Emerytura w Czechach, podobnie jak w Polsce, jest wypłacana w tzw. systemie redystrybucyjnym. Co to oznacza i na jakich zasadach działa system emerytalny z Czech? Temu przyjrzymy się w tym tekście. Piszemy też, po ilu latach pracy należy się świadczenie i pod jakim warunkiem może zostać przyznane.

Czeski system emerytalny – jak działa?

Jeśli zdarzyło Wam się pracować pewien czas u naszych czeskich sąsiadów, warto dowiedzieć się, czy nie przysługuje Wam wypłata dodatkowego świadczenia emerytalnego z tego kraju. Na jakich zasadach przyznawana jest emerytura z Czech i jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? Jak wygląda czeski system emerytalny?

Rozwijająca i dobrze płatna praca na GoWork.pl – sprawdź naszą ofertę!

System redystrybucyjny

Podobnie jak w przypadku polskich oraz emerytur we Francji, bieżące składki ubezpieczonych przeznaczane są na wypłatę bieżących emerytur w Czechach. Nie jest to niestety najlepiej rokujący na przyszłość system.

Sprawia to, że podobnie jak w naszym kraju, corocznie czeski budżet państwa musi przekazywać dodatkowe środki, aby zapewnić płynność wypłat emerytur. Obecnie na ten cel przeznacza się już blisko 43% budżetu, przy czym analitycy nie mają dobrych prognoz. Ich zdaniem procent ten już do 2060 roku wzrośnie do aż 75.

ZOBACZ TEŻ: Jak założyć firmę w Czechach? Poradnik krok po kroku

Emerytura w Czechach – z jakich filarów się składa?

Czeska emerytura składa się z filarów, podobnie jak emerytury w Norwegii. Jeden z nich jest obowiązkowy, podczas gdy pozostałe dwa są w pełni dobrowolne. Podstawą całego systemu emerytalnego w Czechach są jednak dwa pierwsze filary.

Emerytura państwowa – I filar, publiczny

Pierwszy filar jest filarem publicznym, a zatem obowiązkowym dla wszystkich. Jego wartość składa się z dwóch elementów.

Pierwszym jest zryczałtowane świadczenie o tej samej wysokości dla wszystkich, którego wartość obliczana jest na bieżąco. Drugim nazywamy dodatek finansowany ze składek ubezpieczonego. Tu jego wartość zależeć będzie z kolei od wysokości zarobków danego płatnika składek, a także jego stażu ubezpieczeniowego. Tu warto wspomnieć, że do owego stażu wliczają się również okresy bezrobocia, studiów oraz urlopu wychowawczego.

Łączna wartość czeskiej emerytury minimalnej zależna jest zatem także od osiąganych przez nas dochodów, a także długości okresu, kiedy opłacaliśmy z pensji składki.

Emerytura prywatna – II filar, dobrowolny, oszczędnościowy

Kolejny filar czeskiej emerytury jest prywatny oraz w pełni dobrowolny. Działa w oparciu o formę funduszy emerytalnych, jednak podobnie jak w przypadku emerytur we Włoszech, system ten nie jest oceniany jako tak wydajny, jak się spodziewano.

Właśnie z tej racji od 2015 roku kolejne fundusze ulegają systematycznej likwidacji. Nadal pozostaje ich na rynku jednak kilka podmiotów, przy czym w działaniu niewiele różnią się od znanych nam, polskich Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE).

Emerytura indywidualna – III filar, dobrowolny, oszczędnościowo – emerytalny

Ostatnim filarem czeskiej emerytury są indywidualne oszczędności, w formie ubezpieczenia na życie. To w pełni dobrowolny filar, na który decydują się sami przyszli emeryci.

Dowolna jest także forma i wysokość składkowania, a sam filar ma charakter czysto kapitałowy. Zgromadzone w ten sposób oszczędności będą nam następnie wypłacane w tzw. ratach emerytalnych.

W tym przypadku istnieje możliwość wypłaty zgromadzonych na III filarze środków na 5 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, zachowując jednocześnie ulgi podatkowe i dopłaty z budżetu. Jednak trzeba wykazać, że taka osoba jest bezrobotna i ma trudności ze znalezieniem pracy. Co więcej, powinna ona zgromadzić kwotę oszczędności, która zapewnia wypłatę przekazywaną co miesiąc, nie mniejszą niż 30% przeciętnego wynagrodzenia przez okres przynajmniej dwóch lat.

Wysokość emerytury w Czechach – jak się ją oblicza?

Ile wynosi emerytura w Czechach i od czego jest ona zależna? Pierwszą częścią należnego nam świadczenia będzie emerytura państwowa, której wartość określana jest stałą sumą, niezależną od wysokości opłacanych składek czy stażu ubezpieczeniowego. Według Czeskiej Administracji Ubezpieczeń Społecznych w 2024 roku jest to kwota 4400 CZK miesięcznie.

Kolejną część świadczenia oblicza się przy pomocy stawki procentowej, która jest zależna od długości okresu opłacania składek ubezpieczeniowych, a także osiągniętego wieku. Dotyczy to zwłaszcza osób, które ubiegały się o przejście na wcześniejszą emeryturę, jeszcze przed osiągnięciem wymaganego wieku emerytalnego.

Z kolei podstawę wymiaru świadczenia ubezpieczyciel obliczy na podstawie tzw. granic redukcyjnych wynagrodzenia brutto, jakie dany płatnik otrzymywał za każdy rok swojej pracy.

Szukasz pracy w Bydgoszczy? Sprawdź najlepsze oferty na GoWork.pl!

Minimalna emerytura w Czechach

Stawka procentowa dla wypłacanych świadczeń wynosi 1,5% wymiaru podstawy miesięcznie. W praktyce oznacza to tyle, że za każdy dodatkowy rok odprowadzania składek podstawa wymiaru świadczenia rośnie o kolejne 1,5%.

Aby móc liczyć na wyższą wysokość emerytury w Czechach, warto popracować o kilka lat dłużej. Trzeba pamiętać także i o tym, że zjawisko starzejącego się społeczeństwa może w przyszłości prowadzić do znacznego zmniejszenia wartości wypłacanych świadczeń.

To właśnie tego najbardziej obawiają się oceniający system analitycy, którzy nie ukrywają, że dalszy brak reform może sprawić, że czescy emeryci będą otrzymywać emerytury zbyt ubogie, aby móc się z nich utrzymywać.

Najniższa emerytura w Czechach – ile wynosi?

Emerytura w Czechach składa się z tej samej, stałej sumy dla wszystkich emerytów i dodatku finansowanego ze składek ubezpieczonego uzależnionego od wysokości zarobków oraz stażu ubezpieczeniowego. W 2023 roku podstawowy wymiar świadczenia emerytalnego wynosił 3900 CZK w skali miesięcznej.

Wiek emerytalny w Czechach – ile wynosi?

O wysokość wymaganego wieku emerytalnego w Czechach stoczono intensywne, społeczne walki. Jeszcze w 2011 roku wszelkie wzmianki o jego podniesieniu spotykały się z głośnymi protestami. Obywateli przekonał dopiero… postępujący spadek wartości wypłacanych świadczeń.

W 2023 roku dla osób urodzonych po 1971 roku wiek emerytalny wynosi 65 lat. Z kolei dla osób urodzonych przed 1971 rokiem wiek emerytalny przedstawia tabela uwzględniająca płeć oraz liczbę dzieci w przypadku kobiet. Może on wynieść od 60 do 65 lat.

Uwaga! Warto wiedzieć, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego jeszcze nie uprawnia nas do poboru świadczenia. Warunkiem jest tu odpowiednia długość okresu opłacania składek. Jeśli pomimo ukończenia 65. roku życia jest on krótszy, niż wymagają przepisy, nie zostanie przyznana emerytura.

Warunki otrzymania emerytury w Czechach – minimalny okres opłacania składek

Jakie są warunki otrzymania emerytury w Czechach? Najważniejszy będzie tu minimalny okres opłacania składek, który uprawnia nas do poboru świadczenia emerytalnego.

Warunek ten jest nawet istotniejszy od osiągnięcia wymaganego wieku emerytalnego. Długość owego okresu ulega także stałemu wydłużaniu ze względu na spadającą wydajność systemu emerytalnego Czech.

Po osiągnięciu wieku emerytalnego oraz opłacaniu składek przez co najmniej 35 lat można starać się o przejście na wcześniejszą emeryturę do pięciu lat wcześniej.

Co wlicza się do okresu opłacania składek?

Co wlicza się do okresu ubezpieczeniowego? Nie jest to tylko okres samego opłacania składek, ale i lata studiów, a także okres, w którym dana osoba była zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna. W okres ten wlicza się również odbyta służba wojskowa lub zastępcza, okres przygotowania osoby niepełnosprawnej do pracy i okres pobierania renty inwalidzkiej III stopnia.

Przeczytaj też: Czechy – nowy kierunek emigracji Polaków?

Praca w Czechach a emerytura w Polsce – na jakich zasadach można się o nią ubiegać?

Znacie już szczegóły działania systemu emerytalnego Czech. A na jakich zasadach można ubiegać się o emeryturę za pracę w Czechach, jeśli mieszkamy znowu na terenie Polski?

Należy najpierw upewnić się, że spełniamy wymagane przepisowo warunki, aby móc otrzymać czeską emeryturę. Jeśli jednak Wasz okres ubezpieczenia oraz wiek emerytalny uprawniają Was do tzw. zsumowania okresów ubezpieczeń z obu państw, musicie w tym celu zgłosić się do polskiego oddziału ZUS-u.

ZUS następnie przekaże wniosek z odpowiednimi informacjami do czeskiej instytucji ubezpieczeniowej, która wyliczy wartość należnego świadczenia.

Wniosek o emeryturę za pracę w Czechach – co powinien zawierać?

Co powinno znaleźć się w takim wniosku? Niezbędne będą:

1) formularz ZUS Rp- 1E,

2) formularz unijny E 207 (informacja dotycząca przebiegu ubezpieczenia płatnika składek),

3) wskazanie okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, oraz zamieszkania na terenie Czech,

4) dokumenty i oświadczenia uzasadniające przyznanie polskich świadczeń oraz obliczenie ich wysokości,

5) dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia za granicą.

W przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku należne Wam świadczenie może być wypłacane na Wasze polskie konto lub dostarczane pocztą.

Jak wygląda przyznanie czeskiej emerytury?

W Czechach proces przyznania emerytury odbywa się na podstawie decyzji Czeskiej Administracji Ubezpieczeń Społecznych, która informuje o wysokości świadczenia oraz dacie jego przyznania.

Decyzja ta jest dostarczana na piśmie i dołączona do niej jest karta indywidualnego ubezpieczenia emerytalnego. Karta ta zawiera szczegółowe zestawienie okresów składkowych oraz zarobków, które były podstawą obliczenia emerytury.

Jeśli wnioskujący nie spełnia wymagań do otrzymania emerytury, otrzyma decyzję o odrzuceniu wniosku, w której wyjaśnione będą powody tej decyzji.

W przypadku niezadowolenia z decyzji, osoba wnioskująca ma prawo złożyć sprzeciw w terminie 30 dni od jej doręczenia. Sprzeciw musi zawierać konkretne zastrzeżenia do decyzji, wskazanie powodów, dla których jest uznawana za błędną oraz wskazanie, czego wnioskodawca oczekuje.

Sprzeciwy można składać na kilka sposobów, m.in. pocztą, przez skrzynkę danych, e-mailem z podpisem elektronicznym lub bezpośrednio do powiatowego zarządu zabezpieczenia społecznego.

Może Cię zainteresować: Emerytura w wieku 50 lat? Kto może skorzystać?

System emerytalny w Czechach – reforma w 2024 roku

Ze względu na to, że system emerytalny w Czechach podlega wielu wyzwaniom zarówno pod względem wymaganego budżetu, jak i wymiaru społecznego związanego ze starzeniem się społeczeństwa, 11 maja 2023 roku rząd przedstawił projekt reformy emerytalnej.

Specjaliści alarmują, że zamiast nierealistycznych populistycznych działań zadłużających państwo należy wybierać rozsądne rozwiązania z dobrą perspektywą na przyszłość w kwestii spraw społecznych.

Zmiany zajdą w systemie świadczeń emerytalnych i dotyczyć będą waloryzacji emerytur, opłaty dla prowadzących firmy czy obowiązkowego ubezpieczenia chorobowe opłacanego przez pracowników. Reforma będzie wprowadzana stopniowo, a jej zapisy zaczną obowiązywać w przeciągu kolejnych dwóch lat, począwszy od 2024 roku.

Zmiany w czeskim systemie emerytalnym

Planowane zmiany mają charakter długoterminowy i obejmują założenia takie jak:

1) Wiek emerytalny będzie stopniowo wzrastać. Zmiany w tej kwestii ustalane będą na podstawie danych związanych z oczekiwaną średnią długością życia. Wiek uprawniający do przejścia na emeryturę będzie określany przez uśredniony statystycznie okres pobierania świadczeń (obecnie 21,5 roku), jednak przyszli emeryci powinni przynajmniej 15 lat wcześniej wiedzieć, kiedy będą mogli skorzystać ze świadczenia.

2) Przejście na wcześniejszą emeryturę będzie możliwe po 40 latach odprowadzania składek. Taka sytuacja jest możliwa maksymalnie trzy lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Przejście na wcześniejszą emeryturę będzie również utrzymane tylko dla wyróżnionych zawodów wskazanych przez Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych.

3) W przypadku osób, które nie uzyskały 35-letniego okresu ubezpieczenia (ale opłacały składki przynajmniej przez 30 lat), emerytura będzie dostępna po dwóch latach po osiągnięciu wieku emerytalnego (obecnie było to pięć lat).

4) Emerytura podstawowa ma w przyszłości wynieść 20% przeciętnego wynagrodzenia. Z kolei waloryzacje przeprowadzane w styczniu zostaną zwiększone o jedną trzecią realnego wzrostu płac.

5) Małżonkowie, a także partnerzy cywilni będą mogli zgłosić się do wspólnej podstawy naliczania świadczenia. Reformy zakładają możliwość zsumowania emerytur obu partnerów i podzielenia ich na pół.

6) Przyszłe zmiany utrzymują zasiłek wychowawczy w 500 koron dla rodziców opiekujących się dzieckiem. Jednak tutaj planowane jest jego zastąpienie przez spójny system, w którym ubezpieczony, opiekując się dziećmi lub bliską osobą jest brany pod uwagę jako odprowadzający składki emerytalne w wysokości średniego wynagrodzenia.

7) Okres na odnowienie przysługującego prawa do emerytury wdowiej w przypadku osób, które przestały spełniać warunki ma być zmieniony z dwóch na pięć lat.

Czechy, podobnie jak inne kraje Unii Europejskiej borykają się z kilkoma problemami wpływającymi na system emerytalny. To przede wszystkim niskie kwoty składek w przypadku określonych form zatrudnienia (np. samozatrudnienie, prace sezonowe), wysoka inflacja oraz starzenie się społeczeństwa.

Wszystko to wymusza pewne zmiany, których założenia mają być wprowadzane od przyszłego roku. Za kilka lat okaże się, czy to wystarczy, by system emerytalny w Czechach udźwignął ciężar wielu wyzwań gospodarczych, finansowych i społecznych.

Jakie dokumenty są potrzebne do uzyskania emerytury w Czechach?

Aby ubiegać się o czeską emeryturę, konieczne jest zgromadzenie odpowiednich dokumentów potwierdzających okresy składkowe i zatrudnienie (wymagany okres ubezpieczenia). Wśród najważniejszych dokumentów znajdują się dowód tożsamości, potwierdzenie przepracowanych lat, zaświadczenia o odprowadzonych składkach oraz dokumenty potwierdzające wcześniejsze zatrudnienie w Czechach lub w innych krajach UE. Osoby, które pracowały zarówno w Czechach, jak i w Polsce, powinny również złożyć wniosek o sumowanie okresów składkowych w celu uzyskania pełnej wysokości świadczenia.

Jak działają filary i uzupełniające mechanizmy w czeskim systemie emerytalnym

W czeskim systemie emerytalnym nie chodzi wyłącznie o podstawowe świadczenie państwowe. Obok głównego filaru – czyli świadczenia wypłacanego w ramach krajowego systemu emerytalnego – istnieją mechanizmy o charakterze pomocniczym. Na przykład osoby mogą przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia osób niezatrudnionych, co pozwala im gromadzić składki wtedy, gdy nie są formalnie zatrudnione. Ponadto działa trzeci filar – system dobrowolnych oszczędności kapitałowych, który pełni uzupełniający charakter względem tradycyjnej emerytury państwowej. Dzięki temu pracujący mają możliwość budowania dodatkowego źródła świadczeń na starość. W praktyce oznacza to, że samodzielna inicjatywa w zakresie oszczędzania i ubezpieczania może znacząco wpłynąć na wysokość przyszłego świadczenia.

Wysokość świadczeń: średnia emerytura, najwyższa emerytura i wpływ lat przepracowanych

Kiedy rozważamy, jak wygląda rzeczywista wysokość emerytur w Czechach, warto spojrzeć na konkretne liczby. Średnia emerytura w tym kraju wynosi około 21 000 koron czeskich miesięcznie, co pokazuje poziom typowego świadczenia dla większości osób. Z drugiej strony dostępne są bardzo wysokie świadczenia – najwyższa emerytura w Czechach przekroczyła w ostatnich latach granicę 240 000 koron miesięcznie. Warto podkreślić, że na ostateczną kwotę ma wpływ liczba lat przepracowanych oraz składek – im dłużej ktoś zgromadził okresy pracy i im więcej lat było to w ramach opłacania składek, tym większe jest świadczenie. Co więcej, waloryzacja świadczeń w systemie czeskim jest indeksacja świadczeń uzależniona od realnych czynników, takich jak wzrost wynagrodzeń czy inflacja. Dzięki temu zarówno osoby otrzymujące przeciętną emeryturę, jak i te z bardzo wysokim świadczeniem, mogą mieć pewność, że wartość nominalna świadczenia będzie podlegała dostosowaniu w czasie.

Czy można otrzymywać emeryturę czeską i polską jednocześnie?

Tak, w przypadku pracy w obu krajach można ubiegać się o świadczenia emerytalne zarówno w Polsce, jak i w Czechach. Wynika to z zasady sumowania okresów ubezpieczenia w krajach Unii Europejskiej. W praktyce oznacza to, że każdy kraj wypłaca emeryturę proporcjonalnie do liczby przepracowanych lat i opłaconych składek w danym systemie. Warto skonsultować się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w Polsce oraz czeskim odpowiednikiem – Česká správa sociálního zabezpečení (ČSSZ), aby dowiedzieć się, jak najlepiej zoptymalizować swoje świadczenia.

 

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_193740793_the-national-flag-of-czech-from-textiles-on-field-soft-focus-3d-illustration.html