Praca z niepełnosprawnością – czy pracodawcy chcą zatrudniać osoby niepełnosprawne?

Praca osób z niepełnosprawnością to temat, który jeszcze niedawno uznawany był za tabu. Jednak od kilku lat konsekwentnie się o tym mówi, a na rynku pracy jest coraz więcej ofert skierowanych właśnie do osób z orzeczeniem o niepełnosprawności. Jednak jak to wygląda w praktyce? Jakie wyzwania stoją nie tylko przed pracodawcami, ale także przed pracownikami z niepełnosprawnościami?

Niepełnosprawność na rynku pracy to temat ważny i potrzebny. Nie tylko dla osób zainteresowanych i będących “w samym środku” wydarzeń, ale także dla nas wszystkich. W końcu niepełnosprawność nie wybiera, a wypadki i choroby się zdarzają. Nigdy nie wiadomo, czy to właśnie my, nie będziemy za jakiś czas w podobnej sytuacji. Poprawa sytuacji osób niepełnosprawnych na rynku pracy jest więc naszym wspólnym interesem. W końcu osoby niepełnosprawne podlegają tym samym zasadom zatrudniania, jak każda inna osoba, choć w przypadku tych pracowników, prawa i obowiązki są regulowane nie tylko przez Kodeks pracy, ale także przez ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Czy pracodawcy chętnie zatrudniają osoby niepełnosprawne? I co równie ważne – czy osoby niepełnosprawne chcą w ogóle podejmować zatrudnienie?

Sytuacja osób niepełnosprawnych na polskim rynku pracy

Jak wynika z danych przedstawionych przez Fundację Osób Niewidomych Misja i Rozwój, do tej pory na rynku pracy aktywnych jest około 30% niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym:

Współczynnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami dziś wynosi ok. 30 proc., co oznacza, że niecała jedna trzecia tej grupy w wieku produkcyjnym podejmuje pracę. Zgodnie z rządową strategią ten odsetek ma wzrosnąć w ciągu kilku najbliższych lat do 45 proc.

Choć wszystko wskazuje na to, że w kwestii aktywności zawodowej sytuacja osób niepełnosprawnych zmienia się na lepsze, to jednak nadal jest dużo do zrobienia. Chodzi tu nie tylko o sprawy formalne, takie jak zmiana systemu orzekania o niepełnosprawności, ale także o zmiany społeczne, czyli edukację i propagowanie pracy w środowiskach osób niepełnosprawnych oraz ich opiekunów. Jak się bowiem okazuje, wiele osób zmagających się z niepełnosprawnością automatycznie przyjmuje, że zostały już na starcie skreślone przez pracodawców – warto głośno mówić o tym, że to nieprawda.

Ministerstwo Rodziny i Polityki społecznej zaznacza, że w Polsce jest około 3,1 milionów osób z niepełnosprawnościami, które mają orzeczenie o niepełnosprawności. Ponad połowa tej grupy ok. 1,7 miliona to osoby w wieku produkcyjnym, które mógłby podjąć lub podjęły zatrudnienie. Odsetek osób, które decydują się na podjęcie pracy, stale rośnie, jednak potrzeba jeszcze kilku lat, aby zarówno niepełnosprawni, jak i pracodawcy wypracowali wspólne metody, które pozwolą obu stronom podejmować efektywną współpracę. Jak bowiem zauważa Karolina Segiet, dyrektorka Fundacji Wspierania Zatrudnienia Osób Niepełnosprawnych, prezeska Fundacji Możesz Móc, nadal brakuje ofert na stanowiska specjalistyczne skierowanych do osób niepełnosprawnych:

Przeglądając ogłoszenia o pracę, możemy zauważyć jedną zasadę, że oferty dla osób niepełnosprawnych są bardzo szczególne, np. tylko dla osób na produkcję, do sprzątania, ochrony, utrzymania porządku. Nie ma ofert dla osób niepełnosprawnych do biura na stanowisko informatyka, a znam osoby, które rewelacyjnie na takich stanowiskach się sprawdzą.

Czy pracodawcy chcą zatrudniać osoby niepełnosprawne?

To trudne pytanie, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Istnieje wiele firm, które nie mają oporów przed zatrudnianiem osób z lekkim i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a zdarzają się i takie przedsiębiorstwa, w których niepełnosprawni stanowią znaczną część załogi np. kawiarnie prowadzone przez osoby chorujące na zespół Downa. W Europie znajdziemy wiele miejsc, w których spotkamy osoby niepełnosprawne wykonujące swoje codzienne obowiązki z takim samym zaangażowaniem i skutkiem jak inni pracownicy. Warto również w Polsce propagować samodzielność finansową takich osób. Jednak czy pracodawcy są na to gotowi?

Zatrudnienie osoby niepełnosprawnej wiąże się z szeregiem wyzwań, który musi pokonać pracodawca. Chodzi tu przede wszystkim o skrócony czas pracy, czy dodatkowe przerwy. Jednak w ostatecznym rozrachunku nie są to sprawy, których nie da się opanować. Szczególnie że w przypadku zatrudniania osób niepełnosprawnych na umowę o pracę, przedsiębiorca może uzyskać dofinansowanie wynagrodzenia takiego pracownika. Oznacza to, że współpraca z osobą niepełnosprawną, może być dla pracodawcy korzystniejsza.

Wyzwania pracodawców

Przed pracodawcami, którzy chcą zatrudnić pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności, stoją wyzwania związane z czasem pracy oraz miejscem pracy. Jednak mimo górnolotnego terminu “wyzwania” te są po prostu związane z dopasowaniem warunków zatrudnienia. 

Jak możemy przeczytać na stronie Państwowej Inspekcji Pracy, kluczowym aspektem związanym z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych jest czas pracy:

Rozkład czasu pracy pracowników niepełnosprawnych, przy zachowaniu zasady pięciodniowego tygodnia pracy, pracodawca może określić na dowolne dni pracy. Rozkład czasu pracy może przewidywać pracę również w weekendy. Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, a osoby zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. 

Jednocześnie osoba niepełnosprawna nie może zostać zatrudniona w porze nocnej lub w godzinach nadliczbowych. Odstępstwo od tego zakazu jest możliwe tylko wtedy, gdy obowiązki służbowe polegają na pilnowaniu obiektu lub gdy na wniosek osoby niepełnosprawnej lekarz prowadzący wyda odpowiednią zgodę. Oprócz tego niepełnosprawnego pracownikowi przysługują dodatkowe przerwy oraz dodatkowe dni urlopowe.

Czy więc wyzwaniem dla pracodawców jest zatrudnienie osoby niepełnosprawnej? Tak, są pewne wymagania, które należy spełnić, jednak nie są to obwarowania, których firma nie jest w stanie odpowiednio ułożyć i usystematyzować. Wiele zależy od chęci i zaangażowania pracodawcy.

Czy niepełnosprawni chcą pracować?

Pojawia się jeszcze jedno, zasadnicze pytanie – czy osoby niepełnosprawne chcą w ogóle pracować? Wiele z nich twierdzi, że praca daje im możliwość samodzielności. Poczucie wolności i niezależności finansowej znacznie wpływa na samoocenę i sposób, w jaki osoby niepełnosprawne same siebie szeregują w społeczeństwie. Niektórzy mimo przeciwności losu kończą studia i podejmują zatrudnienie w dobrze płatnych stanowiskach. Jednak nie jest to jeszcze powszechnością. Zazwyczaj spotykamy niepełnosprawnych pracowników na stanowiskach niższego szczebla – dla wielu młodych, niepełnosprawnych osób to sygnał, że niezależnie od tego ile pracy włożą w swoje wykształcenie i rozwój, szanse na znalezienie ambitnej pracy są nikłe. Przestrzeni publicznej możemy obserwować przedstawicieli grupy niepełnosprawnych, którzy prowadzą swoje firmy lub rozwijają karierę w social mediach. Takie działania pokazują, że można. Są to inspirujące historie osób, które zmagając się z chorobami lub skutkami wypadków, podnieśli się i zaczęli tworzyć swoją rzeczywistość, według własnych wymagań.

Niepełnosprawni często zmagają się z poczuciem bezsilności, niesprawiedliwości, depresją i smutkiem. Te ciężkie doświadczenia odbiły ślad, z którym trudno im się pogodzić. Dlatego tak istotna jest opieka psychologiczna i psychiatryczna, której celem jest pomoc w odnalezieniu się w niepełnosprawności. Jest tu także ogromna rola rodziny i przyjaciół, którzy pomogą w walce o możliwość rozwoju zawodowego. 

Zatrudnienie osób z niepełnosprawnością. Aktualizacja 2025

Rok 2025 okazał się przełomowy dla osób z niepełnosprawnościami na polskim rynku pracy. Po latach debat, zapowiedzi i oczekiwań, w życie weszły konkretne zmiany, które już przynoszą widoczne efekty. To nie tylko nowe przepisy, ale także realna poprawa sytuacji i większe szanse na zatrudnienie.

Nowe przepisy i wsparcie dla pracodawców

Od początku 2025 roku obowiązują znacznie korzystniejsze warunki dofinansowań dla firm zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami. Pracodawcy mogą otrzymać wyższe dopłaty do wynagrodzeń – nawet ponad 4000 zł miesięcznie w przypadku osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Dodatkowo, firmy mają możliwość uzyskania zwrotu kosztów związanych z adaptacją stanowiska pracy, zatrudnieniem asystenta czy organizacją szkoleń dla niepełnosprawnych pracowników.

Wprowadzono również obowiązek szczegółowego raportowania do PFRON oraz wykazywania, że miejsce pracy jest rzeczywiście dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Nowe regulacje wymuszają realne działania, a nie tylko deklaracje.