Urlop na żądanie to zawarty w kodeksie pracy przywilej wszystkich osób zatrudnionych na umowie o pracę. Wypadki chodzą po ludziach, dlatego od czasu do czasu istnieje nagła potrzeba wzięcia dnia wolnego od pracy. Czym jest dzień na żądanie i czy pracodawca musi Ci go udzielić?
Nieprzewidziane sytuacje potrafią wywrócić codzienny harmonogram do góry nogami – wystarczy nagłe pogorszenie samopoczucia czy pilna wizyta lekarska. W takich chwilach niezwykle przydatny okazuje się urlop na żądanie, gwarantujący pracownikowi elastyczność, a jednocześnie chroniony przepisami kodeksu pracy. Choć jego przyznanie bywa postrzegane jako formalność, są przypadki, gdy przełożony może odmówić zgody na dzień wolny. Warto też pamiętać, że po zakończeniu zwolnienia lekarskiego pracownik może ponownie wykorzystać przysługujące mu dni urlopu na żądanie.
Spis treści
Dzień na żądanie – co to jest? Definicja z kodeksu pracy
Urlop na żądanie jest przywilejem pracownika stanowiącym część przepisów kodeksu pracy. Wypadek losowy, złe samopoczucie i konieczność udania się na wizytę lekarską – każdej osobie może się przytrafić nagła potrzeba wzięcia dnia wolnego od pracy. Czym jest dzień na żądanie według kodeksu pracy?
Art. 167² Kodeksu pracy o urlopie na żądanie:
Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.
Z wyżej wymienionego artykułu kodeksu, możemy stwierdzić, że pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługują 4 dni urlopu na żądanie w ciągu roku. Chęć wzięcia „użetki” powinno się zgłaszać najpóźniej tego samego dnia przed planowym rozpoczęciem pracy. Formą zgłoszenia urlopu na żądanie może być rozmowa telefoniczna, wiadomość SMS lub wysłanie maila – urlop na żądanie nie wymaga przedkładania formalnego wniosku.
Pamiętaj! Urlop na żądanie to 4 dni, które wliczają się do ogólnej puli urlopowej w danym roku kalendarzowym. Dlatego przed wzięciem “użetki” warto sprawdzić, czy został Ci jeszcze jakiś dzień urlopu do wykorzystania w 2020 roku.
(…) urlop na żądanie wlicza się do dni urlopu wypoczynkowego. Wybiera się go z puli dostępnych dni urlopu, nie są to dodatkowe dni wolne. Jeśli w danym roku wykorzystano już cały swój urlop wypoczynkowy, nie można wziąć urlopu na żądanie. Jeśli pracownik koniecznie potrzebuje wolnego, może skorzystać z urlopu bezpłatnego. Warto pamiętać, że w pewnych sytuacjach pracownik może skorzystać z urlopu okolicznościowego. Dotyczy to narodzin dziecka, śmierci bliskiej osoby, ślubu oraz kwestii zdrowotnych lub zawodowych. Od kwietnia 2023 roku pracownikowi przysługuje również urlop z powodu siły wyższej – źródło jakiwniosek.pl
L4 a dzień na żądanie – co zrobić w przypadku nagłej choroby?
Doskonałe samopoczucie dzień wcześniej i bolesna pobudka następnego ranka okraszona gorączką, bólem gardła i całkowitym osłabieniem. Na domiar złego jest poniedziałek i za 30 minut wypadałoby wyjść z domu, aby zdążyć do pracy. W takich przypadkach często umawiamy się na wizytę lekarską jeszcze tego samego dnia, a opuszczenie dnia w pracy rozwiązujemy dniem na żądanie. Czy taki urlop można odzyskać?
W świetle prawa niezdolność do pracy spowodowana chorobą ma pierwszeństwo przed urlopem wypoczynkowym. To znaczy, że jeżeli zwolnienie lekarskie będzie obowiązywać od dnia wzięcia urlopu na żądanie, to pracodawca powinien unieważnić urlop na rzecz l4. W takim przypadku drogocenna „użetka” powinna znów trafić na Twoje konto.
Dzień na żądanie a brak zgody pracodawcy – czy przełożony może odmówić?
Większość osób kojarzy dzień na żądanie z obowiązkową akceptacją ze strony pracodawcy. Oczywiście w większości przypadków to prawda, jednak istnieje kilka sytuacji, w których pracodawca ma prawo do odmowy przyznania dnia na żądanie pracownikowi:
- nieobecność pracownika może zaszkodzić ciągłości pracy w firmie
- losowa i nieprzewidziana sytuacja, która wymaga pojawienia się w pracy
W pozostałych przypadkach pracodawca powinien zaakceptować wniosek o urlop na żądanie. Jednak warto pamiętać, że pracownik ma obowiązek poinformować go o tym najpóźniej w dniu urlopu – jeszcze przed planowym rozpoczęciem pracy. Brak poinformowania pracodawcy może skutkować karą związaną z niewywiązywaniem się ze służbowych obowiązków pracownika.
Czy urlop na żądanie jest płatny?
Dzień na żądanie jest częścią całego urlopu wypoczynkowego przysługującego pracownikowi w danym roku kalendarzowym. Dlatego tak samo, jak zwykły urlop wypoczynkowy – dni na żądanie oznaczają prawo do otrzymywania 100% wypłaty określonej w zapisach umowy o pracę.
Dzień na żądanie a okres próbny
W życiu każdego pracownika mogą zdarzyć się nieprzewidziane i trudne do rozwiązania sytuacje. Osoby odbywające okres próbny na podstawie umowy o pracę nie stanowią wyjątku. Dlatego warto wiedzieć, że urlop na żądanie przysługuje każdemu zatrudnionemu pracownikowi nawet zaraz po rozpoczęciu swojej przygody w nowej pracy.
Warto wiedzieć! Nie ma znaczenia, czy umowa o pracę została zawarta na czas określony, próbny, czy nieokreślony. Pracownik ma prawo do wykorzystania nie więcej niż czterech dni urlopowych na żądanie w ciągu danego roku kalendarzowego.
Jak prawidłowo poinformować pracodawcę o urlopie na żądanie?
Aby zapewnić sobie bezpieczeństwo formalne, warto dopilnować, by informację o chęci skorzystania z urlopu na żądanie przekazać najpóźniej przed godziną rozpoczęcia pracy.
Przez niewywiązanie się z tego obowiązku pracodawca może zasadnie odmówić udzielenia urlopu, powołując się na naruszenie przepisów. Najlepiej poinformować bezpośredniego przełożonego telefonicznie, SMS-em lub e-mailem, aby mieć potwierdzenie przesłania prośby.
Forma zgłoszenia powinna umożliwić późniejsze udokumentowanie, kiedy i jak została przekazana. Przestrzeganie tych procedur zabezpiecza pracownika przed nieporozumieniami oraz ewentualnymi konsekwencjami.
Co zrobić, gdy w trakcie urlopu na żądanie zachorujesz?
Jeżeli w czasie urlopu na żądanie pracownik nagle zachoruje i otrzyma zwolnienie lekarskie, powinien niezwłocznie przekazać ten fakt swojemu pracodawcy. W takiej sytuacji zasady liczenia okresu zasiłkowego są jasne – zwolnieniu lekarskim przysługuje pierwszeństwo przed urlopem wypoczynkowym.
Oznacza to, że dni urlopu na żądanie wykorzystane w tym czasie wracają do puli urlopowej, a pracownik uzyskuje prawo do zasiłku chorobowego. Pamiętaj, by dostarczyć zwolnienie lekarskie w odpowiednim terminie, zgodnie z wymogami zatrudnienia. Dzięki temu procedura udzielenia pracownikowi urlopu i rozliczenia zasiłku przebiegnie bez komplikacji.
Czasowe niewykonywanie pracy a planowanie urlopu
W sytuacji czasowego niewykonywania pracy, np. wskutek przestoju w firmie, warto dobrze przemyśleć wykorzystanie urlopu na żądanie. Zanim zgłosisz taki urlop, rozważ, czy nie pojawią się w ciągu roku inne okoliczności wymagające Twojej nieobecności.
Pamiętaj, że urlop na żądanie zawsze wlicza się do łącznego wymiaru urlopu wykorzystanego, dlatego jego wykorzystanie powinno być uzasadnione nagłą potrzebą.
Jeżeli firma wymaga obecności, mimo przestoju, masz prawo ubiegać się o urlop, jednak pracodawca może odmówić urlopu, jeśli Twoja nieobecność zaburzy funkcjonowanie zakładu. Zachowanie elastyczności w planowaniu pozwoli Ci lepiej zarządzać czasem wolnym przez cały rok.
Urlop na żądanie po okresie niezdolności do pracy
W razie przypadków zakończonej niezdolności pracownik może ponownie wnioskować o urlop na żądanie, jeśli nadal posiada niewykorzystane dni urlopu w bieżącym roku kalendarzowym. Ważne jest, aby pamiętać, że w przypadku urlopu wypoczynkowego, okres chorobowego nie jest wliczany do urlopu – a dni na żądanie wracają do puli w przypadku potwierdzenia zwolnienia lekarskiego (L4).
Po powrocie do pracy po chorobie możesz więc natychmiast zgłosić potrzebę wykorzystania urlopu na żądanie, pod warunkiem dopełnienia formalności wobec pracodawcy. Kontroluj dokładnie łączny wymiar urlopu wykorzystanego, aby nie przekroczyć limitu przewidzianego w przepisach. W innym przypadku pracodawca może odmówić urlopu, argumentując to brakiem dostępnych dni.
Jak planować urlop na żądanie w odniesieniu do innych obowiązków zawodowych?
Urlop na żądanie powinien być rozważnie planowany, szczególnie w okresach, w których wykonywania pracy wymaga wzmożonego zaangażowania pracownika. Warto wcześniej przeanalizować kalendarz zadań oraz eventów firmowych, by uniknąć kolizji z ważnymi projektami lub wydarzeniami.
W sytuacjach, którymi pracownik pozostaje odpowiedzialny za kluczowe obowiązki służbowe, lepiej poinformować pracodawcę o ewentualnej potrzebie nagłego wolnego z wyprzedzeniem, nawet jeśli przepisy tego nie wymagają.
Jak prawidłowo rozliczyć niewykorzystany urlop na koniec roku kalendarzowego?
Jeżeli zbliża się koniec roku, warto dokładnie sprawdzić stan swojego niewykorzystanego urlopu, w tym także dni urlopu na żądanie. Pracownik powinien pamiętać, że niewykorzystane dni urlopowe przechodzą na kolejny rok, ale muszą zostać wykorzystane w określonym terminie, zgodnie z Kodeksem pracy. W razie wątpliwości dotyczących rozliczeń warto zwrócić się o pisemną informację do działu kadr lub bezpośredniego przełożonego.
