Osoba fizyczna a osoba prawna – cechą wspólną, która łączy oba pojęcia jest to, że obie osoby są podmiotami prawa cywilnego. Posiadają jednak inne cechy, nadające im indywidualność, a także inne uprawnienia w obrocie gospodarczym. Na czym zatem polegają najważniejsze różnice? Jaka jest definicja obu tych pojęć oraz co mają one ze sobą wspólnego? Wszystkiego dowiecie się z naszego tekstu!

Osoba fizyczna a osoba prawna

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_145951582_profesjonalny-prawnik-lub-doradca-p%C5%82ci-m%C4%99skiej-omawiaj%C4%85cy-negocjacyjn%C4%85-spraw%C4%99-prawn%C4%85-ze-spotkaniem.html

Osoby fizyczne oraz osoby prawne to podstawowe podmioty prawa cywilnego, dlatego w kwestiach przepisów z takimi pojęciami mamy do czynienia bardzo często. Jednak do czego dokładnie odnoszą się te określenia? Jakie są tutaj podobieństwa i różnice względem osoby fizycznej i osoby prawnej?

Osoba fizyczna – kim jest?

Osoba fizyczna posiada zespół praw i obowiązków. Jest zindywidualizowana, czyli posiada imię i nazwisko, miejsce zamieszkania oraz status cywilny. Taka osoba (jako jeden z podmiotów prawa) posiada zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych, które są uzyskiwane w ograniczonym zakresie dopiero w momencie ukończenia 13. roku życia lub orzeczenia sądu o ubezwłasnowolnieniu częściowym. Oznacza to, że takich zdolności nie posiadają osoby, które nie ukończyły 13. roku życia bądź są ubezwłasnowolnione całkowicie.

Osoby fizycznej nie można pozbawić ani ograniczyć opisanych wyżej zdolności. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku czynności prawnych. Taka osoba może mieć pełną lub częściową zdolność. Może również nie mieć jej wcale.

Choć prawo cywilne nie definiuje osoby fizycznej jako takiej, to zakłada, że każdy, kto się urodzi, zyskuje zdolność prawną. Tym samym osobą fizyczną nazywamy każdego członka społeczeństwa, bez względu na płeć, wiek czy stan zdrowia. Z drugiej strony zdolność prawna nie jest kwestią równoważną do czynności prawnych osób fizycznych, ponieważ w części nabywa się je po ukończeniu 13 lat, a w pełni po uzyskaniu pełnoletniości.

Osoba fizyczna a zdolność do czynności prawnych

Tzw. zdolność prawna osoby fizycznej oznacza zdolność do występowania w charakterze podmiotu (strony) w stosunkach cywilnoprawnych. Osoba ta ma po prostu możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków, które są określane przez prawo cywilne. Tego rodzaju zdolność nie jest uzależniona od posiadania konkretnych cech fizycznych, psychicznych lub prawnych.

To z kolei wiąże się z tym, że każdy z nas – od urodzenia aż do śmierci – uczestniczy w stosunkach prawnych. Zdolność można nabyć w chwili urodzenia, zaś w niektórych przypadkach jeszcze w łonie matki. Ustaje ona z kolei dopiero w momencie śmierci, czego dowodem jest akt zgonu wydany przez Urząd Stanu Cywilnego potwierdzony przez kartę zgonu wydaną przez lekarza.

Zdolność do czynności prawnych, nadana osobie fizycznej oznacza także, że jest ona w stanie we własnym imieniu zaciągać zobowiązania oraz swobodnie dysponować swoimi prawami. Zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej dzielimy na:

1) Pełna zdolność do czynności prawnych

Taką zdolność nabywa każdy człowiek w dniu 18. urodzin lub przed ukończeniem 18. roku życia, ale tylko w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego za zgodą sądu. Oznacza to, że osoba fizyczna ma prawo samodzielnie dokonywać wszystkich czynności prawnych oraz możliwość do składania oświadczenia woli.

2) Ograniczona zdolność do czynności prawnych

Taki rodzaj zdolności posiadają osoby, które ukończyły już 13. rok życia (ale wciąż są niepełnoletnie bądź nie zawarły związku małżeńskiego za zgodą sądu przed ukończeniem 18. roku życia), a także osoby częściowo ubezwłasnowolnione. Oznacza to, że część czynności prawnych w imieniu tych osób dokonuje ich przedstawiciel ustawowy – np. rodzic lub opiekun.

3) Brak zdolności do czynności prawnych

Taki rodzaj zdolności posiadają osoby, które nie ukończyły jeszcze 13. roku życia bądź zostały prawnie ubezwłasnowolnione. Oznacza to, że osoby te nie posiadają żadnych zdolności do czynności prawnych oraz nie mogą składać oświadczenia woli (które prawnie byłoby w jakimkolwiek stopniu ważne). Osoby te nie mogą dokonywać samodzielnie żadnych czynności prawnych w swoim imieniu.

Sytuacja zazwyczaj prezentuje się następująco – w imieniu takiej osoby działa przedstawiciel prawny lub ustawowy albo opiekun powołany przez sąd. Należy jednak pamiętać, że osoby niemające zdolności do czynności prawnych mają możliwość zawierać drobne umowy, jak np. zakup artykułów spożywczych czy artykułów codziennego użytku.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:

Ubezwłasnowolnienie

Aby osoby prawne otrzymały ograniczoną zdolność do czynności prawnych lub jej całkowity brak, muszą być jakimś stopniu ubezwłasnowolnione. Co ważne, tylko sąd może tego dokonać, poprzez wydanie odpowiedniego oświadczenia. Jednak aby do tego doszło, zazwyczaj odbywa się długi i zgodny ze ściśle określonymi zasadami proces. Wynika to po prostu z tego, że skutki takiej decyzji sądu są bardzo poważne i rzadko kiedy odwracalne.

1) Ubezwłasnowolnienie częściowe

Ten rodzaj ubezwłasnowolnienia polega na ograniczeniu zdolności do czynności prawnych. Sąd wydaje takie oświadczenie tylko w przypadku osób, które potrzebują jedynie pomocy w codziennych obowiązkach, a nie wykonywania ich za nich w pełnym zakresie. W przypadku osób częściowo ubezwłasnowolnionych pozostają one pod nadzorem kuratora.

2) Ubezwłasnowolnienie całkowite

Nie można w stopniu całkowitym ubezwłasnowolnić każdego człowieka, ponieważ prawo daje taką możliwość jedynie w kilku przypadkach. Mowa tu o osobach, które nie kontrolują swojego stanu, położenia oraz zachowania. Są to zazwyczaj takie osoby, które zostały dotknięte: chorobą psychiczną, niedorozwojem umysłowym, zaburzeniami psychicznymi różnego pochodzenia, narkomanią czy nawet pijaństwem.

Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 

Osobie fizycznej o pełnej zdolności prawnej, przysługuje również prawo do prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jedynie w formie jednoosobowej. W takiej sytuacji otrzymuje ona status przedsiębiorcy, a działalność prowadzi we własnym imieniu. Bardzo ważnym punktem jest to, że osoba fizyczna, która posiada jednoosobową działalność gospodarczą, musi prowadzić ją w sposób zorganizowany, ciągły i zarobkowy. Przed rozpoczęciem takiej działalności, należy w pierwszej kolejności otrzymać wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (w skrócie CEIDG). Wśród wielu zalet jednoosobowej działalności gospodarczej można wymienić m.in.: minimalną ilość formalności, brak opłat przy zakładaniu oraz możliwość prowadzenia uproszczonej księgowości.

Nazwę takiej firmy zazwyczaj stanowi imię i nazwisko przedsiębiorcy, ale prawo zezwala też na pseudonim czy inne określenia, które mogłyby wskazywać na charakter prowadzonej działalności gospodarczej.

Miejsce zamieszkania osób fizycznych

Jak podaje Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny (Dz.U. 1946 nr 16 poz. 93) – At. 25:

Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W przypadku osób dorosłych każdy człowiek posiada jedno, dokładnie sprecyzowane miejsce zamieszkania. Sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana w przypadku dzieci. Ich miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania rodziców bądź jednego rodzica, jeśli posiada on wyłączną władzę rodzicielską albo zostało mu powierzone jej wykonywanie. Jeśli zaś obydwoje posiadają pełnię praw rodzicielskich, to w takiej sytuacji miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce, w którym stale przebywa z rodzicami. W niewymienionych przypadkach to sąd decyduje o miejscu zamieszkania małoletniego.

Ochrona osób fizycznych

Wszelkie dobra osobiste człowieka są chronione przez prawo. Mowa tu m.in. o: wolności, zdrowiu, czci, swobodzie sumienia, nazwisku i pseudonimie, tajemnicy korespondencji, nietykalności mieszkania, twórczości naukowej czy artystycznej. To wszystko podlega ochronie przez prawo cywilne, co jest niezależne od ochrony innych praw i przepisów. W sytuacji, kiedy powyższe dobra uległyby naruszeniu, osoba fizyczna może żądać zadośćuczynienia, w postaci świadczenia pieniężnego lub wpłacenia określonej sumy na konkretny cel społeczny.

Kto to jest osoba prawna?

W przypadku osoby prawnej powinno się raczej zastosować pytanie „co”, a nie „kto”. Pojęcie takiej osoby definiuje Kodeks cywilny, który osobami prawnymi nazywa Skarb Państwa oraz jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne nadają osobowość prawną.

Osoba prawna – definicja wskazuje, że jednostkami, posiadającymi osobowość prawną są:

  • spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

  • spółki akcyjne,

  • spółki europejskie,

  • banki,

  • spółdzielnie,

  • przedsiębiorstwa państwowe,

  • jednostki samorządu terytorialnego,

  • fundacje,

  • uczelnie wyższe,

  • kościoły,

  • stowarzyszenia,

  • związki zawodowe,

  • partie polityczne.

Osoba fizyczna a osoba prawna – w tej kwestii istotne jest, że zdolność do czynności prawnych osoba prawna nabywa wraz z jej powstaniem, a nie w chwili urodzenia. Podstawą powstania osoby prawnej, inaczej niż w przypadku osoby fizycznej, są:

  • akty założycielskie,

  • statuty,

  • umowy założenia.

Takie dokumenty należy sporządzić w formie aktu notarialnego, a założyciel powinien spełniać także wszystkie inne, niezbędne warunki. Od momentu powstania, osoba prawna staje się podmiotem praw i obowiązków (zyskuje zdolność prawną), jak również może już uczestniczyć w obrocie prawnym. Osoba taka nie może jednak w początkowym etapie, we własnym imieniu, zaciągać zobowiązań czy nabywać innych praw (jest jednostką bez osobowości prawnej).

Zdolność do czynności prawnych – osoba prawna

Osoba fizyczna, a osoba prawna – ważna jest tu kwestia, kiedy uzyskują one zdolność do podejmowania czynności prawnych. Jak już wspominaliśmy, osoby fizyczne nabierają jej w momencie osiągnięcia pełnoletniości. Kiedy zatem osoba prawna zyskuje możliwość do zaciągania zobowiązań i nabywania praw? Szansa taka pojawia się w momencie wpisu do odpowiedniego rejestru. Jego przykładem może być np. Krajowy Rejestr Sądowy.

W przypadku osób prawnych nie poddaje się ich również podziałowi na tych o ograniczonej zdolności prawnej lub pełnej. Tak długo, jak figurują one we wpisie do właściwego rejestru, osoby prawne zawsze mają pełną zdolność.

Ułomna osoba prawna – co to oznacza?

Prawo cywilne wyróżnia trzy typy uczestników obrotu prawnego:

  • osoby fizyczne,

  • osoby prawne,

  • ułomne osoby prawne.

Ułomną osobą prawną nazywamy jednostki organizacyjne, które nie posiadają osobowości prawnej. Innymi słowy są to takie jednostki, które choć nie są osobami prawnymi, to została im przyznana zdolność prawna, czyli możliwość do bycia podmiotem praw i obowiązków. Z tego też powodu otrzymują zazwyczaj zdolność do czynności prawnych, zdolności sądowej i zdolności procesowej. Należą do nich:

  • spółki osobowe (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo – akcyjna);

  • wspólnoty mieszkaniowe;

  • jednostki budżetowe;

  • spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna w organizacji.

Osoba fizyczna a osoba prawna – podobieństwa

Pomimo różnic w statusie prawnym, zarówno osoby fizyczne, jak i prawne mają pewne wspólne cechy. Przede wszystkim obie kategorie są podmiotami prawa cywilnego, co oznacza, że mogą nabywać prawa, podejmować zobowiązania oraz uczestniczyć w obrocie gospodarczym. W przypadku osób prawnych tak jak u osób fizycznych ważnym aspektem jest ich zdolność prawna – możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków od momentu ich utworzenia (dla osób fizycznych od momentu urodzenia).

Osoba fizyczna a osoba prawna – różnice

Główna różnica między osobą fizyczną a prawną tkwi w zakresie odpowiedzialności. Osoby fizyczne odpowiadają za swoje zobowiązania całym swoim majątkiem osobistym, co oznacza, że mogą być pociągnięte do odpowiedzialności za długi, które zaciągnęły.

Z kolei osoby prawne, takie jak spółki, fundacje czy stowarzyszenia, odpowiadają za swoje zobowiązania wyłącznie swoim majątkiem. Osoby fizyczne, będące członkami zarządu spółki, nie ponoszą odpowiedzialności za jej długi, chyba że w wyjątkowych sytuacjach, gdy zostaną pociągnięte do odpowiedzialności np. na mocy art. 299 Kodeksu spółek handlowych.

Zdolność do czynności prawnych a wiek i inne kryteria

W kontekście osób fizycznych zdolność do czynności prawnych zależy przede wszystkim od wieku. Pełną zdolność uzyskuje się z chwilą osiągnięcia pełnoletności, czyli ukończenia 18. roku życia. Natomiast osoby prawne uzyskują zdolność prawną od momentu rejestracji w odpowiednim rejestrze. Zdolność do czynności prawnych u osób prawnych jest pełna i nie zależy od wieku ani innych czynników związanych z życiem osobistym.

Podsumowanie

Kluczowe różnice między osobą fizyczną a osobą prawną

Pojęcia osoba fizyczna i osoba prawna często pojawiają się w dokumentach prawnych i urzędowych, jednak ich znaczenie może budzić wątpliwości. Osoba fizyczna to po prostu każdy człowiek od momentu narodzin, który posiada zdolność prawną, czyli możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków. Osoba prawna to natomiast organizacja lub instytucja, która na mocy prawa uzyskuje zdolność do działania na rynku. Przykładem osób prawnych są spółki, fundacje, stowarzyszenia czy jednostki samorządu terytorialnego.

Jakie prawa i obowiązki mają osoby prawne?

Osoby prawne mogą nabywać nieruchomości, podpisywać umowy i uczestniczyć w obrocie gospodarczym, jednak ich odpowiedzialność jest ograniczona do majątku firmy. W przeciwieństwie do osób fizycznych, które odpowiadają swoim prywatnym majątkiem, osoby prawne mogą uniknąć odpowiedzialności osobistej za długi firmy. To dlatego wielu przedsiębiorców decyduje się na prowadzenie działalności w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, aby zminimalizować ryzyko.

Różnice w odpowiedzialności prawnej osoby fizycznej i osoby prawnej

Odpowiedzialność prawna osoby fizycznej i osoby prawnej znacząco różni się przede wszystkim zakresem oraz konsekwencjami ewentualnych naruszeń. Osoba fizyczna odpowiada zazwyczaj całym swoim prywatnym majątkiem, co oznacza dużo większe ryzyko finansowe w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej. Z kolei osoba prawna, jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ponosi odpowiedzialność w granicach majątku firmy, co zwiększa bezpieczeństwo właścicieli. Ta różnica jest kluczowa przy wyborze formy organizacyjnej działalności i często decyduje o sposobie budowania strategii biznesowej oraz ocenie ryzyka.

Jak forma prawna wpływa na możliwość prowadzenia działalności gospodarczej?

Forma prawna ma duże znaczenie dla sposobu funkcjonowania przedsiębiorstwa, ponieważ określa zakres obowiązków administracyjnych, podatkowych i finansowych. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą zazwyczaj korzysta z uproszczonych zasad rozliczeń, co ułatwia szybkie rozpoczęcie działalności. Natomiast osoby prawne, takie jak spółki kapitałowe, muszą prowadzić pełną księgowość i spełniać bardziej rygorystyczne wymogi raportowe. Jednocześnie forma prawna wpływa na możliwości rozwoju, pozyskiwania inwestorów czy skalowania działalności, dlatego wybór odpowiedniej struktury nie powinien być przypadkowy, lecz świadomie przemyślany i dopasowany do celów przedsiębiorcy.

Źródło zdjęcia głównego: https://pl.123rf.com/photo_139271976_prawnicy-opisuj%C4%85-transakcj%C4%99-sprzeda%C5%BCy-projektu-sprzeda%C5%BCy-domu-poj%C4%99cia-prawa.html