Sędzia – kim jest i czym się zajmuje? Poznaj zarobki sędziów

Sędzia stoi na straży prawa. To osoba bezstronna, która rozstrzyga spory w sądzie, kierując się orzecznictwem i przepisami ustaw. Ze względu na odpowiedzialny charakter pracy i lata nauki zarobki sędziów należą do jednych z najwyższych w kraju. Jak zostać sędzią?

Choć znany jest nam obraz sędziów z wielu filmów i programów telewizyjnych, to ich praca wygląda jednak nieco inaczej, niż jest przedstawiana. Praca sędziów nie wiąże się wyłącznie z orzekaniem. Narzuca na nich szereg obowiązków, rozpoczynając od zapoznania z aktami spraw, kończąc na wydaniu decyzji w sprawie. W pracy pomoc sędziów stanowi asystent sędziego. W przypadku zawodu istotna jest zasada niezawisłości sędziów, która mówi o tym, że sędzia podlega wyłącznie Konstytucji i ustawom, nie ulegając naciskom zewnętrznym, szczególnie ze strony władzy wykonawczej. Zatem to prawo reguluje pracę sędziów, jak i stanowi podstawę w ich pracy.

Sędzia – kim jest?

Sędzia podobnie jak adwokat to prawnik o wszechstronnej wiedzy. Jest funkcjonariuszem publicznym, który zajmuje się wymierzaniem sprawiedliwości. Dla dobrego rozpoznania sprawy sędzia zajmuje się zapoznaniem z aktami sprawy, a także wysłuchuje zeznań świadków i wyjaśnień oskarżonych. Analizuje ekspertyzy i przyjmuje dowody, które również pomagają w podjęciu decyzji. Sędziowie analizują każdy przypadek indywidualnie, szukając odniesienia przypadków w prawie.

Sędzia – czym się zajmuje?

W zakres obowiązków sędziego wchodzi wydawanie wyroków. W tym celu bierze on pod uwagę m.in. dowody oraz zeznania świadków. Pracownik ten nie może podlegać żadnym naciskom z zewnątrz. Decyzje podejmuje na zasadach niezawisłości i bezstronności. Dokładne zadania wykonywane przez sędziego zależą m.in. od sądu, w którym jest on zatrudniony. W sądach są działy dotyczące prawa karnego, cywilnego, rodzinnego, prawa pracy, prawa rodzinnego i prawa ubezpieczeń społecznych. Przykładowo sędzia sądu rejonowego rozpatruje sprawy z danego rejonu podlegającego pod sąd, w którym jest zatrudniony. Podejmuje także decyzje o zatrzymaniu podejrzanych sprawców w areszcie.

Sędzia – wymagania na stanowisku

Stanowisko sędziego jest jednym z najbardziej wymagających w zawodach prawniczych, a proces jego objęcia wiąże się z wieloetapową ścieżką edukacyjną oraz spełnieniem wielu formalnych kryteriów. Aby zostać sędzią, kandydat musi przede wszystkim ukończyć studia prawnicze i uzyskać tytuł magistra prawa, co jest podstawą do kontynuowania kariery w sądownictwie.

Osoba wykonująca zawód sędziego powinna charakteryzować się cierpliwością oraz opanowaniem. Na tym stanowisku ważna jest również umiejętność pracy w stresujących warunkach, wytrwałość, odpowiedzialność i empatia. Konieczna jest także doskonała znajomość prawa – ustaw, kodeksów itd.

Zawód: sędzia. Charakterystyka pracy

Decyzja sędziego musi być silnie uzależniona od przepisów prawa, a nie jego poglądów czy przekonań. To bardzo odpowiedzialny zawód, gdyż niesprawiedliwe wymierzona kara rzutuje na całe życie człowieka. Sędziowie w czasie rozpraw są ubrani w strój urzędowy, tzw. togę. Jest to symbol szacunku wobec prawa i powagi sądu. Sędzia informuje uczestników rozpraw o ich prawach i obowiązkach, dba o obieg dokumentacji zgodnie z przepisami, o terminowość wykonania zarządzeń, a także spisuje uzasadnienia orzeczeń. Praca sędziego odbywa się na sali rozpraw oraz w pokoju sędziów. To tam rozpoznaje sprawy i ustala orzeczenia. Czasem praca sędziego wymaga również opuszczenia budynku sądowego, na przykład w celu przesłuchania świadka.

Praca sędziego jest bardzo absorbująca. Odbywa się w różnorodnych godzinach, które zależą od terminów rozpraw. Ich wyznaczeniem zajmuje się przewodniczący wydziału. Sędziowie są kontrolowani przez prezesa sądu, jednak ich praca cechuje się dużą swobodą, ponieważ to do nich należy decyzja. Zawód sędziego jest zdominowany przez procedury i słownictwo. Sędzia często musi zajmować się wykładnią prawa, rozszerzającą lub zawężającą w oparciu o inne istniejące przepisy, słownictwo czy cel przepisu.

Sędzia – ile zarabia?

Jednym z czynników wpływających na to, ile zarabia sędzia, jest miejsce zatrudnienia. Osoby wykonujące swoje obowiązki w sądach apelacyjnych przeważnie otrzymują wyższą pensję niż pracownicy sądów rejonowych.

Na początku kariery sędzia otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze liczone według ustawowych mnożników od przeciętnego wynagrodzenia w II kwartale roku poprzedniego.

Za podstawę wynagrodzenia zasadniczego sędziów w Polsce uznaje się przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku – Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Sędzia rejonowy, rozpoczynający swoją karierę w najniższym szczeblu sądownictwa, może liczyć na wynagrodzenie zasadnicze wyliczane z aktualnej podstawy GUS i mnożników. W sądzie okręgowym pensja sędziego rośnie odpowiednio powyżej poziomu 12 000–13 000 zł brutto, natomiast w sądach apelacyjnych przekracza wskazane wcześniej 15 tys. zł brutto.

Do wynagrodzenia zasadniczego dodawane są także dodatki za staż pracy, które wynoszą od 5% do 20% podstawowego wynagrodzenia. Ważnym elementem statusu sędziego jest immunitet sędziowski oraz prawo do przejścia w stan spoczynku po określonym czasie służby, co daje możliwość otrzymywania 75% uposażenia zasadniczego w stanie spoczynku (to nie jest emerytura w systemie powszechnym).

Choć sędziowie zarabiają dobrze, ich praca wiąże się z dużą odpowiedzialnością oraz szeregiem ograniczeń, takich jak zakaz prowadzenia działalności gospodarczej czy zasiadania w radach nadzorczych spółek prawa handlowego.

Jak zostać sędzią?

Do wykonywania zawodu sędziego niezbędne jest ukończenie studiów prawniczych. Kandydat musi także odbyć aplikację sędziowską i zdać odpowiedni egzamin. Pozostałe warunki to: polskie obywatelstwo, ukończenie 29 lat oraz korzystanie z pełni praw obywatelskich i cywilnych. Prezydent RP powołuje sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Sędzią może zostać osoba, która posiada nieposzlakowaną opinię i nie jest skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo.

Aby zostać sędzią, trzeba ukończyć studia prawnicze i uzyskać tytuł magistra prawa. Już samo dostanie się na studia, nie jest łatwe. Kandydatów jest wielu, a sam charakter studiów sprawia, że tylko części udaje się ukończyć studia. Studia prawnicze obejmujące asystenturę i aplikację wynoszą około 8–10 lat. Dlatego zostanie sędzią to naprawdę długa droga. Na studiach prawniczych kandydat uzyskuje wiedzę ogólną z dziedziny prawa. Aplikacja ogólna nie jest obecnie obowiązkowym etapem dla kandydatów do aplikacji sędziowskiej. Aplikacja sędziowska trwa 36 miesięcy. Już samo dostanie się na aplikację jest trudne, ponieważ decyduje o tym konkurs (test i praca pisemna) oraz kolejność na liście klasyfikacyjnej.

Kroki do zostania sędzią

Po zakończeniu 36 miesięcy aplikacji możliwe jest przystąpienie do egzaminu sędziowskiego. Sędzia następnie szlifuje swoją znajomość prawa na stanowisku asesora. Po 36 miesiącach pracy w charakterze asesora sądowego sędzia może złożyć wniosek o powołanie na stanowisko sędziego. Wówczas wizytatorzy z innego sądu okręgowego będą oceniać jego pracę. Pozytywna opinia kończy się przedstawieniem kandydatury przez Krajową Radę Sądownictwa Prezydentowi RP.

• Sędzia w pierwszej kolejności trafia na stanowisko sędziego sądu rejonowego, jednak jednocześnie może być np. przewodniczącym wydziału.
• Następny szczebel kariery obejmuje sędziego sądu okręgowego.
• Kolejny etap to sędzia sądu apelacyjnego.
• Ostatnim szczeblem kariery jest praca jako sędzia Sądu Najwyższego.

Jak wygląda egzamin sędziowski?

Egzamin sędziowski to kluczowy etap na drodze do objęcia stanowiska sędziego, który składa się z części pisemnej i ustnej. W trakcie egzaminu sprawdzana jest szeroka wiedza z zakresu różnych dziedzin prawa oraz umiejętności praktyczne, które są niezbędne w pracy sędziego.

Część pisemna składa się z kilku zadań praktycznych, tzw. kazusów, z różnych obszarów prawa, takich jak prawo cywilne, karne oraz administracyjne. Kandydat musi wykazać się umiejętnością stosowania przepisów prawnych w konkretnych sytuacjach oraz zdolnością do analizy i rozwiązywania skomplikowanych problemów prawnych.

Część ustna obejmuje rozmowę przed komisją egzaminacyjną, w której kandydat odpowiada na pytania dotyczące zagadnień prawnych i etycznych. Wymaga to nie tylko doskonałej znajomości przepisów, ale również umiejętności obrony swojego stanowiska oraz logicznego myślenia pod presją.

Aby zdać egzamin sędziowski, kandydat musi uzyskać co najmniej 60% punktów z części pisemnej oraz ustnej. Egzamin ten ma na celu sprawdzenie gotowości do objęcia stanowiska sędziego oraz umiejętności praktycznego stosowania prawa w codziennej pracy sądowej.

Cechy sędziego

Sędzia powinien być osobą odpowiedzialną, która nie boi się samodzielnie podejmować decyzji. Istotna w zawodzie jest także komunikatywność, ponieważ sędzia pracuje głównie z ludźmi, niekiedy o bardzo trudnym charakterze, wymagającymi szczególnego podejścia. Choć sędzia ma się kierować przede wszystkim przepisami prawa, to w zawodzie przyda się również empatia, niezbędna dla zrozumienia sytuacji, np. pokrzywdzonych dzieci. Praca sędziego wymaga od niego opanowania, ponieważ na salach sądowych ludzie często okazują silne emocje. Sędzia nie może im ulec. Powinien być zatem cierpliwy i kierować się drobiazgowością, tak by przeanalizować sprawę od podszewki.

Przywileje sędziego

Stan spoczynku sędziów to czas, w którym otrzymują 75% wynagrodzenia, jakie uzyskiwali na ostatnim stanowisku. Sędzia przechodzi w stan spoczynku w wieku 67 lat lub wcześniej, jeśli spełni warunki wieku i przepracowania odpowiedniego ilości czasu w przypadku kobiet i mężczyzn, a także w przypadku niezdolności do wykonywania służby. Sędziowie mają również więcej urlopu wypoczynkowego:

• dodatkowe 6 dni po 10 latach pracy,
• 12 dni po 15 latach pracy.

Przysługuje im również półroczny urlop na poratowanie zdrowia. Zarobki sędziów obejmują również dodatek stażowy w wysokości 5% na początku aż do 20% wynagrodzenia zasadniczego. Dodatek wzrasta o 1% każdego roku pracy. Sędziowie otrzymują także 13 pensję. Mogę liczyć na nagrody jubileuszowe po 20 latach pracy w wysokości 100% wynagrodzenia miesięcznego, a po 45 latach pracy – kilkukrotności wynagrodzenia.

Praca w charakterze sędziego nadaje szereg uprawnień. Sędzia nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej czy pozbawiony wolności bez zgody sądu. Nie można zatrzymać ani aresztować sędziego. To prestiżowy zawód, który zapewnia społeczne uznanie.

Sędzia jest wszechstronnym prawnikiem, a zatem gdy złożył swoje stanowisko, może pełnić zawód adwokata, notariusza, czy radcy prawnego.