Czy praca na zwolnieniu lekarskim jest legalna? Czy można pracować na L4 u swojego pracodawcy? Jeśli nie wiecie, jak wyglądają przepisy dotyczące tej sytuacji, mamy coś specjalnie dla Was! Nasza ekspertka prawna tłumaczy, czy można pracować podczas zwolnienia lekarskiego.

Newsletter dla pracodawców

Zapisz się i otrzymuj treści stworzone z myślą o pracodawcach!

Celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie zdolności do pracy. Jednak wiele jest przypadków, w których pracownik nie doświadcza dużego obciążenia i chciałby podjąć w tym czasie inne zajęcie zarobkowe. Czy w trakcie zwolnienia lekarskiego pracownik może pracować u innego pracodawcy? Co mówi na ten temat Kodeks pracy? Jakie konsekwencje ma wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego przeznaczeniem?

Niezdolność do pracy z powodu choroby

Zgodnie z przepisami prawa pracy, przyczynami usprawiedliwiającymi nieobecność w pracy mogą być różne zdarzenia i okoliczności, które uniemożliwiają pracownikowi wykonywanie obowiązków służbowych. Najczęstszą przyczyną takiej nieobecności jest choroba, którą należy potwierdzić zaświadczeniem lekarskim.

Praca w Rybniku? Najlepsze oferty znajdziesz na GoWork.pl!

W myśl przepisów, zaświadczenie takie jest dowodem czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, pobytu w szpitalu lub innym zakładzie leczniczym. Pracownik może również być zwolniony od pracy w celu opieki nad chorym członkiem rodziny. Zgodnie z ustawą, każda taka nieobecność, potwierdzona odpowiednimi dokumentami, uznawana jest za usprawiedliwioną.

Praca na zwolnieniu lekarskim – czy jest zgodna z prawem?

Czy praca podczas zwolnienia lekarskiego jest legalna? Czy dozwolona jest praca na zwolnieniu lekarskim u swojego pracodawcy? Faktem jest, że fikcyjne zwolnienia lekarskie są już prawdziwą plagą. Pracownicy, korzystając z L4, często wyjeżdżają na wakacje, wykonują remont, ale bardzo często także.. pracują. Czy to w ogóle możliwe?

W kolejnym odcinku naszego cyklu „Pracodawca to (nie) Twój wróg”, przyglądamy się kwestii pracy na L4. Czy na L4 można iść do pracy? Co na to Kodeks pracy? Na te i inne pytania odpowiada nasza ekspertka prawna!


Szukasz pracy w Lublinie? Sprawdź najlepsze oferty na GoWork.pl!


Czy na L4 można iść do pracy? Ekspert prawny odpowiada

Czy praca w czasie zwolnienia lekarskiego u swojego pracodawcy jest możliwa, jeśli ma mieć inny charakter? To nie taka prosta sprawa. Jeśli na L4 przebywamy przykładowo z powodu złamania nogi, co uniemożliwia nam podjęcie się naszych codziennych obowiązków, pracodawca nie może w tym czasie przenieść nas np. do działu administracji, gdzie taka przypadłość nie stanowiłaby problemu. Dlaczego tak jest? Czy praca w przypadku zwolnienia lekarskiego u innego pracodawcy może się dla nas źle skończyć? Jakie są zasady udzielania pracownikom zwolnień? Sprawdź nasz artykuł!


Chcesz dowiedzieć się więcej o zwolnieniu lekarskim? Wszystko, co potrzebujesz o nim wiedzieć, znajdziesz tutaj: Zwolnienie lekarskie – co warto wiedzieć


Lepiej nie gdybać, a poznać swoje prawa! Na pytania związane z pracą podczas zwolnienia lekarskiego odpowiada nasza ekspertka prawna – Angelika Kowalczyk!

1. Czy praca na L4 u swojego pracodawcy jest legalna? Czy można dorabiać u tego samego pracodawcy?

Istotą zwolnienia lekarskiego (zaświadczenia lekarskiego) jest stwierdzenie, że pracownik jest niezdolny do pracy wskutek choroby czy pobytu w szpitalu. Wynika więc z tego, że skoro pracownik otrzymał takie zwolnienie, to oznacza, że jego stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie pracy, w przeciwnym razie zaświadczenie lekarskie o czasowym zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy byłoby bezcelowe.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 listopada 2000 r. wskazał, iż pracownik w okresie, gdy posiada zwolnienie lekarskie, które świadczy o jego niezdolności do pracy, ma obowiązek stosować się do zaleceń lekarskich i powstrzymać się od podejmowania czynności, które mogłyby przedłużyć nieobecność w pracy, natomiast zarówno wykonywanie pracy zarobkowej ja podjęcie innych czynności wpływających niekorzystnie na zdrowie pracownika stoi w sprzeczności z powyższym założeniem i świadczy o naruszeniu pracowniczego obowiązku troski o dobro pracodawcy (sygn. akt: I PKN 44/00).


SPRAWDŹ TEŻ:


Skrócenie zwolnienia lekarskiego

Mając powyższe na uwadze, praca w czasie zwolnienia chorobowego u swojego pracodawcy nie jest dozwolona, nawet jeżeli praca ta obiektywnie nie obciąża znacząco organizmu pracownika pozostającego na L4. Co więcej, pracodawca absolutnie nie może dopuścić do pracy pracownika, który w świetle zwolnienia ma wykazaną niezdolność do pracy, nawet jeżeli pracownik zarzeka się, że czuje się dobrze. W przeciwnym razie, zarówno pracodawca, jak i pracownik, narażeni są na negatywne konsekwencje. Straty finansowe ponosi również Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Praca Krosno – najlepsze ogłoszenia tylko na GoWork.pl!

Jeżeli pracownik chciałby zostać dopuszczony do pracy wcześniej, niż przewiduje to zaświadczenie lekarskie, to musi na to uzyskać zgodę lekarza. Według Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy wskutek choroby pracownik powinien sam niezwłocznie powiadomić pracodawcę o przyczynie nieobecności w pracy i długości jej trwania, jednak sam nie może zadecydować o swoim powrocie do pracy.

W przypadku zwolnienia krótszego niż 30 dni możliwa jest również sytuacja, w której lekarz orzecznik ZUS wyda zaświadczenie, które będzie potwierdzeniem faktu, że pracownik odzyskał zdolność do pracy. Zdarza się również, że lekarz prowadzący poprawi okres widniejący na zwolnieniu lekarskim pracownika. Wtedy może on wrócić do pracy. Nie ma też konieczności wykonywania przez pracownika kontrolnych badań lekarskich.

2. Czy praca na zwolnieniu lekarskim u innego pracodawcy jest dozwolona?

W tym przypadku również odpowiedź brzmi nie, i to zarówno w przypadku „dodatkowego zarobku” na umowie o pracę, jak i umowie cywilnoprawnej. Dezorientację może budzić fakt, że zwolnienie lekarskie dostarcza się przecież swojemu pracodawcy, a drugi, u którego pracę chcielibyśmy podjąć już w trakcie trwania okresu, na który zostało wystawione zwolnienie lekarskie, takiego zwolnienia chorobowego przecież nie otrzymał, więc teoretycznie o nim nie wie.

Możliwa jest również sytuacja, w której pracownik zatrudniony w dwóch zakładach pracy dostarczy zwolnienie z wykonywania pracy tylko jednemu z pracodawców. Wówczas formalnie drugi z pracodawców nie wie, że pracownik ma zwolnienie lekarskie, a zatem teoretycznie mógłby on pracować na L4.

Zaradzić wyżej wskazanym sytuacjom ma wprowadzony w 2019 r. obowiązek wystawiania zaświadczeń lekarskich w formie elektronicznego zwolnienia e-ZLA, które jest wysyłane do zakładu (lub zakładów) pracy już w momencie wystawienia, najpóźniej w dniu następnym (zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 25 czerwca 199 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dalej: ustawa chorobowa).

Pisemne druki L4 nie są już więc (przynajmniej formalnie) stosowane. W ten sposób żaden z pracodawców nie może zasłonić się niewiedzą o tym, że pracownik otrzymał zwolnienie z pracy z powodu choroby. Podsumowując, pracownik nie ma możliwości (przynajmniej formalnie) podjęcia pracy i wykonywania swoich obowiązków podczas zwolnienia lekarskiego.


TO WARTO WIEDZIEĆ: Powód zwolnienia lekarskiego: Czy pracodawca musi go znać?


Co jednak w sytuacji, gdy pracownik w czasie zwolnienia lekarskiego podejmie pracę podczas L4 u pracodawcy, u którego nie był zatrudniony przed wystawieniem zaświadczenia, a zatem ów pracodawca formalnie nie wie o zwolnieniu lekarskim pracownika? Takim problemom mają zapobiegać kontrole pracowników przebywających na zwolnieniu lekarskim.

 

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_115527765_chory-cz%C5%82owiek-z-chusteczk%C4%85-kichanie-dmuchanie-nosa-podczas-pracy-w-biurze-biznesmen-z%C5%82apa%C5%82.html

3. Jakie konsekwencje grożą za pracę na zwolnieniu lekarskim?

Konsekwencje dotyczą zarówno pracownika, jak i pracodawcy.

Pracownik, który mimo wykazanej niezdolności do pracy podejmuje się wykonywania podstawowych obowiązków pracowniczych, a więc wykorzystujący zwolnienie w sposób niezgodny z celem zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego od momentu powrotu do pracy. Konsekwencje samowolnego powrotu do pracy dotyczą więc głównie kwestii finansowych.

Istotą świadczeń chorobowych (pochodzących z ubezpieczenia chorobowego) jest bowiem rekompensata utraconego przez pracownika wynagrodzenia w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim. Na mocy art. 17 § 1 ustawy chorobowej, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Kontrola pracownika na zwolnieniu lekarskim może być przeprowadzona nie tylko przez ZUS, ale i pracodawcę (art. 68 ustawy chorobowej) – jeśli wypłaca wynagrodzenie za czas choroby z własnych środków (na podstawie art. 92 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, dalej: Kodeks pracy) lub jeśli jego wypłaty dotyczą również zasiłku chorobowego, opiekuńczego i świadczenia rehabilitacyjnego (na podstawie art. 61 ustawy chorobowej).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 kwietnia 2001 r. orzekł, że pracownik ma obowiązek współdziałać z pracodawcą przy wykonywaniu zobowiązania wynikającego ze stosunku pracy, a co za tym idzie, udzielać pracodawcy wyjaśnień, czy w okresie niezdolności do pracy stosował się do zaleceń lekarza i w jaki sposób (sygn. akt: I PKN 376/00).

Kontrola przeprowadzana przez pracodawcę ma na celu ustalenie nie tylko to, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem, ale również to, czy pracownik nie podjął innej pracy na zwolnieniu lekarskim, bowiem wówczas uczyniłby sobie dodatkowe, niezgodne z prawem źródło dochodu, bazujące na wprowadzeniu w błąd w szczególności pracodawcy, który wypłaca zasiłek chorobowy z własnych środków.

Warto w tym miejscu wskazać, że zgodnie z art. 286 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (dalej: Kodeks karny), ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu, lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Jeśli pracodawca wykaże, że doszło do wykorzystywania zwolnienia lekarskiego niezgodnie z przeznaczeniem, ma prawo do tego, by uznać to za naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Fakt wykonywania pracy podczas L4 może nie tylko wstrzymać wynagrodzenie chorobowe, ale w ostateczności stać się również przyczyną rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Pracownik przyszedł do pracy na zwolnieniu lekarskim – co zrobić?

Zgodnie z powyższymi założeniami pracownik nie może sam decydować o swoim powrocie do pracy. Jeśli pojawi się jednak w firmie, pracodawca nie może go dopuścić do obowiązków zawodowych nawet w sytuacji, gdy zatrudniony czuje się zdrowy. W innym przypadku na pracodawcę czekają opisane niżej określone konsekwencje.

Praca podczas zwolnienia chorobowego – konsekwencje dla pracodawcy

Ze względu na używanie elektronicznego systemu zwolnień lekarskich, każdy pracodawca wie o tymczasowym zwolnieniu z pracy z powodu choroby. Jeśli mimo to, zdecyduje, że w czasie zwolnienia lekarskiego pracownik wróci do obowiązków, w ten sposób narusza przepisy BHP. To w konsekwencji oznacza grzywnę o różnej wysokości, która może wynosić nawet 30 tys. zł. Pracodawca z kolei jest w szczególności narażony na negatywne konsekwencje w sytuacji, gdyby doszło do wypadku, bowiem wówczas odpowiedzialność spada wyłącznie na niego. Kodeks pracy w art. 207 jasno nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa zatrudnionym.

Takie sprawy kontroluje Państwowa Inspekcja Pracy, która, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy, ma prawo, na mocy art. 11 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Dodatkowo Kodeks karny w art. 220 przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności dla tego, kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Poza powyższym pracodawca wypłaca przecież wynagrodzenie chorobowe (art. 92 Kodeksu pracy), a zatem ponosi straty finansowe.

Praca na zwolnieniu lekarskim a kontrola lekarza ZUS

Zgodnie z art. 59 ustawy chorobowej, w celu kontroli lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może:

1. Przeprowadzić badanie lekarskie ubezpieczonego:

a) w wyznaczonym miejscu,
b) w miejscu jego pobytu;

2. Skierować ubezpieczonego na badanie specjalistyczne przez lekarza konsultanta Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

3. Zażądać od wystawiającego zaświadczenie lekarskie udostępnienia dokumentacji medycznej dotyczącej ubezpieczonego stanowiącej podstawę wydania zaświadczenia lekarskiego lub udzielenia wyjaśnień i informacji w sprawie;

4. Zlecić wykonanie badań pomocniczych w wyznaczonym terminie.

W zależności od potrzeb miejscem kontroli może być miejsce zamieszkania albo pobytu, które zostało wskazane na zwolnieniu lekarskim – pracownik ma bowiem obowiązek powiadomić lekarza wystawiającego zaświadczenie o tym, gdzie będzie przebywał w jego trakcie. O terminie badania przez lekarza orzecznika pracownik zostanie powiadomiony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Jeżeli po analizie dokumentacji medycznej i po przeprowadzeniu badania ubezpieczonego lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określi wcześniejszą datę ustania niezdolności do pracy niż orzeczona w zaświadczeniu lekarskim, za okres od tej daty zaświadczenie lekarskie traci ważność. Również w razie uniemożliwienia badania lub niedostarczenia posiadanych wyników badań w odpowiednim terminie zaświadczenie lekarskie traci ważność od dnia następującego po tym terminie. W powyższych przypadkach Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o braku prawa do zasiłku.

Powrót do pracy po długotrwałej chorobie

Zwolnienia lekarskie są wydawane na okres do 30 dni lub powyżej. Po długotrwałej chorobie pracownik wykorzystujący zwolnienie dłuższe niż 30 dni, zanim wróci do pracy, musi poddać się kontrolnym badaniom lekarskim u lekarza medycyny pracy. Według art. 229 § 2 Kodeksu pracy takie badania lekarskie przeprowadzane są w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Wszystkie te przepisy związane ze zwolnieniem lekarskim, zarówno jeśli chodzi o powstrzymanie się od aktywności zawodowej, jak i niezbędne badania przy powrocie do pracy muszą być zachowane. W przeciwnym razie pracownika i pracodawcę mogą czekać przykre konsekwencje szczególnie pod względem finansowym.

Czy praca na L4 jest legalna w przypadku umowy zlecenia lub umowy o dzieło?

Przepisy prawa pracy jasno określają zasady dotyczące wykonywania pracy podczas zwolnienia lekarskiego. Jednak w przypadku umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia czy umowa o dzieło, sytuacja jest bardziej złożona. Osoby zatrudnione na podstawie takich umów mogą pracować w trakcie L4, o ile nie koliduje to z ich leczeniem i nie wpływa negatywnie na proces powrotu do zdrowia. Warto jednak pamiętać, że ZUS ma prawo do przeprowadzania kontroli i weryfikacji zasadności zwolnienia lekarskiego również w takich przypadkach.


Jak ZUS weryfikuje pracę podczas zwolnienia lekarskiego?

ZUS regularnie przeprowadza kontrole w celu wykrycia nadużyć związanych z L4. Kontrola może obejmować wizyty w miejscu zamieszkania pracownika, weryfikację działań w mediach społecznościowych czy analizę historii aktywności zawodowej. Jeśli ZUS stwierdzi, że pracownik wykonywał obowiązki zawodowe podczas zwolnienia lekarskiego, może nałożyć kary finansowe oraz nakazać zwrot wypłaconego zasiłku chorobowego. Dlatego ważne jest, aby każda aktywność była zgodna z zaleceniami lekarza i przepisami prawa.


Konsekwencje pracy na L4 dla pracodawcy i pracownika

Nie tylko pracownik, ale również pracodawca może ponieść konsekwencje związane z pracą na L4. Pracownik, który narusza przepisy, ryzykuje utratę świadczeń oraz konsekwencje dyscyplinarne, w tym nawet rozwiązanie umowy o pracę. Z kolei pracodawca, który świadomie pozwala pracownikowi na wykonywanie pracy podczas zwolnienia lekarskiego, może zostać ukarany za łamanie przepisów prawa pracy. Warto pamiętać, że każde zwolnienie lekarskie powinno być traktowane jako czas przeznaczony na leczenie i regenerację.

Jakie są legalne ograniczenia pracy na L4?

Praca na L4 jest ściśle regulowana przepisami prawa, aby zapobiec nadużyciom. Pracownik przebywający na zwolnieniu lekarskim może wykonywać jedynie czynności zgodne z zaleceniami lekarza. Zabronione jest podejmowanie działań, które mogą przedłużyć chorobę lub opóźnić powrót do zdrowia (czasami może mieć to jednak związek z koniecznością podjęcia czynności incydentalnych). W przypadku kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (w systemie ubezpieczeń społecznych), złamanie tych zasad może skutkować utratą zasiłku chorobowego oraz konsekwencjami dyscyplinarnymi ze strony pracodawcy, włącznie z rozwiązaniem umowy o pracę przez aktywności wydłużające proces leczenia.

Praca w okresie zwolnienia lekarskiego – kiedy jest dopuszczalna, a kiedy uznawana za naruszenie przepisów?

W czasie zwolnienia lekarskiego pracownik powinien ograniczyć swoją aktywność zawodową tak, aby umożliwić prawidłowy przebieg leczenia. Co do zasady nie może wykonywać pracy ani dla jednego pracodawcy, ani dla drugiego pracodawcy, jeśli pozostaje w więcej niż jednym stosunku pracy. Praca w okresie zwolnienia lekarskiego może prowadzić do utraty prawa do świadczeń i poważnych konsekwencji finansowych. Jeżeli pracownik otrzymuje zwolnienie i jednocześnie podejmuje zatrudnienie, może to zostać uznane za naruszenie warunków, od których zależy pobieranie zasiłku chorobowego. W takiej sytuacji ZUS może nałożyć obowiązek zwrotu świadczenia, a pracodawca ma prawo wyciągnąć wobec pracownika konsekwencje dyscyplinarne.

Dodatkowe komplikacje pojawiają się wtedy, gdy pracownik jest ubezpieczony u innego płatnika składek lub podlega ubezpieczeniu w ramach określonego tytułu, na przykład z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej czy pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. W takich przypadkach konieczne jest dokładne sprawdzenie, czy wykonywanie pracy nie narusza zasad przyznania świadczenia i czy pracownik dopełnił obowiązków informacyjnych wobec ZUS oraz pracodawców. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wcześniejsza konsultacja z działem kadr lub ZUS-em, aby uniknąć nieporozumień i niepotrzebnych sankcji.


Konsekwencje pracy na L4 – skutki prawne i ryzyko dla pracownika oraz pracodawcy

Podjęcie pracy podczas zwolnienia może spowodować, że treść przedstawionych orzeczeń lekarskich przestanie odzwierciedlać rzeczywisty stan zdrowia pracownika. W takiej sytuacji ZUS może wszcząć kontrolę i zażądać zwrotu świadczeń. Jeżeli pracownik wykonywał pracę zarówno u jednego pracodawcy, jak i u drugiego pracodawcy podczas L4, ryzykuje utratą prawa do świadczeń za cały okres choroby, a także koniecznością zwrotu nienależnie otrzymanego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami.

Dla pracodawcy również wiążą się z tym określone ryzyka. Jeśli firma nie zweryfikuje sytuacji lub zignoruje sygnały o podejmowaniu pracy przez pracownika, może ponosić odpowiedzialność za nienależnie przekazane świadczenia. Z punktu widzenia organizacji najlepszym rozwiązaniem jest rzetelna ocena sytuacji oraz podjęcie działań zgodnych z przepisami. Z kolei dla pracownika kluczowa jest pełna transparentność i przestrzeganie zasad obowiązujących w okresie zwolnienia lekarskiego, aby uniknąć problemów prawnych i finansowych.

Czy można pracować zdalnie podczas L4?

Praca zdalna podczas L4 może być możliwa, ale wymaga zgody lekarza oraz pracodawcy. Istotne jest, aby rodzaj wykonywanej pracy nie wpływał negatywnie na proces rekonwalescencji. Na przykład pracownik z lekkim urazem kończyny może wykonywać pracę biurową z domu, o ile lekarz wyrazi na to zgodę. Warto jednak pamiętać, że ZUS może zakwestionować prawo do zasiłku, jeśli uzna, że praca wykonywana na L4 jest sprzeczna z celem zwolnienia lekarskiego, które zazwyczaj zawiera informacje o tym, że dozwolone są „zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności„.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_89989601_niepe%C5%82nosprawny-m%C5%82ody-m%C4%99%C5%BCczyzna-przezi%C4%99bi%C5%82-si%C4%99.html