Praca osób młodocianych – a więc takich, które ukończyły 15. rok życia, ale nadal nie ukończyły 18 – jest w Polsce ściśle regulowana odpowiednimi przepisami, zarówno na płaszczyźnie wynagradzania poświęconego czasu i poniesionego trudu, jak i samego wykonywania określonej pracy. Wynagrodzenie młodocianych pracowników wiąże się zarówno ze statusem ich zatrudnienia, jak i przeciętnym wynagrodzeniem w Polsce, raportowanym kwartalnie przez GUS. I choć na pierwszy rzut oka rzecz cała może jawić się jako nieco zawiła, to w niniejszym artykule udowodnimy, że kwestie te nie są aż tak skomplikowane, jak mogłoby się wydawać.
Newsletter dla pracodawców
Dołącz do newslettera dla pracodawców i bądź na bieżąco!
Ile wynosi wynagrodzenie uczniów i od czego jest uzależnione? Kto wypłaca pensję pracownika młodocianego? Czy pracodawcy mogą liczyć na wsparcie finansowe państwa? Ile wyniesie wynagrodzenie pracownika młodocianego w 2026 roku i jak wygląda w tej materii kwestia rozliczeń z ZUS i Urzędem Skarbowym? O jakich zasadach zatrudniania małoletnich trzeba pamiętać? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym materiale.
Wynagrodzenie uczniów – zasady i podstawa prawna
Przez wynagrodzenie uczniów rozumiemy wynagrodzenie tych małoletnich, którzy odbywają przygotowanie zawodowe w formie nauki zawodu w ramach umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego – niestety zatem, rzeczone prawo nie będzie dotyczyło wszystkich uczniów, którzy w ramach stażu czy praktyk zawodowych wykonują świadczenia na rzecz określonego podmiotu gospodarczego (rozwijamy tę sprawę niżej).
Podstawę prawną dla opisywanych w tym artykule stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 lipca 2023 w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, licujące ze wcześniejszym rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej – cały stan prawny w niniejszym zakresie znajduje się pod jego egidą. Zgodnie z treścią tegoż rozporządzenia, pracownikom młodocianym w okresie nauki zawodu oraz przyuczenia do wykonywania określonej pracy, przysługuje wynagrodzenie obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale – wysokość tego wynagrodzenia jest estymowana przez GUS na podstawie średniej i oficjalnie podawana do wiadomości publicznej.
Czy każdy uczeń może liczyć na wynagrodzenie z tytułu praktyk?
Niestety nie. Jak wspominaliśmy wyżej, zasady wynagradzania pracowników młodocianych dotyczą wyłącznie tych osób, które są zatrudnione na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. To specyficzny rodzaj umowy o pracę, zgodnie z prawem wykorzystywany właśnie w celach zatrudniania osób młodocianych, celem przyuczenia do wykonywania określonej pracy w przyszłości, w ramach zatrudnienia pełnoetatowego.
Fakt ten budzi daleko idącą konsternację w przypadku wielu uczniów odbywających staże. Dla przykładu, uczniowie technikum uczestniczący w obowiązkowych praktykach zawodowych zazwyczaj wynagrodzenia nie otrzymują, ponieważ same praktyki stanowią jeden z etapów ich kształcenia, nie mając de facto formy zarobkowej – choć nic nie stoi na przeszkodzie, by pracodawcy z własnej woli zapewniali wynagrodzenie. Podobnie jest w przypadku praktyk studenckich (choć tutaj, oczywiście, nie mamy do czynienia z pracownikami młodocianymi), przy stażach uczniowskich czy innych stażach, odbywanych z własnej inicjatywy.
W dużym uproszczeniu można by uznać, że niniejsze przepisy odnoszą się wyłącznie do uczniów szkół zawodowych (dziś są to szkoły branżowe I stopnia) – choć samo rozporządzenie nie ujmuje tego w ten sposób, odnosząc się do pracowników młodocianych par excellence, niezależnie od typu szkoły, w ramach której pracują oni na podstawie wyżej wzmiankowanego typu umowy o pracę.
Czy wynagrodzenie pracownika młodocianego jest powiązane z płacą minimalną?
Nie. To kolejny z aspektów często budzących powszechne niezrozumienie. Płaca minimalna nie ma żadnego związku z obliczaniem wysokości wynagrodzenia uczniów – wiąże się z nim bowiem wyłącznie przeciętne wynagrodzenie brutto w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, którego wysokość raportowana jest przez Główny Urząd Statystyczny (GUS).
Wynagrodzenie pracownika młodocianego – jak obliczyć?
Jak już wspomnieliśmy wyżej, wynagrodzenie pracownika młodocianego znajduje się pod kuratelą prawa w sytuacji, w której mówimy o osobach w wieku 15-18 lat, znajdujących się w trakcie nauki lub klasie właściwej dla danego poziomu szkoły branżowej I stopnia. To właśnie te osoby podpisują umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.
Naturalnie, każdy pracodawca może zapłacić młodocianym pracownikom tyle, ile uzna za stosowne – nie może jednak zejść poniżej ustawowego poziomu, wynoszącego procent przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale. Rzeczony procent zależny jest od roku nauki i wygląda to następująco:
- 8% przeciętnego wynagrodzenia brutto – w pierwszym roku nauki lub w pierwszej klasie branżowej szkoły I stopnia.
- 9% przeciętnego wynagrodzenia brutto – w drugim roku nauki lub w klasie II branżowej szkoły I stopnia.
- 10% przeciętnego wynagrodzenia brutto – w trzecim roku nauki lub w klasie III branżowej szkoły I stopnia.
Dodatkowo, w przypadku pracowników młodocianych którzy nie podążają klasyczną ścieżką edukacji w ramach szkoły branżowej, zastosowanie może znaleźć niższa, 7% stawka. Dotyczy to zatem osób młodocianych, które umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego podpisują bezpośrednio z pracodawcą. Ich kształcenie może obejmować zarówno praktykę, jak i dokształcanie teoretyczne.
Kto wypłaca wynagrodzenie pracownika młodocianego?
Wynagrodzenie pracownika młodocianego wypłacane jest bezpośrednio przez pracodawcę, nie przez szkołę, jak zwykło się niekiedy błędnie uznawać. Umowa o pracę podpisywana jest bowiem wyłącznie między uczniem, a pracodawcą, gdzie szkoła pełni wyłącznie funkcję organizacyjną, koordynując działania wynikające z umowy i prowadząc nadzór nad edukacyjnym aspektem praktyki.
Co więcej, stroną umowy nie jest też rodzic osoby małoletniej i nie musi udzielać zgody na podpisanie takiej umowy. Niemniej, pracodawca ma obowiązek poinformowania rodzica lub opiekuna prawnego młodocianego pracownika o ewentualnym ryzyku zawodowym i zasadach BHP w określonej pracy. Rodzic ma prawo do sprzeciwu i rozwiązania dziecku umowy, jednak może to uczynić wyłącznie za pośrednictwem sądu opiekuńczego.
Czy pracodawcy mogą liczyć na refundację wypłat?
Tak, pracodawca może otrzymać refundację wypłacanego wynagrodzenia oraz składek na ubezpieczenie społeczne, jednak wyłącznie do poziomu ustawowych stawek minimalnych. Refundacja udzielana jest przez Fundusz Pracy, za pośrednictwem Ochotniczego Hufca Pracy (OHP).
W celu otrzymania refundacji, pracodawca musi złożyć odpowiedni wniosek w Wojewódzkiej Komendzie OHP, jednak aby móc otrzymać zwrot kosztów, musi spełnić kilka dodatkowych warunków. Przede wszystkim, musi zatrudniać uczniów w ramach zawodów objętych stosownym wykazem, a także zapewniać prowadzenie nauk przez osobę kompetentną na danej płaszczyźnie. Dodatkowo musi zadeklarować zatrudnienie młodocianego na stałe po zakończeniu praktyk, przynajmniej na okres 6 miesięcy.
Należy w tym miejscu podkreślić także fakt, że refundacja wynagrodzeń młodocianych z OHP jest na gruncie prawnym traktowana jako pomoc de minimis, wobec czego przedsiębiorca będzie zobowiązany do przechowywania i przedstawienia odpowiednich dokumentów w zakresie zatrudnienia.
Rozliczenie wynagrodzenia uczniów w ZUS i Urzędzie Skarbowym
Wynagrodzenie pracownika młodocianego wynika z umowy o pracę, wobec czego podlega niemal dokładnie takim samym zasadom co inne umowy. Pracodawca musi zgłosić pracownika młodocianego do ZUS i odprowadzać za niego składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, jednak w przypadku rozliczeń z Urzędem Skarbowym rzecz jest nieco prostsza – a winowajcą tegoż stanu rzeczy jest ulga dla młodych, w myśl której osoby, które nie ukończyły 26. roku życia, korzystają z całkowitego zwolnienia z PIT do limitu 85 528 złotych rocznie.
Z uwagi na ten fakt, pracownik nie musi składać pracodawcy żadnych oświadczeń o stosowaniu kwoty zmniejszającej zaliczkę czy innych, podobnych dokumentów – pracodawca po prostu nie pobiera zaliczki na podatek dochodowy od młodocianego pracownika. Niemniej, jeżeli w teorii pracownik miałby przekroczyć wyżej wskazany próg – co w przypadku pracownika młodocianego jest ograniczone do skrajnych sytuacji, choć w przypadku osób w wieku 18-26 lat całkiem możliwe – to taki pracownik może złożyć pracodawcy oświadczenie o pobieraniu zaliczek na PIT, by ułatwić sobie późniejsze rozliczenie.
Ile wynosi wynagrodzenie uczniów w 2026 roku?
Aktualnie obowiązujące stawki minimalnego wynagrodzenia uczniów zostały ustalone dla kilku okresów rozliczeniowych, przypadających w całości lub w części na rok 2026 – wynika to z wyżej wzmiankowanego modelu.
Od 1 stycznia do 28 lutego 2026 r.:
- I rok nauki zawodu – 701,74 zł brutto
- II rok nauki zawodu – 789,45 zł brutto
- III rok nauki zawodu – 877,17 zł brutto
- przyuczenie do wykonywania określonej pracy – 614,02 zł brutto
Od 1 marca do 31 maja 2026 r.:
- I rok nauki zawodu – 735,82 zł brutto
- II rok nauki zawodu – 827,80 zł brutto
- III rok nauki zawodu – 919,78 zł brutto
- przyuczenie do wykonywania określonej pracy – 643,85 zł brutto
Od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 r.:
- I rok nauki zawodu – 765,03 zł brutto
- II rok nauki zawodu – 860,66 zł brutto
- III rok nauki zawodu – 956,29 zł brutto
- przyuczenie do wykonywania określonej pracy – 669,40 zł brutto
Stawki dla okresów od 1 września do 30 listopada 2026 r. oraz od 1 grudnia 2026 r. do 28 lutego 2027 r. nie zostały jeszcze określone – dodamy je do tego artykułu wówczas, gdy GUS ogłosi kolejne raporty.
Najważniejsze zasady dotyczące zatrudniania pracownika młodocianego
W ramach dywagacji o wynagrodzeniach osób młodocianych, nie sposób nie wspomnieć o szczególnych zasadach dotyczących samego ich zatrudniania. Przede wszystkim, zatrudnić jako pracownika młodocianego można każdą osobę pomiędzy 15 a 18 rokiem życia, która ukończyła co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową i posiada zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do wykonywania określonej pracy – takie oświadczenie pracownik może zdobyć wcześniej samodzielnie, lub w ramach skierowania go na badania przez pracodawcę.
Pracownika młodocianego nie można zatrudniać przy pracach wzbronionych – czyli takich, które potencjalnie mogłyby zagrażać jego życiu lub zdrowiu – a także w godzinach nocnych czy godzinach nadliczbowych. Co więcej, dobowy czas pracy osoby poniżej 16. roku życia nie może przekraczać 6 godzin – w pozostałych przypadkach jest to już standardowe 8 godzin. O czasie pracy wspominając należy jeszcze dodać, że przy pracy dziennej przekraczającej 4,5 godziny, młodocianemu przysługuje 30 minut przerwy, wliczającej się do czasu pracy. Do czasu pracy wlicza się także czas nauki wynikający z zajęć dydaktycznych prowadzonych w placówce.
