Kontrola krótkich zwolnień lekarskich przez ZUS to coś, o co nie mogą się doprosić pracodawcy. Kontrola zwolnień do 33 dni nie leży w interesie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bo do tego czasu pieniądze za zwolnienie wypłaca pracodawca. Statystyki pokazują, że część krótkich L4 jest wystawiana bezzasadnie, co skutkuje stratami finansowymi pracodawcy.
W pierwszym kwartale 2026 roku ZUS przeprowadził 111,6 tys. kontroli osób przebywających na zwolnieniach lekarskich. W tym czasie wydano 5,3 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych na łączną kwotę prawie 9,8 mln zł. Dodatkowo obniżono wypłaty świadczeń o niemal 73,8 mln zł, co dotyczyło 36,3 tys. osób. Mimo to wśród pracodawców nadal pojawiają się głosy, że skuteczna kontrola krótkich zwolnień lekarskich pozostaje problemem, zwłaszcza że w przypadku L4 do 33. dnia niezdolności do pracy w roku kalendarzowym koszty wynagrodzenia chorobowego co do zasady ponosi pracodawca.
Jak wygląda badanie krótkich L4?
Ustawowo kontrola krótkich zwolnień lekarskich to obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wygląda kontrola ZUS? Istnieją dwa sposoby jej przeprowadzenia. Pierwszy zakłada kontrolę z inicjatywy ZUS, drugi – na wniosek pracodawcy. Orzecznictwem w sprawie zasadności wystawienia zwolnienia zajmują się powołani z ramienia ZUS lekarze orzecznicy. Lekarz albo żąda dokumentacji medycznej od medyka, który wystawił zwolnienie, albo zajmuje się bezpośrednim badaniem zdrowia pracownika przebywającego na L4.
Praca: Bydgoszcz szuka pracowników!
Kontrolowanie krótkich L4 niekomfortowe dla lekarzy
Istnieje kilka zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy. Przed wystawieniem zwolnienia lekarz musi:
- przeprowadzić rozpoznanie diagnostyczno-lecznicze,
- przeprowadzić badanie,
- uwzględnić istotne aspekty stanu zdrowia, które wpływają na niezdolność do pracy w zestawieniu z jej charakterystyką.
W przypadku stwierdzenia niezdolności do pracy bez uwzględnienia powyższych zasad lekarz może liczyć się ze wstrzymaniem praw do orzekania na okres nawet do 12 miesięcy. Problem stanowi także fakt, że lekarze nie są chętni do kontroli innych medyków – często kolegów z pracy.
Kontrola zwolnień do 33 dni – jak rozwiązać problem z ZUS?
Zdaniem eksperta konieczne jest wypracowanie wspólnego rozwiązania, które połączy interes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dobrem pracodawców. Obecnie ZUS skłania się ku podejściu, że kontrola krótkich zwolnień do 33 dni leży w gestii przedsiębiorcy, jednocześnie nawołując pracodawców do kontroli także dłuższych zwolnień lekarskich. ZUS oczekuje zatem pomocy, nie dając nic w zamian.
Zwiększona liczba kontroli krótkoterminowych zwolnień L4 przez ZUS
W 2026 roku liczba kontroli zwolnień lekarskich prowadzonych przez ZUS utrzymuje się na wysokim poziomie. W pierwszym kwartale 2026 roku Zakład przeprowadził 111,6 tys. kontroli osób przebywających na zwolnieniach lekarskich, czyli więcej niż w poprzednim kwartale. Pokazuje to, że nadzór nad prawidłowością wykorzystywania L4 został wyraźnie wzmocniony.
Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują ponadto zmienione przepisy dotyczące kontroli wykorzystywania zwolnień od pracy oraz zasad sporządzania protokołu i zgłaszania zastrzeżeń. Kontrola ma sprawdzać, czy osoba ubezpieczona nie wykorzystuje zwolnienia niezgodnie z jego celem, a kontroler może także potwierdzić jej tożsamość.
Jakie konsekwencje grożą za nadużywanie zwolnień L4? Nowe przepisy na 2026 rok
Nadużywanie zwolnień lekarskich to problem, z którym ZUS walczy od lat. Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują nowe przepisy, które doprecyzowały zasady utraty prawa do zasiłku chorobowego w razie nieprawidłowego wykorzystywania L4. Pracownik, który w okresie zwolnienia wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia, może stracić prawo do zasiłku za cały okres tego zwolnienia.
Nowe przepisy przewidują także bardziej precyzyjne zasady kontroli. ZUS może sprawdzać, czy osoba przebywająca na L4 rzeczywiście wykorzystuje je zgodnie z celem, a także kierować ją na badanie do lekarza orzecznika lub żądać dokumentacji medycznej. Jednocześnie sama aktywność podczas zwolnienia nie oznacza automatycznie naruszenia przepisów, ponieważ ustawa dopuszcza zwykłe czynności dnia codziennego oraz niektóre czynności incydentalne wynikające z istotnych okoliczności.
