Zagraniczni pracownicy na polskim rynku pracy stanowią pożądaną przez pracodawców grupę zawodową. Według prognoz liczba Polaków zdolnych do pracy do roku 2050 ulegnie znacznej redukcji. Pracownicy z zagranicy stanowią więc ratunek dla polskich przedsiębiorców i samej gospodarki kraju. Poznaj dane raportu na ten temat.
W świetle ostatnich prognoz Głównego Urzędu Statystycznego na temat dynamiki starzenia i kurczenia się polskiego społeczeństwa, znaczenie zatrudnienia cudzoziemców do pracy w Polsce wydaje się przybierać na sile. Obywatele Ukrainy już przed wojną stanowili najliczniejszą grupę cudzoziemców pracujących w Polsce. Trend ten wciąż się utrzymuje, lecz wśród cudzoziemców jest także wielu przedstawicieli innych krajów. Sprawdźmy, czego na temat zatrudnienia cudzoziemców w Polsce w ostatnich latach możemy dowiedzieć się z raportów PARP, GUS, czy Fundacji EWL.
Spis treści
Dlaczego polski rynek pracy potrzebuje zagranicznych pracowników?
Prognozy Europejskiego Urzędu Statystycznego dla 27 krajów Unii Europejskiej nie są dla Polski optymistyczne. Przewidywania do 2050 roku sugerują, że liczba ludności w krajach Unii Europejskiej zwiększy się o 3,6%, lecz ludność Polski zmniejszy się o blisko 10%. Polskie społeczeństwo się starzeje, spodziewamy się także wzrostu tzw. wskaźnika obciążenia demograficznego. Według najnowszych prognoz GUS, do 2060 roku liczba ludności Polski skurczy się do 30,4 miliony osób. Jeszcze w 2022 roku na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało 70 osób w wieku nieprodukcyjnym. W 2060 roku ma to być 105 osób.
Jak czytamy w raporcie PARP, duża migracja osób w wieku produkcyjnym oraz niekorzystne trendy demograficzne stanowią duże wyzwanie dla polskiego rynku pracy. Obciążą to jednocześnie system emerytalny i sektor ochrony zdrowia. Już teraz od lat dostrzegamy niedobór pracowników w wielu dziedzinach gospodarki. To hamuje wzrost gospodarczy kraju.
Według opinii ekspertów PWC, zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników dotyczy wszystkich regionów Polski. Potrzebni są m.in. elektrycy, elektromonterzy, księgowi, spedytorzy, czy inżynierowie budownictwa. Dlatego też można się spodziewać utrzymania trendu zatrudniania przez firmy cudzoziemców. Zagraniczni pracownicy są więc potrzebni polskim przedsiębiorcom, ponieważ polskich kandydatów do pracy nie wystarcza. Jednak warto pamiętać, że inne kraje mogą wygrywać rywalizację o pracowników z zagranicy, np. poprzez oferowanie łatwiejszych procedur ubiegania się o pracę.
Czemu pracownicy z zagranicy przyjeżdżają do Polski?
Jeszcze w 2021 roku najliczniejszą grupę cudzoziemek i cudzoziemców w Polsce stanowili migranci zarobkowi. Natomiast, jak czytamy w komunikacie PARP, uchodźcy stanowili stosunkowo małą grupę cudzoziemców w Polsce w porównaniu do krajów zachodnich. Natomiast dane ujęte w Tygodniku Gospodarczym PIE z 1 czerwca 2023 roku wskazują, że rok 2022 był już rekordowy pod względem liczby pracujących w Polsce cudzoziemców w związku z podejmowaniem pracy przez uchodźców z Ukrainy. Byli oni zatrudniani w ramach tzw. powiadomień o pracę.
Struktura cudzoziemców wykonujących pracę według obywatelstwa w 2022 r. na podstawie danych GUS prezentuje się następująco (dane w %):
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS
Badania przeprowadzone jeszcze przed wojną na grupie pracowników tymczasowych z Ukrainy, pracujących głównie fizycznie potwierdziły, że najważniejszym powodem wyjazdu do Polski był czynnik finansowy (94% osób wybrało odpowiedź raczej ważne, ważne lub zdecydowanie ważne). Na drugim miejscu znalazła się przyczyna w postaci braku pracy na Ukrainie, istotna dla 67% badanych. Na kolejnych miejscach znalazła się sytuacja polityczna 52%, sytuacja gospodarcza 15%, lepsze warunki życia w Polsce 16%, możliwość tranzytu przez Polskę do Europy Zachodniej 7% (Kupczyk T., (red. naukowa) (2017), Imigranci wsparciem dla rynku pracy i rozwoju przedsiębiorstw, OTTO Work Force Polska, Wrocław.).
Podobne wnioski płyną z badania przeprowadzonego przez Wydział Zarządzania Politechniki Gdańskiej na próbie pracowników zatrudnionych przez Gremi Personal. Dane wskazują, że czynniki ekonomiczne stanowią główną przyczynę migracji Ukraińców. Ponad 30% respondentów deklaruje, że pracując w Polsce, osiąga znacznie wyższe dochody niż w Ukrainie. Z kolei 16% respondentów przyjechało do Polski, kierując się chęcią pomocy rodzinie.
„Większość osób wyemigrowała kilka miesięcy, a nawet kilka lat przed wybuchem wojny 24 lutego 2022. Na decyzję o emigracji nie wpływało długotrwałe bezrobocie, bo ponad 70 proc. badanych pracowało w Ukrainie, skłoniły ich do tego niskie zarobki” – podano. W Ukrainie mniej niż 300 euro zarabiało 60 proc. respondentów, a w Polsce jest to 10 proc. badanych – wskazano.
Ilu cudzoziemców pracuje w Polsce?
W 2022 roku wśród 15,2 mln pracujących w Polsce osób 3,8% stanowili cudzoziemcy. Rok wcześniej udział cudzoziemców wynosił 1,6%, a w 2017 roku 0,7%. Jak widać, udział cudzoziemców pracujących w Polsce rośnie. W latach 2017-2021 liczba pracujących cudzoziemców rosła średnio z roku na rok o 23%. Dwukrotny wzrost liczby zagranicznych pracowników nastąpił w 2022 roku. Spośród wszystkich pozwoleń na pracę wydanych dla cudzoziemców w 2022 roku 81,6% dotyczyło zatrudnienia obywateli z Ukrainy. Na drugim miejscu znaleźli się Białorusini z wynikiem 5,8%.
W 2022 roku udział cudzoziemców w ogólnej liczbie wykonujących pracę w powiatach i miastach na prawach powiatu wahał się od 93,8% w powiecie oławskim w województwie dolnośląskim do 19,9% w mieście na prawach powiatu Biała Podlaska w województwie lubelskim. Pod koniec grudnia 2022 roku w 13 powiatach i miastach na prawach powiatu wśród mieszkających cudzoziemców wykonujących pracę obywatele Ukrainy stanowili ponad 90%. Powiatami, w których odnotowano najwyższy % zatrudnienia cudzoziemców okazały się:
- powiat sejneński – 25,6%;
- powiat słubicki – 18,5%;
- powiat oławski – 16,9%.
Natomiast najmniejszy udział odnotowano w powiecie opatowskim, krośnieńskim i brzozowskim (każdy z wynikiem 0,4%).
Gdzie pracują cudzoziemcy w Polsce?
Branże Można wyróżnić kilka branż, w których jest zatrudnionych najwięcej cudzoziemców. W branży transportowej 11,5% pracowników pochodzi z zagranicy. Podobny wynik dotyczy sekcji administrowania i działalności wspierającej. Dane GUS z 2022 r. dotyczące sekcji PKD cudzoziemców wykonujących pracę w Polsce zamieszczono na poniższym wykresie.
Spośród cudzoziemców wykonujących pracę w Polsce znaczna większość stanowi mężczyzn. W roku 2022 (na podstawie danych GUS w grudniu) stan na koniec miesiąca wynosił 58,2% mężczyzn i 41,8% kobiet.
Jak na polskim rynku pracy odnajdują się obywatele Ukrainy?
Warto pochylić się nad najliczniejszą grupą cudzoziemców w pracujących w Polsce, jaką stanowią obywatele Ukrainy. Danych na ten temat dostarcza nam raport Fundacji EWL.
- Ponad 3/4 obywateli Ukrainy przebywających w Polsce deklaruje, że wykonuje pracę zarobkową.
- Odsetek pracujących jest wyższy wśród migrantów (83%) niż wśród uchodźców (71%).
Choć Ukraińcy są chętnie zatrudniani przez pracodawców, to często napotykają także trudności w drodze rekrutacji. Do wyzwań, z którymi muszą się mierzyć, należą wysokie oczekiwania pracodawców (37%) oraz ograniczona mobilność (28%).
Ukraińcy najczęściej znajdują pracę w Polsce samodzielnie lub z polecenia rodziny, lub znajomych. Ponad połowa, bo 55% pracujących w Polsce obywateli Ukrainy poleciłoby pracę w naszym kraju swoim znajomym i bliskim. Jedynie co trzeci obywatel Ukrainy wykonuje pracę zgodną ze swoimi kwalifikacjami.
Chcąc przyciągnąć pracowników z zagranicy, musimy się postarać o stworzenie sprzyjających warunków pracy i życia. Dzięki temu istnieje szansa na wyrównanie zamieszkania cudzoziemców w całej Polsce, w różnych lokalizacjach. Niemal połowa obywateli Ukrainy mieszkających w miastach powyżej 50 tys. mieszkańców, deklaruje gotowość do przeprowadzki do mniejszych miejscowości, jeżeli zostanie im zapewniona praca i dobre warunki dla funkcjonowania rodziny (43%). Obecnie jedynie co trzeci obywatel Ukrainy, który przyjechał do Polski z dziećmi (39%), pozytywnie ocenia zakres zapewnienia opieki nad dziećmi dla umożliwienia poszukiwania pracy lub dokształcania się rodziców. Z kolei ponad połowa Ukraińców przed przyjazdem do Polski zdawała sobie sprawę z przyjaznego nastawienia Polaków do Ukraińców.
Według danych “Rzeczpospolitej” polskie firmy potrzebują miliona pracowników z zagranicy do 2027 r. Głównie w przemyśle, logistyce i turystyce. Należy się więc zastanowić, czy Polska stanowi atrakcyjne miejsce do pracy, nie tylko dla obywateli Ukrainy, ale i cudzoziemców z innych krajów. Ich chęć pracy w Polsce jest potrzebna dla rozwoju gospodarki kraju.
Struktura zatrudnienia cudzoziemców i dominujące branże
Zatrudnienie cudzoziemców w Polsce koncentruje się głównie w sektorach wymagających dużego nakładu pracy fizycznej – takich jak budownictwo, rolnictwo, logistyka czy gastronomia. Wynika to z niedoboru siły roboczej w tych branżach oraz atrakcyjności polskiego rynku pracy dla osób z krajów o niższym poziomie wynagrodzeń. W ostatnich latach wyraźnie wzrosło także zatrudnienie obcokrajowców w usługach i opiece zdrowotnej.
Struktura narodowościowa również uległa zmianie – poza Ukraińcami i Białorusinami rośnie liczba pracowników z Azji i Afryki, szczególnie w dużych aglomeracjach. To zjawisko pociąga za sobą konieczność dostosowania procesów kadrowych – od legalizacji pobytu po szkolenia z zakresu różnic kulturowych. Pracodawcy, którzy potrafią skutecznie integrować zróżnicowane zespoły, zyskują przewagę konkurencyjną na coraz bardziej otwartym rynku.
Wyzwania adaptacyjne i regulacyjne na poziomie zakładów pracy
Rosnąca obecność cudzoziemców rodzi potrzebę zmian nie tylko w polityce państwowej, ale także w wewnętrznych procedurach firm. Pracodawcy muszą uwzględniać bariery językowe, różnice w standardach pracy oraz odmienne oczekiwania wobec organizacji czasu. Dotyczy to zarówno rekrutacji, jak i codziennego funkcjonowania zespołów, gdzie nieporozumienia kulturowe mogą wpływać na jakość współpracy.
Z perspektywy prawnej kluczowa jest umiejętność sprawnego poruszania się w systemie zezwoleń, legalizacji pracy i kontroli urzędowej. Firmy zatrudniające dużą liczbę obcokrajowców potrzebują nie tylko wsparcia prawnego, lecz także odpowiednich struktur HR, które umożliwią skuteczne wdrożenie i rozwój pracowników. Odpowiednio przygotowany proces adaptacji minimalizuje ryzyko rotacji i zwiększa efektywność zatrudnienia.
