną, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub inną chorobą, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby. Osobie, która otrzymała zwolnienie lekarskie z kodem C (przez nieobecność w pracy spowodowaną nadużyciem alkoholu), nie przysługuje prawo do zasiłku i wynagrodzenia przez pierwsze pięć dni od pierwszego dnia zwolnienia. Ponadto pracownik z kodem E może pobierać zasiłek chorobowy nawet po ustaniu jego stosunku pracy. Kody mówią nam nieco więcej na temat rodzaju choroby pracownika, choć nie wskazują na konkretną. Na co wpływa kod choroby w zwolnieniu lekarskim? Od danego oznaczenia uzależnione jest to czy pracownik skorzysta z przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej, dłuższego okresu zasiłku. Od danego oznaczenia zależy też podstawa wymiaru zasiłku chorobowego i jego wysokość. Kod choroby nie ma na celu zaspokojenia ciekawość odbiorców dokumentu. Stanowi on wskazówkę co do praw pracownika w zakresie przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej, czy dłuższego zasiłku. Co oznacza kod A na zwolnieniu lekarskim? Ma wpływ na wyliczenia okresów zasiłkowych. Świadomość o tym kodzie pozwala uniknąć błędnego naliczenia okresu i dokonania nadpłaty; kod B świadczy o wysokości zasiłku chorobowego, jaki przysługuje pracownikowi. W przypadku oznaczenia “B” wynosi on 100%, a pracodawca wie, że pracownica jest w ciąży i może nieprędko wrócić do wykonywania obowiązków. Ponadto jest to informacja dla pracodawcy, że powinien skupić się na realizacji obowiązków, jakie ma wobec pracownicy w ciąży; kod C oznacza, że pracownikowi nie przysługuje prawo do wynagrodzenia ani zasiłku chorobowego przez pierwsze 5 dni od daty rozpoczęcia zwolnienia; kod D podobnie, jak kod A ma wpływ na wyliczenia okresów zasiłkowych. Okres zasiłkowy dla osób chorujących na gruźlicę wynosi 270 dni; kod E pomaga ustalić prawo pracownika do zasiłku po ustaniu okresu ubezpieczenia chorobowego. Co jeszcze znajduje się na zwolnieniu lekarskim? Kod choroby to niejedyna informacja umieszczona w zwolnieniu lekarskim. Lekarz podczas wystawiania dokumentu ma dostęp do danych pacjenta, co umożliwia mu szybkie uzupełnienie danych. W L4 znajdziemy także: Dane płatnika składek (np. zakładu pracy) Dane osoby ubezpieczonej Okres choroby Zalecenie lekarza Informacja, czy dane zwolnienie lekarskie spowodowane jest chorobą pacjenta lub członka jego rodziny Kod choroby i jego brak na zwolnieniu lekarskim Pracownik, który otrzymał zwolnienie lekarskie, może wnieść wniosek o nieumieszczanie na zwolnieniu lekarskim kodu “B” (ciąża) i “D” (gruźlica). W tej sytuacji pole na wpisanie kodu literowego może pozostać puste. Co ważne, brak tego kodu nie spowoduje utraty prawa do uzyskania zasiłku chorobowego. Jednakże w przypadku kobiety w ciąży, przysługiwać jej będzie tylko i wyłącznie 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Jedynie po dostarczeniu do pracodawcy zaświadczenia o stanie ciąży, wymiar zasiłku zostanie wyrównany do przysługującego jej 100 proc. wynagrodzenia. Konsekwencje mogą dotknąć także pracownika, który choruje na gruźlicę. Bez podania kodu przysługuje mu zasiłek chorobowy na okres 182 dni, a nie 270 dni. Numer statystyczny choroby na zwolnieniu lekarskim Kod choroby a kod statystyczny często są traktowane w rozmowach jako jedna i ta sama informacja. Tymczasem te kody zwolnień lekarskich różnią się od siebie. Kod choroby jest potrzebny do określenia praw pracownika i jedynie wskazuje na możliwą przyczynę, lecz niekonkretnie. Kod statystyczny choroby mówi natomiast o konkretnej chorobie, na jaką cierpi pracownik. Numeru statystycznego w przeciwieństwie do kodu choroby na zwolnieniach lekarskich pracodawcy jednak nie zobaczą. W ten sposób chroniona jest prywatność pracownika, gdyż są to jego dane na temat zdrowia. Pracodawca nie jest uprawniony do informacji na temat konkretnej choroby pracownika. Takie prawo narzucają przepisy RODO z 21 lipca 2019. Numer statystyczny odpowiada dolegliwości ujętej na liście Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. Numer ten służy określeniu rodzaju niezdolności przez ZUS, czy rozliczeniu lekarzom kontraktów z NFZ. Stanowi także wartość statystyczną. Numer statystyczny choroby - przykłady Statystyczny kod choroby na zwolnieniu składa się zwykle z litery i cyfr. Mówi o dokładnej chorobie. To mogą być np. choroby układu oddechowego, czy inne. Prawdziwy powód zwolnienia lekarskiego można więc poznać, odszukując kod choroby w klasyfikacji ICD-10. Kody statystyczne, na jakie wystawia się zwolnienia to np.: J04 Ostre zapalenie krtani i tchawicy O26 Opieka położnicza z powodu stanów związanych głównie z ciążą O20 Krwawienie we wczesnej ciąży J02 Ostre zapalenie gardła J00 Ostre zapalenie nosa i gardła [przeziębienie] J01 Ostre zapalenie zatok Jak pracodawca może się dowiedzieć, co dolega pracownikowi? Gdy zwolnienia lekarskie były wystawiane w formie papierowej, zdarzały się niedopatrzenia. Lekarze mogli się pomylić i wpisać kod statystyczny na L4. Dzięki temu pracodawca miał szansę dowiedzieć się o chorobie pracownika. Jednak warto pamiętać, że na zwolnieniu lekarskim znajdują się dane lekarza. Mając te informacje, pracodawca może łatwo wyszukać w sieci, jakiego rodzaju specjalizację ma lekarz i na tej podstawie domniemywać, jakie dolegliwości mogą dotyczyć pracownika. Jednak takie obejście procedury, nie daje pewności co do dolegliwości. Czy pracownik musi poinformować pracodawcę o przyczynie choroby? Pracownik zobowiązany jest poinformować pracodawcę o chorobie, o czym mówi nam Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy w § 2(2): W razie zaistnienia przyczyn uniemożliwiających stawienie się do pracy, pracownik obowiązany jest niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy. Jednak przepis ten dotyczy samego zaistnienia nieobecności. Pracownik nie musi informować go o konkretnym rodzaju choroby, której doświadcza. Kod choroby a kontrole ZUS Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach społecznych zaowocowała nadaniem Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych szerszych możliwości w zakresie kontroli zwolnień lekarskich. Urzędnicy mogą sprawdzić, co robią i gdzie są pracownicy na zwolnieniu lekarskim. W razie wykorzystywania zwolnienia w niewłaściwy sposób Zakład może żądać zwrotu zasiłku. W 2025 roku przewiduje się wzmożenie kontroli oraz rozszerzenie uprawnień ZUS w tym zakresie. Nowe zasady aktywności w czasie zwolnienia lekarskiego w przypadku niezdolności do pracy W trakcie przygotowywania są zmiany zakładające, że pracownik w czasie zwolnienia lekarskiego może wykonywać podstawowe czynności dnia codziennego, takie jak zakupy czy spacer z psem. Dopuszczalne mają stać się także incydentalne czynności związane z pracą, np. wystawienie faktury lub odpowiedź na pilnego maila. Ważne jest, aby te działania nie kolidowały z procesem leczenia i były zgodne z zaleceniami lekarza. Na zwolnieniu lekarskim lekarz nadal wpisuje cyfra oznaczająca wskazanie lekarskie, co określa zakres dozwolonych czynności. ZUS ma prawo oceniać, czy wykonywane czynności były doraźne i nie wpłynęły negatywnie na zdrowie pracownika. W przypadku stwierdzenia naruszenia tych zasad, pracownik może stracić prawo do zasiłku chorobowego. Nowością jest także możliwość wskazania zagranicznego adresu pobytu podczas zwolnienia. ZUS może prowadzić kontrole również poza granicami kraju. Pracownik powinien pamiętać, by każda aktywność była zgodna z zaleceniami lekarza i nie utrudniała powrotu do zdrowia.](https://www.gowork.pl/poradnik/wp-content/uploads/2020/07/wskazania-lekarskie-2-i-1-kody-140x105.jpg)
