Podpisanie nowej umowy zlecenie w trakcie zwolnienia lekarskiego wiąże się z wieloma wątpliwościami i ryzykiem prawnym, które mogą zaskoczyć niejednego pracownika. Choć samo zawarcie takiej umowy jest możliwe, to podjęcie pracy w tym okresie może mieć poważne konsekwencje finansowe. W niektórych przypadkach osoba przebywająca na chorobowym, która naruszy przepisy zwolnienia traci prawo do zasiłku oraz innych świadczeń.
Spis treści
Zawarcie umowy w czasie zwolnienia lekarskiego
Podczas choroby bardzo często zastanawiamy się, czy można w tym stanie prawnym zawrzeć jakąkolwiek umowę – na przykład umowę zlecenie. Zaczynając od podstaw: podpisanie umowy w trakcie zwolnienia lekarskiego nie jest przez prawo zakazane.
Oznacza to, że zawarcie nowego dokumentu, w tym umowy zlecenia, jest możliwe nawet w okresie, gdy przebywasz na zwolnieniu lekarskim. Jednocześnie należy pamiętać, że ważne są zarówno zapis w umowie (data zawarcia umowy), jak i fakt, kiedy nastąpi dzień rozpoczęcia pracy.
Warto więc rozróżnić moment podpisania nowej umowy a moment faktycznego wykonywania pracy – to ma znaczenie w ocenie ewentualnych konsekwencji.
Czy można podpisać umowę zlecenie w okresie L4 i wykonywać pracę?
Nasuwa się zatem myśl: „Jeśli mogę podpisać umowę, to czy mogę też od razu rozpocząć wykonywanie pracy?”. Tu pojawia się ważne rozróżnienie. Sam fakt zawarcia umowy nie oznacza automatycznie, że od razu zaczynasz pracować. Zgodnie z prawem – w czasie trwania zwolnienia lekarskiego – podjęcie jakiejkolwiek pracy może być podstawą utraty prawa do świadczenia.
Jeśli więc zawarcie umowy następuje w trakcie zwolnienia lekarskiego, trzeba upewnić się, że dzień rozpoczęcia pracy lub wykonania obowiązków nastąpi po zakończeniu okresu niezdolności – albo jest to zapisane w umowie jako przyszły termin.
W praktyce: jeśli dzień rozpoczęcia pracy w umowie to termin odległy – możemy być w miarę spokojni. Jeśli jednak zaczynamy wykonywać pracę już w trakcie zwolnienia lekarskiego – wówczas ryzyko jest poważne.
Ryzyko związane z wykonywaniem pracy podczas zwolnienia lekarskiego
Z perspektywy prawa konieczne jest przestrzeganie celu zwolnienia lekarskiego: regeneracja zdrowia, zaprzestanie podstawowych obowiązków pracowniczych, unikanie pracy zarobkowej. Zgodnie z przepisami: osoba ubezpieczona, która w okresie orzeczonej niezdolności podejmie wykonywanie pracy zarobkowej, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.
Warto podkreślić – nie ma znaczenia, czy praca była lekka, nieobciążająca lub krótkotrwała. Jej podejmowanie w czasie zwolnienia lekarskiego może skutkować koniecznością zwrotu świadczeń pieniężnych. Ponadto: pracodawca lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych mogą przeprowadzić kontrolę – co oznacza, że potencjalne konsekwencje są realne.
Co mówi prawo o podpisaniu umowy – kiedy formalnie następuje zatrudnienie?
Z punktu widzenia prawa pracy – choć mówimy o umowie zlecenia, a nie o umowie o pracę, warto znać analogię: w Kodeksie pracy zapisano, że stosunek pracy nawiązuje się w dniu określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeśli go nie wskazano, w dniu zawarcia umowy.
To oznacza, że sam fakt podpisania nowej umowy, nawet w okresie zwolnienia lekarskiego nie powoduje automatycznie, że rozpoczęła się praca czy że występują wszystkie skutki prawne zatrudnienia. Jeśli więc w dacie zawarcia umowy wpisano dzień rozpoczęcia późniejszy, wtedy formalny stosunek nie musi być aktywny w trakcie niezdolności. To daje pewne zabezpieczenie, choć nadal pozostaje kwestia pracy zarobkowej.
Specyfika umowy zlecenie – co trzeba wiedzieć w kontekście ubezpieczeń i zasiłków?
Gdy mowa o umowie zlecenie, temat ubezpieczeń społecznych oraz zasiłku chorobowego staje się bardziej skomplikowany. Zleceniobiorca nie jest automatycznie objęty ubezpieczeniem chorobowym – musi spełnić określone warunki i dobrowolnie przystąpić do niego.
W praktyce oznacza to, że jeśli w dniu podjęcia umowy zlecenia nie opłacasz składki na ubezpieczenie chorobowe, to prawo do świadczeń pieniężnych może być ograniczone.
W ocenie podstawy zasiłku chorobowego także mogą być uwzględnione przychody z umowy zlecenia – ale tylko wtedy, gdy odprowadzono odpowiednie składki.
Praktyczne wskazówki – co zrobić, zanim podpiszesz umowę zlecenie podczas zwolnienia lekarskiego?
Jeśli poważnie rozważasz zawarcie nowej umowy zlecenie w okresie, gdy jesteś na zwolnieniu lekarskim – oto kilka konkretnych porad:
- Sprawdź, czy w umowie jest jasno wskazany dzień rozpoczęcia pracy – najlepiej zaplanowany po okresie zwolnienia lekarskiego.
- Upewnij się, że w tych dniach nie będziesz wykonywać żadnych obowiązków – nawet w niewielkiej formie – które mogłyby zostać zakwalifikowane jako praca zarobkowa.
- Konsultuj swoją sytuację z działem kadr lub księgowości – zapytaj, czy według pracodawcy zawarcie umowy w takim terminie stwarza ryzyko.
- Rozważ, czy Twoje zwolnienie lekarskie nie zawiera zaleceń, które ograniczają jakąkolwiek aktywność – np. leżenie, bezwzględny odpoczynek – bo wtedy pojawia się większe ryzyko kwestionowania.
- Zachowaj dokumentację – data zawarcia umowy, ustalenia dotyczące rozpoczęcia pracy, a także kopię zwolnienia lekarskiego – w razie kontroli może to być pomocne.
Konsekwencje prawne podpisania umowy zlecenie i rozpoczęcia pracy w trakcie niezdolności
Jeśli jednak dojdzie do sytuacji, w której zawarcie umowy zlecenia i rozpoczęcie pracy nastąpi w czasie trwania niezdolności – mogą pojawić się poważne konsekwencje.
- Po pierwsze – możliwa jest utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia.
- Po drugie – może zaistnieć konieczność zwrotu świadczeń pieniężnych wraz z odsetkami.
- Po trzecie – pracodawca może uznać, że do szło do naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (np. lojalności), co może prowadzić do rozwiązania umowy.
- Wreszcie – nawet sam fakt zawarcia umowy może zostać oceniony przez ZUS jako działanie sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego (celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie zdolności do pracy), co rodzi ryzyko postępowania kontrolnego.
