Wszystkie osoby zainteresowane prowadzeniem działalności gospodarczej powinny zapoznać się z terminem, jakim jest działalność nierejestrowana (niekiedy określana potocznie jako „działalność nierejestrowa”, ale także jako „działalność nieewidencjonowana”). W ramach rzeczonej, każdy obywatel naszego kraju ma prawo do aktywności gospodarczej na niemal dowolnej płaszczyźnie, bez konieczności rejestrowania firmy czy opłacania kolosalnych składek ZUS. Naturalnie, jeżeli mamy duże ambicje jako przedsiębiorca, to działalność nierejestrowana powinna być dla nas wyłącznie środkiem doraźnym – dla prowadzenia działalności nierejestrowanej obowiązują bowiem limity dochodowe, po których przekroczeniu musimy zarejestrować działalność gospodarczą. Tak czy inaczej, działalność nierejestrowana może dla wielu osób stanowić bardzo intratne rozwiązanie.

Czym dokładnie jest działalność nierejestrowana i kto może ją prowadzić? Jakie warunki trzeba w tym zakresie spełnić i jakie są limity przychodów w działalności nierejestrowanej? Kiedy trzeba będzie założyć działalność gospodarczą? Jakie obowiązki ma przedsiębiorca przy działalności nierejestrowanej? Jak rozliczyć się z Urzędem Skarbowym? Jak wygląda kwestia ZUS, VAT i innych danin w tym kontekście? Czym jest ewidencja sprzedaży w działalności nierejestrowanej? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.

Działalność nierejestrowana – co to jest? Podstawowe informacje

Działalność nierejestrowana, zgodnie ze swoją nazwą, pozwala osobom fizycznym na prowadzenie działalności gospodarczej bez konieczności rejestrowania jej w CEIDG (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Taka sytuacja stanowi prawny wyjątek, umożliwiając osobom fizycznym łatwiejszy start w biznesie lub pozwalając na dorobienie sobie co nieco do domowego budżetu.

Oczywiście, działalność nierejestrowana nie jest rozwiązaniem, z którego korzystać można zawsze i bez końca – osobę fizyczną obowiązują tutaj limity przychodowe, po przekroczeniu których niezbędnym będzie zarejestrowanie działalności gospodarczej. Rzeczony limit przychodu wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę w skali miesiąca. Niemniej, nie jest to jedyny wymóg jaki musimy spełnić (choć najistotniejszy).

Przepisy o działalności nierejestrowanej zawarte zostały w Ustawie Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z treścią tychże, działalność nierejestrowaną określają te same cechy, co działalność gospodarczą (zorganizowana, mająca charakter zarobkowy, prowadzona w sposób ciągły i we własnym imieniu), jednak wyjątkowo nie jest traktowana jako działalność gospodarcza par excellence. Z tego względu zastosowania wobec niej nie mają nie tylko wymogi rejestracyjne i inne wymogi formalne, ale na przykład nie stosuje się wobec niej przepisów o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej.

Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną nadal mają jednak kilka obowiązków względem Urzędu Skarbowego, a może zajść również konieczność rozliczania się z ZUS (jeżeli w ramach działalności nierejestrowanej wykonujemy pracę na podstawie umowy zlecenia). Ponadto przedsiębiorcy są w takim przypadku obowiązani do prowadzenia uproszczonej ewidencji sprzedaży, w ramach której wykażą osiągnięte przychody. Oczywiście niezbędne jest również jak najprędsze zarejestrowanie działalności gospodarczej w sytuacji, w której utracimy prawo do prowadzenia działalności nierejestrowanej.

Kiedy można prowadzić działalność nierejestrowaną? Podstawowe wymagania

Działalność nierejestrowana cechuje się przede wszystkim swoją powszechnością – może ją wykonywać zasadniczo każdy obywatel naszego kraju, a także cudzoziemcy przebywający w Polsce legalnie. Niemniej, istnieją dwa podstawowe wymogi które regulują możliwość prowadzenia działalności nierejestrowanej.

Po pierwsze, prawo do prowadzenia działalności nierejestrowanej ma wyłącznie ta osoba, która w okresie ostatnich 60 miesięcy (5 lat) nie wykonywała działalności gospodarczej. Trzeba przy tym podkreślić, że niewykonywanie działalności gospodarczej dotyczy również stanu, w którym mamy zarejestrowaną firmę, ale sama działalność jest zawieszona.

Drugim z wymogów jest nieosiąganie przychodów z działalności nierejestrowanej wyższych, aniżeli 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku. Wobec tego, aktualnie, w drugiej połowie 2024 roku, maksymalny limit przychodów z działalności nierejestrowanej wynosi 3 225 złotych.

Kiedy trzeba zarejestrować działalność gospodarczą?

Zarejestrowanie działalności gospodarczej co do zasady jest konieczne wówczas, gdy przestajemy spełniać dowolny z wymogów. W sytuacji, w której rozpoczęliśmy działalność nierejestrowaną nie spełniwszy wymogu nieprowadzenia działalności gospodarczej, to nie tylko powinniśmy działalność zarejestrować, ale też złożyć w Urzędzie Skarbowym stosowne wyjaśnienia. Prawdopodobnie zostanie nam naliczony zaległy podatek i składki ZUS za okres, w którym niesłusznie prowadziliśmy działalność nierejestrowaną.

Niemniej, jeżeli złożymy czynny żal, a więc skontaktujemy się z Urzędem Skarbowym przed kontrolą, to najpewniej unikniemy sankcji finansowych przewidzianych za prowadzenie działalności gospodarczej bez jej zarejestrowania. Podobnie rzecz się ma w przypadku wszystkich innych sytuacji, w których prowadzimy działalność nieewidencjonowaną bez właściwego uprawnienia. Trzeba jednak podkreślić, że ciężar gatunkowy wykroczenia może mieć różny wymiar, a ostateczna decyzja w naszej sprawie należy do naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego.

Drugą z sytuacji stanowi moment, w którym przekroczymy miesięczny limit przychodów z prowadzonej działalności. Wówczas jesteśmy zobowiązani do zarejestrowania firmy w ciągu siedmiu dni od przekroczenia rzeczonego limitu. Terminowo wykonując ten obowiązek nie będziemy zagrożeni żadnymi sankcjami.

Działalność nierejestrowana – kiedy nie można? Wyjątki przedmiotowe

Niektóre rodzaje działalności gospodarczej wymagają prowadzenia jej z bezwzględnym obowiązkiem wcześniejszej rejestracji. W takiej sytuacji działalność nierejestrowana nie będzie możliwa nawet wówczas, gdybyśmy spełniali wszystkie pozostałe warunki. Wyróżniamy w tym zakresie dwie kategorie takich działań:

  • Działalność, dla wykonywania której niezbędne będą dodatkowe pozwolenia, koncesje czy wpis do rejestru działalności regulowanej (na przykład ochrona osób i mienia, sprzedaż alkoholu, działalność detektywistyczna, prowadzenie szkoły, zbieranie odpadów, etc.),

  • Działalność, która została zdefiniowana w przepisach jako działalność gospodarcza w rozumieniu Ustawy Prawo przedsiębiorców (na przykład pośrednictwo ubezpieczeniowe – Ustawa o dystrybucji ubezpieczeń, czy usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych – Ustawa o rachunkowości).

Działalność nierejestrowana – kto może ją prowadzić?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, działalność nierejestrowaną może prowadzić każda osoba fizyczna, znajdująca się legalnie na terenie Rzeczpospolitej Polskiej – nie może to być zatem osoba prawna (firma, spółka, organizacja etc.).

Niemniej, specjalny status niektórych osób może w pełni wykluczać lub ograniczać możliwość prowadzenia przez nich działalności nieewidencjonowanej. Dotyczy to cudzoziemców, osób bezrobotnych, osób niepełnoletnich, urzędników i rolników.

Cudzoziemcy

Cudzoziemcy przebywając w Polsce legalnie zasadniczo mogą prowadzić działalność nierejestrowaną na takich samych zasadach, na jakich prowadzą ją obywatele Polski. Wynika stąd również to, że w przypadku przekroczenia przez nich miesięcznego limitu przychodu, będą oni zobowiązani do zarejestrowania działalności gospodarczej w ciągu siedmiu dni od nastania tej okoliczności – a to już wymaga dodatkowych kroków.

Aby zarejestrować swoją firmę, cudzoziemcy muszą posiadać odpowiedni status lub tytuł pobytowy, który im to umożliwia. Obywatele krajów członkowskich Unii Europejskiej, pozostałych krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Norwegia, Islandia i Liechtenstein) oraz Szwajcarii posiadają taką możliwość ex officio i nie muszą spełniać żadnych dodatkowych wymogów.

Nieco bardziej utrudnione zadanie w tym zakresie mogą mieć obywatele krajów spoza wyżej wymienionych struktur. Są oni zobowiązani do legalizacji swojego pobytu zgodnie z umowami międzynarodowymi, których stronami jest Polska i kraj ich obywatelstwa. Wobec tego, jeżeli tacy cudzoziemcy nie są gotowi na spełnienie wymogów wobec założenia działalności gospodarczej, to powinni zwracać baczną uwagę na to, by nie przekroczyć limitów.

Czy zezwolenie na pracę dla cudzoziemców jest niezbędne dla prowadzenia działalności nierejestrowanej?

Istotna jest również kwestia sposobu, w jaki cudzoziemiec spoza UE, EOG czy Szwajcarii będzie generował zysk. W przypadku umów sprzedaży nie będzie istniała konieczność czynienia dodatkowych kroków, jednak jeżeli działalność nierejestrowana ma mieć miejsce w ramach umowy zlecenia, umowy o dzieło czy umowy agencyjnej, to niezbędne będzie uzyskanie zezwolenia na pracę.

Niemniej, w przypadku obywateli Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdawii i Ukrainy, wystarczy wpis oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi do ewidencji. Warto wiedzieć, że z uwagi na wojnę na Ukrainie procedura w przypadku obywateli tego kraju jest uproszczona – usługodawca musi jedynie powiadomić właściwy dla siebie Powiatowy Urząd Pracy o podjęciu zatrudnienia w ciągu 14 dni od rozpoczęcia świadczenia usług.

Obowiązek posiadania zezwolenia na pracę nie dotyczy osób posiadających Kartę Polaka, studentów pobierających naukę stacjonarnie w Polsce, czy innych cudzoziemców posiadających podobne uprawnienia, zwalniające ich z konieczności posiadania zezwolenia na pracę.

Osoby niepełnoletnie

Działalność nierejestrowana nie stanowi działalności gospodarczej w myśl przepisów ustawy i nie wymaga od wykonujących ją pełnej zdolności do czynności prawnych – wobec tego nic nie stoi na przeszkodzie, by osoby niepełnoletnie taką pracę wykonywały. Niemniej, sposób działania osób niepełnoletnich w zakresie działalności nierejestrowanej będzie się różnił od typowego, właśnie z uwagi na ograniczoną zdolność do czynności cywilnoprawnych, które pośrednio są niezbędne dla wykonywania obowiązków w opisywanym zakresie.

Dla przykładu, osoby w wieku od 13 do 18 lat będą potrzebowały zgody opiekuna prawnego lub kuratora w zakresie zawierania dowolnych umów z kontrahentami, zaciągania zobowiązań czy rozporządzania swoim mieniem. Tak czy inaczej, osoba niepełnoletnia ma prawo do dysponowania uzyskanymi dochodami w sposób autonomiczny, o ile sąd opiekuńczy nie postanowi inaczej.

Osoby niepełnoletnie nie mogą w ramach działalności nierejestrowanej wykonywać takiej działalności, która zgodnie z przepisami pokrewnymi wymaga od wykonującego pełnoletności. Przykładem może być chociażby sprzedaż alkoholu.

Osoby bezrobotne

Osoby bezrobotne mogą wykonywać działalność nierejestrowaną wyłącznie w zakresie sprzedaży towarów. Działalność oparta o wykonywanie pracy na rzecz osób trzecich w oparciu o umowy cywilnoprawne (umowa zlecenie, umowa o dzieło, umowa agencyjna, umowa o pomocy przy zbiorach, etc.) poskutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie, również utratą wynikających z tego statusu praw i wsparcia.

Dzieje się tak z uwagi na fakt, że przepisy jasno określają osobę bezrobotną jako osobę „niewykonującą innej pracy zarobkowej”, a sama „inna praca zarobkowa” jest dość jasno portretowana przez przepisy pokrewne. Niemniej, utrata statusu osoby bezrobotnej nie zachodzi w sytuacji, w której korzystamy z oferty stażu lub pracy dorywczej otrzymanej z Urzędu Pracy w którym jesteśmy zarejestrowani.

Urzędnicy

Wszystkie osoby pełniące funkcje publiczne powinny mieć świadomość faktu, że na mocy odpowiednich przepisów (Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne) ma wpływ na zakres prowadzenia przez nie przedsiębiorstwa. Niemniej, jak już wspomnieliśmy wyżej, działalność nierejestrowana nie jest w myśl przepisów prawa uznawana za działalność gospodarczą.

Wobec tego, zasadniczo nic nie stoi na przeszkodzie ku temu, by urzędnik wykonywał działalność nierejestrowaną. Niemniej, przepisy wewnętrzne, właściwe dla określonych placówek, mogą ograniczać podjęcie dodatkowych aktywności zarobkowych, uzależniając je na przykład od decyzji naczelnika urzędu, dyrektora, czy innej osoby z kadry zarządzającej.

Rolnicy

W myśl aktualnych przepisów, rolnicy mogą bez przeszkód wykonywać wszelaką działalność nierejestrowaną, z wyłączeniem tych rodzajów działalności, które wchodzą w skład innej działalności rolniczej lub do których nie stosuje się przepisy Ustawy Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z obowiązującą literą prawa, rzeczonych przepisów nie stosuje się do:

  • Działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,

  • Wynajmowania pokoi przez rolników,

  • Sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów,

  • Wyrobu wina przez producentów będących rolnikami wyrabiającymi mniej niż 100 hektolitrów wina w ciągu roku gospodarczego­,

  • Działalności rolników w zakresie sprzedaży, o której mowa w art. 20 ust. 1c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

  • Działalności prowadzonej przez koła gospodyń wiejskich.

Spełnienie wszystkich wyżej wzmiankowanych warunków pozwala na prowadzenie działalności nierejestrowanej zarówno przez rolników ryczałtowych, jak i rolników będących podatnikami VAT.

Limit przychodów w działalności nierejestrowanej – wszystko, co musisz wiedzieć

Limit przychodów w działalności nierejestrowanej jest kluczowym czynnikiem, który umożliwia kontynuowanie działań w tym zakresie, lub neguje taką możliwość, wymagając od osoby fizycznej zarejestrowania działalności gospodarczej. Fundamentalną kwestią w przypadku rzeczonego limitu (o ile chcemy zachować prawo do prowadzenia działalności nieewidencjonowanej) jest nieosiąganie w ciągu miesiąca przychodów wyższych, aniżeli 75% płacy minimalnej obowiązującej w danym roku. W przypadku roku 2024 będzie to 3 225 złotych.

Spory kłopot sprawia niektórym osobom właściwe obliczenie rzeczonego limitu – jest tu bowiem kilka kwestii, na które trzeba zwrócić uwagę. Przede wszystkim, do limitu przychodów w danym miesiącu zaliczamy wszystkie przychody należne nam z tytułu sprzedaży lub świadczenia usług w danym miesiącu, nawet w sytuacji, w których pieniędzy jeszcze nie otrzymaliśmy. Podstawą dla zaewidencjonowania tych przychodów są wystawione przez nas rachunki lub faktury. Z limitu wyłączone są wartości zwróconych towarów, bonifikat i skont.

Wprawne oko bez trudu zauważy, że wyżej opisywana definicja przychodu różni się od tej, którą stosuje się w przypadku rozliczania podatku. Dla obliczenia należności podatkowych będziemy brali pod wzgląd wyłącznie przychody z tytułu rachunków i faktur opłaconych przez naszych kontrahentów.

W przypadku działalności nierejestrowanej, podobnie jak w przypadku zwykłej działalności gospodarczej, możemy korzystać z odliczenia kosztów uzyskania przychodu. Niemniej, rzeczone odliczenie nie ma wpływu na miesięczny limit przychodów – koszty uzyskania przychodu pozwalają na oszacowanie dochodu dla celów podatkowych). Wpływu na ten limit nie mają również ewentualne składki ZUS, podatek VAT czy inne opłaty ponoszone w związku z prowadzoną działalnością nieewidencjonowaną.

Działalność nierejestrowana – obowiązki przedsiębiorcy

Pomimo faktu, że działalność nierejestrowana ma charakter nieco bardziej nieformalny, to nadal nie oznacza to, że przedsiębiorca ją prowadzący nie będzie miał żadnych obowiązków. Przeciwnie, lista tychże jest dość klarownie wyłożona, pokrywając się miejscami z działalnością gospodarczą – na przykład w kwestii rozliczenia rocznego (PIT).

Osoba prowadząca działalność nierejestrowaną musi:

  • prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży,

  • wystawiać rachunki lub faktury (na żądanie kupującego),

  • rozliczać osiągane przychody w zeznaniu rocznym w ramach PIT-36,

  • przestrzegać praw konsumentów (na przykład respektować prawa do odstąpienia od umowy, czy terminowo realizować obowiązki dotyczące rękojmi)

Jak rozliczać się z Urzędem Skarbowym w przypadku działalności nierejestrowanej?

Działalność nierejestrowana, podobnie zresztą jak każde inne przedsięwzięcie finansowe, musi zostać rozliczona w Urzędzie Skarbowym – wielu formalności można uniknąć, ale podatków niestety nie unikniemy nigdy. Jak już wspomnieliśmy wyżej, podatek dochodowy z tytułu działalności gospodarczej nieewidencjonowanej rozliczamy w zeznaniu rocznym PIT 36. Na opisywanym formularzu znajdziemy rubrykę poświęconą działalności nierejestrowanej – tam będziemy mogli określić osiągnięty w danym roku podatkowym przychód, koszty uzyskania przychodu i wysokość należnego z tego tytułu podatku. Działalność nierejestrowaną zawsze rozliczamy na zasadach ogólnych.

Obliczając wysokość należnego podatku, należy pamiętać, że brane pod uwagę przez Urząd Skarbowy są nie tylko otrzymane przez Ciebie pieniądze, ale również wartości pieniężne (na przykład czeki, akcje czy obligacje), jak również wartość świadczeń otrzymanych z tytułu świadczonych usług czy zbywanych towarów.

Przy działalności nierejestrowanej nie jesteśmy obowiązani do odprowadzania comiesięcznych zaliczek na podatek dochodowy, a samo jej prowadzenie nie wyłącza prawa do wspólnego rozliczenia małżonków. PIT-36 musimy złożyć do dnia 30 kwietnia kolejnego roku podatkowego – w tym samym terminie musimy także uregulować wszystkie zobowiązania względem Urzędu Skarbowego.

Działalność nierejestrowana a koszty uzyskania przychodu

Jak już wspomnieliśmy wyżej, w ramach działalności nierejestrowanej możemy odliczać koszty uzyskania przychodu od wypracowanych środków, co pozwoli nam na umniejszenie zobowiązań względem Urzędu Skarbowego (nie wpłynie jednak na miesięczny limit przychodu). W tym celu powinniśmy jednak prowadzić skrupulatną ewidencję, zachowując wszystkie dowody zakupu (faktury, rachunki) środków produkcji, które pozwalają nam na świadczenie usług czy sprzedaż towarów. Do kosztów uzyskania przychodu możemy zaliczyć także koszty zużycia energii czy innych mediów.

Działalność nierejestrowana a podatek VAT

Wbrew obiegowej opinii, konieczność zarejestrowania się jako płatnik VAT może nie być powiązana z rejestracją działalności gospodarczej i może dotyczyć również osób fizycznych, które prowadzą działalność nierejestrowaną. Co do zasady, w większości przypadków konieczność rejestracji jako płatnik VAT nie dotyczy osób prowadzących działalność nieewidencjonowaną, ponieważ osiągając niewielkie przychody możemy korzystać ze zwolnienia podmiotowego. Jest ono przewidziane dla tych podmiotów, które w roku podatkowym osiągają przychody mniejsze niż 200 000 złotych.

Niemniej, ze zwolnienia podmiotowego nie można skorzystać bez względu na wysokość osiąganych przychodów w sytuacji, w której przedmiotem naszej działalności jest sprzedaż:

  • Towarów wymienionych w załączniku nr 12 do ustawy o VAT (metale szlachetne i złom z nich, wyroby jubilerskie)

  • Towarów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, z wyjątkiem: energii elektrycznej, wyrobów tytoniowych i samochodów osobowych innych niż nowe, zaliczanych, na podstawie przepisów o podatku dochodowym, do środków trwałych podlegających amortyzacji,

  • Budynków, budowli i ich części (w niektórych przypadkach),

  • Terenów budowlanych,

  • Nowych środków transportu,

  • Internetowa:

    • Preparatów kosmetycznych i toaletowych,

    • Komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych,

    • Urządzeń elektrycznych i nieelektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego,

    • Maszyn i urządzeń niesklasyfikowanych gdzie indziej.

  • Hurtowa i detaliczna części do:

    • Pojazdów samochodowych,

    • Motocykli.

Ponadto, w ramach ogólnej zasady nie można skorzystać ze zwolnienia podmiotowego w sytuacji, w której siedziba naszej działalności gospodarczej mieściłaby się poza granicami kraju, a także w sytuacji, w której przedmiotem naszej działalności jest świadczenie usług:

  • Prawniczych,

  • W zakresie doradztwa (z wyłączeniem doradztwa rolniczego),

  • Jubilerskich,

  • Windykacyjnych.

Tak czy inaczej, należy mieć na względzie, że przedstawione tutaj wyjątki od zwolnienia podmiotowego z podatku VAT mogą i tak dotyczyć sytuacji, w ramach których skorzystanie z działalności nierejestrowanej nie będzie możliwe – przed rozpoczęciem takiej działalności sprawdź dokładnie wyżej, czy planowana przez Ciebie aktywność nie jest wyłączona poza nawias takiej aktywności.

Wady i zalety działalności nierejestrowanej

Działalność nierejestrowana ma zarówno wiele zalet, jak i kilka wad – wiele zależy od perspektywy z której będziemy na ten typ funkcjonowania w gospodarce patrzeć. Jeżeli chcesz wyłącznie dorobić co nieco do domowego budżetu, to w działalności nierejestrowanej na pewno dojrzysz więcej zalet – jeśli jednak upatrujesz w niej sposobu na rozpoczęcie swojej przygody w biznesie, to zapewne dostrzeżesz też kilka niedogodności.

Tak czy inaczej, kompleksowo omawiając problematykę działalności nierejestrowanej, warto zwrócić uwagę na wszystkie jej aspekty. Poniżej znajdziesz potencjalne wady i zalety tego rodzaju funkcjonowania na rynku.

Działalność nierejestrowana – zalety

Oczywistą zaletą działalności nierejestrowanej jest brak jakichkolwiek formalności jakich dopełniać musielibyśmy na starcie naszej drogi. Możemy po prostu zacząć świadczyć usługi lub sprzedawać towary, nie przejmując się stosem papierów, formularzy czy kolejkami w urzędach.

Wobec tego, w ramach działalności nierejestrowanej nie musimy również opłacać składek ZUS czy zaliczki na podatek dochodowy. Nie musimy również prowadzić księgowości, co niekiedy bywa zarówno uciążliwe, jak i kosztowne.

Działalność nierejestrowana – wady

Działalność nierejestrowana ma również kilka wad, które jednak w większości przypadków nie będą górować nad zaletami. Największą z nich jest oczywiście miesięczny limit przychodów, który może niekiedy krępować przedsiębiorcze ruchy – szczególnie w sytuacji, w której nasz zarobek przewyższający limit miałby nie być wystarczającym dla pokrycia kosztów związanych z założeniem działalności gospodarczej.

Ponadto, wiele rodzajów działalności gospodarczej jest wyłączonych z możliwości wykonywania ich w ramach działalności nierejestrowanej z uwagi na wymagane koncesje czy pozwolenia. Warto również podkreślić, że prowadząc działalność nierejestrowaną trudno może być nam nieraz zawrzeć pożądaną współpracę z innym przedsiębiorcą, który z uwagi na brak rejestracji mógłby ocenić nas jako partnera niewiarygodnego.

Działalność nierejestrowana a obowiązkowe ubezpieczenia społeczne

Zgodnie ze wszystkim co opisaliśmy wyżej, przy działalności nierejestrowanej nie trzeba opłacać składek na ZUS w taki sposób, w jaki robią to przedsiębiorcy – wszak zgodnie z nazwą, nie będziemy się w ZUS-ie rejestrować. Niemniej, jest jeden wyjątek, w ramach którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych otrzyma od nas część zarobionych przez nas pieniędzy – jest to świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia.

Jeżeli zawieramy tego rodzaju umowę z drugim podmiotem, jest on zobowiązany do przekazania stosownej informacji do ZUS w ciągu siedmiu dni od zawarcia umowy. Pamiętaj, że wówczas to zleceniodawca stanowi płatnika składek, a nie Ty.

Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, w której przyjdzie nam świadczyć usługi w ten sposób jako student, który nie ukończył jeszcze 26. roku życia. Wówczas nie podlegamy pod obowiązkowe ubezpieczenia społeczne bez względu na rodzaj powziętej umowy.

Czy prowadząc działalność nierejestrowaną można wystawiać faktury?

Co do zasady, przy działalności nierejestrowanej jesteśmy zobowiązani do wystawiania faktur, chyba, że prowadzimy działalność nierejestrowaną będąc jednocześnie płatnikiem VAT (wówczas mówimy o fakturze VAT). Nie musimy również z własnej inicjatywy dbać o wystawianie rachunków. Niemniej, na żądanie klienta jesteśmy zobowiązani do wystawienia obu rodzajów dokumentów.

Jeżeli po dokonanej transakcji lub wykonanej usłudze Twój klient zażąda od Ciebie rachunku, masz obowiązek mu go wystawić. Rzeczony rachunek powinien zawierać przynajmniej:

  • Numer kolejny,

  • Datę wystawienia,

  • Dane sprzedawcy i nabywcy,

  • Nazwę usługi,

  • Kwotę do zapłaty.

W przypadku wystawienia faktury sprawa ma się podobnie, jednak kupujący na jej zażądanie ma aż trzy miesiące, licząc od końca miesiąca w którym otrzymałeś całość lub część zapłaty, lub w którym usługa została wykonana lub towar został dostarczony. W przypadku działalności nierejestrowanej nie musisz podawać na fakturze swojego numeru PESEL czy adresu zamieszania – wystarczy Twoje imię i nazwisko. Prawidłowo wystawiona faktura musi w tym przypadku zawierać co najmniej:

  • Datę wystawienia

  • Numer kolejny

  • Imiona i nazwiska lub nazwy podatnika i nabywcy towarów lub usług oraz ich adresy

  • Nazwę (rodzaj) towaru lub usługi

  • Miarę i ilość (liczbę) dostarczonych towarów lub zakres wykonanych usług

  • Cenę jednostkową towaru lub usługi

  • Kwotę należności ogółem.

Kasa fiskalna w działalności nierejestrowanej – kiedy?

Obowiązek posiadania kasy fiskalnej w przypadku działalności nierejestrowanej wygląda podobnie do sytuacji, w której działalność gospodarczą byśmy zarejestrowali. Oznacza to, że możemy być całkowicie zwolnieni z obowiązku posiadania kasy fiskalnej – jest ona bowiem obowiązkowa jedynie wówczas, gdy:

  • Obrót z naszej sprzedaży w poprzednim roku podatkowym przekroczył 20 000 złotych,

  • Sprzedajemy towary, które zostały objęte nakazem ewidencjonowania ich sprzedaży na kasie fiskalnej (niezależnie od obrotu).

Lista wyżej wzmiankowanych towarów znajduje się w art. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 listopada 2023 roku, które zostało wydane właśnie w tej sprawie. Sama lista jest w swej naturze podobna do listy „towarów wrażliwych”, którą skomponowano w celu unaocznienia produktów, które bezapelacyjnie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.

Działalność nierejestrowana a ewidencja sprzedaży – co musi zawierać?

Jak już kilkukrotnie wspomnieliśmy wyżej, w przypadku działalności nierejestrowanej nie mamy obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych, jednak konieczne będzie prowadzenie ewidencji sprzedaży. Będzie ona stanowiła dowód naszej uczciwości w przypadku ewentualnej kontroli z Urzędu Skarbowego, a także pozwoli nam ustalenie, czy nie przekroczyliśmy ustalonego prawem limitu przychodów na dany miesiąc.

Przepisy nie regulują żadnego szablonu w ramach którego musimy prowadzić ewidencję sprzedaży. Zazwyczaj składa się ona z oznaczenia konkretnego dnia, wartości sprzedaży jakiej w nim dokonaliśmy, oraz podsumowania sprzedaży dokonanej w danym roku podatkowym (sumy: dzień po dniu i miesiąc po miesiącu). W ewidencji sprzedaży warto umieszczać również dodatkowe informacje traktujące o danych transakcjach.

Należy w tym miejscu podkreślić, że jeżeli ewidencja sprzedaży nie będzie prowadzona przez osobę fizyczną w ogóle, będzie niekompletna lub nieczytelna, to kontrolujący nas organ podatkowy będzie mógł samodzielnie ustalić wartość przedmiotu opodatkowania i należny od niej podatek. W przypadku w którym będzie to niemożliwe kwota podatku wyniesie 22%.

Kontrola z Urzędu Skarbowego przy działalności nierejestrowanej

Podejmując się wykonywania działalności nierejestrowanej dobrze jest pamiętać o fakcie, że nawet nie rejestrując działalności w CEIDG możemy zostać poddani kontroli Urzędu Skarbowego. Podstawę dla takiego stanu rzeczy stanowi Ustawa o VAT oraz Ustawa Ordynacja podatkowa. Kontrola w przypadku Urzędu Skarbowego będzie dotyczyła przede wszystkim sprawdzenia, czy prawidłowo prowadzisz swoją ewidencję sprzedaży.

Urząd Skarbowy nie jest jednak jedynym podmiotem, który może Cię skontrolować. Jeżeli Twoja działalność opiera się o sprzedaż produktów spożywczych, to skontrolować Cię może Sanepid. Co więcej, możesz doświadczyć także kontroli z UOKIK lub UODO, ponieważ nawet pomimo faktu, że prowadzisz działalność nierejestrowaną, musisz przestrzegać praw konsumentów i prawa dotyczącego ochrony danych osobowych.

Działalność nierejestrowana 2024 – czym jest? Podsumowanie

Działalność nierejestrowana to uproszczona forma działalności gospodarczej, którą prowadzić może niemalże każda osoba fizyczna na terenie Polski. W jej ramach możemy prowadzić drobną działalność gospodarczą, bez konieczności rejestrowania jej w CEIDG, Urzędzie Skarbowym czy ZUS. Zasadniczo tylko kilka obszarów działalności gospodarczej jest wyłączonych poza nawias możliwości wykonywania ich w tym trybie.

Najistotniejszym kryterium w tym przypadku jest poziom osiąganych przychodów w ciągu miesiąca – nie może on być wyższy, niż 75% płacy minimalnej obowiązującej w danym roku. W przypadku roku 2024 będzie to 3 225 złotych. Przekroczenie tego limitu skutkować będzie koniecznością jak najprędszego zarejestrowania działalności gospodarczej.

Sama działalność nierejestrowana ma wiele zalet, szczególnie dla osób, które nie planują w jej ramach osiągać szczególnie dużych zarobków. Możemy traktować ją zarówno jako szansę na powiększenie domowego budżetu, jak i przetestowanie lokalnej koniunktury na rynku, by na kanwie działalności nierejestrowanej uruchomić w przyszłości pełnoprawną działalność gospodarczą.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_114625150_r%C4%99ka-trzyma-monet%C4%99-ze-stosem-monet-w-koszyku-dla-koncepcji-ksi%C4%99gowo%C5%9Bci-i-biznesu.html