Mobbing to temat, który od wielu lat funkcjonuje w przestrzeni publicznej, słusznie ciesząc się rosnącym potępieniem społeczeństwa. Samo zjawisko ma niestety wiele twarzy – ośmieszanie, poniżanie, nękanie, groźby, izolowanie od zespołu czy zlecanie niemożliwych do wykonania zadań to najpowszechniejsze z przykładów.

Mogłoby się wydawać, że stosunkowo łatwo będziemy mogli mobbing rozpoznać i go zwalczać. Niestety, pomimo upływu lat nic na to nie wskazuje. Niedopuszczalne zachowania w pracy nadal bardzo często przechodzą bez echa, służby działają niedostatecznie, a świadkowie mobbingu często trywializują problem, obwiniając ofiarę o zbytnią wrażliwość.

Czym dokładnie jest mobbing? Jakie konsekwencje może on mieć dla pracowników i pracodawcy? Jak rozpoznać mobbing w pracy i jak mu zapobiegać? Jak odróżnić wrażliwego pracownika od ofiary mobbingu? Gdzie szukać pomocy gdy stajemy się ofiarami szkodliwych zachowań? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.

Mobbing – czym jest? Podstawowe informacje

Mobbing to określenie zbiorczo definiujące szereg szkodliwych postaw i zachowań w miejscu pracy, których cykliczność i uporczywość znacznie pogarsza stan psychiczny ofiary mobbingu. Do jego przykładów możemy zaliczyć nękanie, uszczypliwe komentarze, ośmieszanie, poniżanie, alienację ofiary, groźby, a w skrajnych przypadkach nawet przemoc fizyczną. Mobbingu wobec pracowników dopuszczać się mogą zarówno jego przełożeni, sam pracodawca czy inni pracownicy. Bez względu na to która ze stron stanowi oprawcę, każdorazowo są to zachowania niedopuszczalne, które nie mogą mieć miejsca w naszej przestrzeni.

Sam mobbing oczywiście jest nielegalny, a „mobberzy”, a więc osoby dopuszczające się niewłaściwych zachowań wobec swoich ofiar, mogą doczekać się bardzo dotkliwych kar. Oczywiście, sam pracodawca również może zostać pociągnięty do odpowiedzialności, nawet w sytuacji, w której to nie on wchodzi w rolę mobbera.

Mobberzy dopuszczający się negatywnych zachowań wobec pozostałych pracowników mogą mieć różne motywacje – niekiedy jest to czysta złośliwość i problemy emocjonalne dręczycieli, ale często celem oprawców jest wymuszenie na ofierze odejścia z pracy. Warto w tym miejscu wskazać, że mobbing z reguły ma miejsce w sytuacji, w której ofiara jest niżej w hierarchii od oprawcy lub znajduje się na tym samym poziomie. Może jednak zaistnieć również taka sytuacja, w której prześladowany przez pracowników jest przełożony – wówczas będziemy mówić o staffingu.

Tylko wrażliwy pracownik czy już mobbing?

Aby skutecznie przeciwstawiać się mobbingowi w pracy, w pierwszej kolejności należy go właściwie rozpoznawać. Zadanie to może być utrudnione w sytuacji, w której zasygnalizowany problem jest trywializowany, a szukająca pomocy ofiara dowiaduje się, że to nie ona ma problem, ale problem tkwi w niej – w jej nadwrażliwości czy nadinterpretacji „zwyczajnych” zachowań współpracowników i przełożonych, które powinna przecież odczytywać jako niewinne żarciki.

W niektórych przypadkach rzeczywiście może dojść do sytuacji, w której ktoś poczuje się niekomfortowo na skutek zachowania osoby trzeciej – niekoniecznie musi to być od razu mobbing. Ludzie są różni i w różny sposób się ze sobą komunikują. To, co dla jednej osoby jest niewinnym dowcipem i standardowym sposobem na wchodzenie w interakcje z drugim człowiekiem, dla drugiej może stanowić przekroczenie granic.

Wobec powyższego warto jasno stawiać sprawę i otwarcie mówić o tym, że nie czujemy się z czymś komfortowo – jeżeli druga osoba nie chciała nam dokuczyć, to na pewno zaakceptuje naszą wrażliwość, przeprosi, a sama sytuacja nigdy więcej nie będzie miała miejsca. Stąd właśnie jedną z definicji mobbingu jest jego powtarzalność szkodliwych zachowań.

Dobrze jest przy tym pamiętać o fakcie, że zasady współżycia społecznego nakazują zachowywać się wobec innych w sposób kulturalny, pomijający choćby najbardziej niewinne złośliwości i w taki, który akceptuje czyjeś poczucie wrażliwości. Nawet jeżeli wydaje nam się, że „ktoś przesadza”, nie starajmy się zmieniać tej osoby na siłę – każdy ma prawo do życia wedle własnej natury.

Jak rozpoznać mobbing w pracy?

Mobbing w pracy można rozpoznać na dwa sposoby – pierwszy z nich jest aż nader oczywisty, dotycząc obserwowania otoczenia i wyciągania wniosków. Jeżeli jesteśmy świadkami poniżającego traktowania, nękania, gróźb czy innych zachowań tego rodzaju, to sytuacja powinna być dla nas aż nader klarowna.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że mobberzy nie zawsze będą działać otwarcie. Mobbing często jest cichy, a prześladowcy gnębią swoje ofiary w sposób wysublimowany, obawiając się konsekwencji swoich działań. Wówczas warto obserwować zachowanie naszych współpracowników. Jeśli któryś z nich stał się apatyczny, wycofany, podenerwowany czy w jakikolwiek inny sposób zmienił swoje zachowanie, to warto w pełen empatii sposób zapytać go o to, czy nie ma w pracy jakichkolwiek problemów.

Warto w tym miejscu przytoczyć Kodeks Pracy, który wprost rozróżnia mobbing od innych niewłaściwych zachowań. Zgodnie z nim, aby zbiór danych zachowań móc w świetle prawa definiować jako mobbing, rzeczone zachowania muszą:

  • polegać na nękaniu lub zastraszaniu pracownika,
  • mieć długotrwały i systematyczny charakter,
  • wywoływać u pracownika zaniżoną ocenę przydatności zawodowej,
  • powodować lub mieć na ceIu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go czy wyeliminowanie z zespołu.

Czym nie jest mobbing?

Wobec powyższych definicji i przykładów, idąc za opracowaniem Państwowej Inspekcji Pracy, należy pamiętać o tym, że nie wszystkie niewłaściwe zachowania automatycznie wpisują się w ramy mobbingu. Co więcej, niektóre z nich, choć mogą wprawiać kogoś w dyskomfort, nie są nawet zachowaniami niewłaściwymi – przykładem w tym zakresie może być kulturalna i uzasadniona krytyka.

Zgodnie z powyższym, za mobbing nie zostaną uznane takie sytuacje jak:

  • Jednorazowy akt poniżenia, ośmieszenia lub zlekceważenia pracownika – wynika to z faktu, że mobbing musi mieć charakter długotrwały i systematyczny.
  • Sytuacja konfliktowa pomiędzy pracownikami – cechą mobbingu jest jasny podział na ofiarę i oprawcę, którego nie ma w sytuacji równego sporu.
  • Uzasadniona krytyka – bez względu na czyjąkolwiek wrażliwość, sprawność działania przedsiębiorstwa musi opierać się na przejrzystej komunikacji. Kulturalne wytknięcie błędu czy zachęta do poprawy nie stanowi działania niepożądanego.
  • Stres związany z codzienną pracą, niezadowolenie z wykonywanych obowiązków, brak satysfakcji, poczucie dyskomfortu etc. – jeżeli rzeczone nie są związane z działaniami definiowanymi jako mobbing, to nie źródeł takiego stanu rzeczy należy szukać gdzie indziej (być może nawet nie w działaniach niezgodnych z prawem).
  • Wysokie wymagania wobec jakości pracy czy nieprzestrzeganie przepisów BHP – jeżeli nie dotyczą one wyłącznie jednej lub kilku osób, a dotykają równomiernie wszystkich pracowników, to nie możemy mówić o mobbingu. W przypadku pierwszego z przykładów trzeba pamiętać, że pracodawca ma prawo do kształtowania swojej polityki wewnętrznej wedle ustalanych przez siebie norm (w granicach prawa). W przypadku przepisów BHP, każdy przypadek należy zgłaszać do odpowiedniej instytucji.

Sprawdź też: Jak reagować na brak szacunku w miejscu pracy?

Negatywne skutki mobbingu – dla pracownika i dla firmy

Mobbing w pracy to sytuacja, która jest niepożądana z wielu przyczyn. Oczywiście, najbardziej rażącym skutkiem jest szeroko pojęta krzywda niewinnej osoby, jednak to niejedyny (choć najistotniejszy) powód, dla którego mobbing powinniśmy zwalczać za wszelką cenę.

Mobbing – skutki dla pracownika

Pracownik którego dotyka mobbing bardzo szybko podupada na zdrowiu psychicznym, co może odbić się nawet na zdrowiu fizycznym. W wielu przypadkach ofiary mobbingu popadają w depresję, która utrudnia im codzienne funkcjonowanie nie tylko w pracy, ale również poza nią. Niekiedy mobbing jest także główną przyczyną odejścia z pracy.

W skrajnych przypadkach mobbing może doprowadzić ofiarę do samookaleczania się czy uciekania od problemów w używki – może nawet stać się przyczyną samobójstwa, co również niekiedy miało niestety miejsce.

Mobbing – skutki dla pracodawcy

Pracodawca będzie ponosił skutki mobbingu niezależnie od tego, czy jest on jednym ze sprawców, czy też nie miał wiedzy na temat zachodzącego w jego firmie procederu (lub gdy zignorował sygnały na ten temat). Kiedy informacje o mobbingu w danej firmie przedostaną się do szerszej publiki, to straty wizerunkowe mogą być wręcz nieodwracalne.

Oczywiście, oprócz strat wizerunkowych pracodawcy grozi także odpowiedzialność karna. Jeżeli pracodawca nie brał czynnego udziału w gnębieniu ofiary lub nie miał wiedzy na temat danych zajść, to będzie musiał wypłacić pracownikowi odszkodowanie w wysokości nie mniejszej, niż wynosi płaca minimalna. Z kolei w sytuacji, w której pracodawca wszedł w rolę mobbera, odpowiedzialność może być dużo bardziej dotkliwa i wiązać się nawet z karą pozbawienia wolności.

Jakie mogą być konsekwencje prawne mobbingu?

Jak już wskazaliśmy wyżej, polskie prawo podchodzi do tematu mobbingu bardzo poważnie. Sprawami w zakresie mobbingu zajmuje się w pierwszej kolejności Sąd Pracy, choć w skrajnych przypadkach mogą one dotrzeć do Sądu Karnego.

Zgodnie z art. 94 Kodeksu Pracy, jeżeli pracownik rozwiąże umowę z pracodawcą w wyniku mobbingu, to przysługiwać mu będzie odszkodowanie w wysokości równej przynajmniej płacy minimalnej, która od 1 lipca 2024 roku wynosi 4 300 złotych. Niemniej, Sąd może zwiększyć wysokość odszkodowania bazując na takich czynnikach jak:

  • Ciężar doznanej krzywdy,
  • Czas trwania mobbingu,
  • Ewentualne negatywne skutki finansowe jakich ofiara doświadczyła w rezultacie mobbingu,
  • Zwrot kosztów leczenia, jeżeli mobbing wymusił takowe na ofierze.

Sami mobberzy również zostają w takiej sytuacji pociągnięci do odpowiedzialności. Ze strony pracodawcy czekać ich będzie najpewniej wypowiedzenie umowy o pracę, ale jeżeli osoba poszkodowana zdecyduje się wytoczyć im proces, to w zależności od ciężaru przewinienia grozić im będzie kara grzywny, kara ograniczenia wolności lub nawet kara pozbawienia wolności do lat 2.

Jak zapobiegać mobbingowi w miejscu pracy?

Istnieje wiele sposobów na to, by zapobiegać mobbingowi w miejscu pracy. Absolutną podstawą jest oczywiście uważne słuchanie swoich pracowników, obserwacja i nietrywializowanie ewentualnych nieprawidłowości. Choć brzmi to dość banalnie, to w praktyce zapewnienie swoim pracownikom bezpieczeństwa w tym zakresie nie będzie proste – przydadzą się odpowiednie systemy antymobbingowe.

Wdrożenie rzeczonego systemu nie tylko będzie w stanie usprawnić komunikację wewnętrzną w Twojej firmie, pozwalając Ci na sprawne zarządzanie ewentualnymi zgłoszeniami i szybkie reagowanie na ewentualne nieprawidłowości. Jest to również wymóg prawny, który nakłada na pracodawców Ustawa o sygnalistach, podpisana niedawno przez Prezydenta.

Zdecydowanie najlepszy w tym zakresie produkt na rynku oferuje aplikacja GoWhistle, dzięki której w przystępnej cenie spełnisz wymogi ustawy eliminując mobbing w swojej firmie i nie narazisz się na dotkliwe konsekwencje karne, wizerunkowe czy finansowe. Pamiętaj, że czas na wdrożenie systemów ochrony sygnalistów upływa 25 września 2024 roku – nie ma na co czekać!

Pomoc dla ofiar mobbingu – gdzie jej szukać?

Ofiara mobbingu będzie miała do dyspozycji kilka opcji, które pozwolą jej na skuteczną walkę o swoje prawa. Pierwszy krok powinno stanowić zasygnalizowanie problemu swojemu przełożonemu lub pracodawcy – zgodnie z obowiązującym prawem, to powinno rozwiązać Twój problem. Niemniej, jeżeli tak się nie wydarzy – lub z jakiegoś powodu nie możesz skorzystać z tej opcji, bo pracodawca zbywa Cię lub co gorsza sam bierze udział w mobbingu – to sprawę należy zgłosić „wyżej”.

Zakładając, że w Twoim miejscu pracy nie działają żadne związki zawodowe, to ze swoim problemem powinieneś udać się do Państwowej Inspekcji Pracy. Jest to instytucja, która powołana została w celu ochrony praw pracowników i przestrzegania Kodeksu Pracy w Polsce. Niestety, z jakiegoś powodu dość dużo słyszy się o opieszałości i ogólnej nieskuteczności PIP.

W ostateczności możesz udać się do prawnika, który pomoże Ci postawić pracodawcę i/lub mobberów przed sądem. Warto także sprawę nagłośnić w mediach, czego przykładem może być słynna afera stanikowa. Możemy w tym celu skorzystać z własnych social mediów, opisać nasz problem redakcji internetowego serwisu, lub dodać opinie o pracodawcy w serwisie GoWork, co stanowić będzie najszybszą z metod.

Mobbing – statystyki są niepokojące

W drugiej połowie 2023 roku aż 41,4% pracowników w Polsce doświadczyło zachowań o charakterze mobbingowym w miejscu pracy, co stanowi wzrost w porównaniu do 40% w roku 2022. Szczególnie dotknięci są młodzi ludzie w wieku 18-24 lat – ponad połowa z nich zgłaszała przypadki nękania. Do najczęstszych form mobbingu należą przydzielanie bezsensownych zadań, plotki i obmowy, wydawanie sprzecznych poleceń oraz komentarze świadczące o zazdrości i zawiści. Chociaż rzadziej zgłaszano krzyki i wyzwiska, zauważalny jest wzrost przypadków związanych z przydzielaniem zadań poniżej kwalifikacji.

Zjawisko dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet, choć różni się jego intensywność. Odsetek mężczyzn doświadczających mobbingu wzrósł do 46,2%, podczas gdy u kobiet pozostał na poziomie 36%. Eksperci wskazują, że kulturowe oczekiwania wobec mężczyzn mogą powodować, że rzadziej ujawniają oni takie sytuacje, mimo że większa konkurencja i presja w pracy bardziej ich narażają.

Mobbing ma poważne konsekwencje dla firm. Pracownicy, którzy są nękani, często tracą wydajność i korzystają z długotrwałych zwolnień lekarskich, co generuje straty dla organizacji. Brak działań naprawczych w strukturach organizacyjnych może prowadzić do utrzymywania się tego problemu. Zwiększenie świadomości pracowników oraz dostosowanie programów przeciwdziałania mobbingowi mogą pomóc w jego ograniczeniu, jednak dane pokazują, że zjawisko to wciąż pozostaje poważnym wyzwaniem zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.

Mobbing w pracy – jak rozpoznać i reagować na zachowania mobbingowe

Mobbing to temat, który wciąż jest aktualny w wielu firmach, zwłaszcza gdy w pracy występuje toksyczna atmosfera lub niezdrowa rywalizacja. Wrażliwi pracownicy mogą stać się celem takich działań, ponieważ mogą być łatwiejszymi obiektami do manipulacji i przemocy psychicznej. Mobbing może przyjmować różne formy, od wyśmiewania i poniżania, po ignorowanie, izolowanie czy rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. Warto znać sygnały, które mogą świadczyć o mobbingu, takie jak częste poczucie niepokoju, strach przed pójściem do pracy, problemy zdrowotne czy spadek efektywności.

Jak radzić sobie z mobbingiem w pracy?

W przypadku podejrzenia mobbingu, kluczowe jest działanie na kilku frontach. Po pierwsze, warto rozmawiać z przełożonym lub działem HR o zaobserwowanych problemach i przekazywać konkretne dowody na mobbing. Warto także znać swoje prawa i wiedzieć, jakie kroki prawne można podjąć, jeśli sytuacja nie zostanie rozwiązana w firmie. Osoby, które doświadczają mobbingu, powinny także szukać wsparcia wśród bliskich, psychologów czy doradców zawodowych, aby poradzić sobie ze stresem i odzyskać poczucie wartości.

Źródło zdjęcia: https://pixabay.com/pl/photos/pracownik-facet-maska-6322043/