Nauczyciele, podobnie jak pracownicy innych branż, mają możliwość awansu zawodowego. Jednak proces ten jest ściśle uregulowany przez przepisy, a ścieżka kariery w przypadku zawodu nauczyciela wymaga spełnienia określonych warunków i podejmowania konkretnych działań. Jakie są stopnie awansu nauczyciela?
Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_110099858_przystojny-nauczyciel-z-notatnikami-w-klasie.html
Awans nauczycieli, a więc osiągane wyższe stopnie nauczycielskie jest szczególnym przypadkiem, ponieważ jest zgodny z zasadami zawartymi w Karcie Nauczyciela, a jego celem jest nie tylko rozwój zawodowy nauczycieli, ale także poprawa jakości pracy placówek edukacyjnych. Warto wiedzieć, jakie są etapy tego awansu i co trzeba zrobić, by osiągnąć najwyższy stopień zawodowy.
Awans zawodowy nauczycieli
Awans zawodowy nauczycieli jest formalnym procesem, który został wprowadzony w Polsce w 2000 roku. Ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych nauczycieli, ich rozwój osobisty oraz poprawę jakości pracy szkół i innych placówek oświatowych. Proces awansu jest ściśle określony przepisami prawa, a nauczyciele muszą przejść przez cztery główne stopnie zawodowe:
1) Nauczyciel stażysta (nauczyciel początkujący)
2) Nauczyciel kontraktowy
3) Nauczyciel mianowany
4) Nauczyciel dyplomowany
Każdy z tych stopni wiąże się z określonymi wymaganiami, które nauczyciel musi spełnić, aby przejść na wyższy poziom. Awans jest ustrukturyzowany i sformalizowany, co oznacza, że nauczyciele muszą przejść przez ściśle określoną procedurę, w tym odbyć odpowiedni staż oraz zrealizować inne działania wymagane na danym etapie kariery.
Nauczyciele kontraktowi, aby awansować na nauczyciela mianowanego, muszą odbyć staż trwający aż 2 lata i 9 miesięcy. Warto zauważyć, że na najwyższym poziomie awansu, czyli na stopniu nauczyciela dyplomowanego, nauczyciel osiąga ostatni etap kariery zawodowej.
Po osiągnięciu tego stopnia nie ma już możliwości awansu, co oznacza, że dalszy rozwój zawodowy nie wiąże się z możliwością uzyskania wyższego stopnia czy dodatkowej podwyżki wynagrodzenia.
Zgodnie z raportem Ośrodka Rozwoju Edukacji, ponad połowa nauczycieli zatrudnionych w polskich placówkach oświatowych osiągnęła najwyższy poziom awansu zawodowego.
Dodatkowo, około 78% nauczycieli ma wykształcenie wyższe, co stanowi dużą różnicę w porównaniu do średniej krajowej, wynoszącej tylko 33% w przypadku kobiet i 30% w przypadku mężczyzn.
Warto podkreślić, że proces awansu zawodowego nauczycieli nie kończy się na formalnym uzyskaniu stopnia nauczyciela dyplomowanego. Wymaga on także ciągłego kształcenia, uczestnictwa w kursach oraz zdobywania nowych doświadczeń, które wpływają na jakość pracy nauczyciela i jego rozwój osobisty.
Awans zawodowy a zmiany w Karcie Nauczyciela
W dniu 26 lipca 2018 roku Minister Edukacji Narodowej wprowadził rozporządzenie, które zmieniło zasady awansu zawodowego nauczycieli, dotyczące zarówno oceny stażu, jak i wymaganych kwalifikacji do uzyskania poszczególnych stopni awansu.
Najważniejszą zmianą, którą wprowadziło to rozporządzenie, było wydłużenie okresu stażowego dla nauczycieli. Nowe przepisy zakładają, że każdy z czterech stopni awansu zawodowego będzie wymagał dłuższego stażu o jeden rok. Zmiany w Karcie Nauczyciela obejmują wszystkie stopnie, od nauczyciela stażysty po nauczyciela dyplomowanego.
Wydłużeniu uległy również wymagania dotyczące okresu pracy w placówkach oświatowych, które są niezbędne do rozpoczęcia stażu na wyższe stopnie zawodowe. Nauczyciele kontraktowi będą mogli rozpocząć staż dopiero po przepracowaniu 3 lat, natomiast nauczyciele mianowani – po 4 latach. To oznacza, że proces awansu staje się dłuższy, co może stanowić wyzwanie, zwłaszcza dla młodszych nauczycieli.
Co ważne, zgodnie z art. 27 Karty nauczyciela, stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony ulega rozwiązaniu, jeżeli w ciągu 6 lat od rozpoczęcia odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela nauczyciel nie uzyskał stopnia nauczyciela mianowanego.
Pomimo wydłużenia okresu stażowego, zmiany wprowadziły także korzystne rozwiązania. Na przykład, ocena dorobku zawodowego nauczyciela została zastąpiona przez ocenę pracy nauczyciela, dokonywaną przez dyrektora szkoły.
Ocena ta jest udzielana w formie opisowej i może zakończyć się jednym z kilku stwierdzeń: ocena wyróżniająca, bardzo dobra, dobra lub negatywna.
Zmieniono także formułę egzaminacyjną. Dotychczasowa rozmowa kwalifikacyjna została zastąpiona egzaminem przeprowadzanym przez komisję egzaminacyjną, której skład obejmuje dyrektora lub wicedyrektora szkoły, przedstawicieli organów sprawujących nadzór pedagogiczny oraz ekspertów.
Sprawdź też: Choroba zawodowa nauczycieli: jakie są objawy? Wykaz i odszkodowanie w przypadku chorób zawodowych
Stopnie nauczycielskie a zarobki
Zarobki nauczycieli w Polsce są jednym z najbardziej komentowanych aspektów pracy w oświacie. Choć awans zawodowy daje możliwość uzyskania wyższego stopnia, pensje nauczycieli przez długi czas pozostają stosunkowo niskie, co bywa powodem niezadowolenia młodszych pracowników.
Poniżej przedstawiamy zarobki nauczycieli na różnych etapach awansu zawodowego:
1) Nauczyciel stażysta: W 2019 roku zarobki nauczyciela stażysty wynoszą około 1835 zł netto przy pełnym etacie.
2) Nauczyciel kontraktowy: Stopień nauczyciela kontraktowego upoważnia do pensji wzrastającej o zaledwie około 50 zł netto, co daje łącznie około 1900 zł netto miesięcznie.
3) Nauczyciel mianowany: Kolejny awans, tym razem na nauczyciela mianowanego, podnosi zarobki do około 2130 zł netto przy pełnym etacie.
4) Nauczyciel dyplomowany: Najwyższy stopień awansu zawodowego wiąże się z wynagrodzeniem na poziomie 2493 zł netto.
Wydłużenie okresu stażowego, a więc niejako przygotowanie do zawodu nauczyciela wynikające z nowych regulacji, nie poprawia sytuacji finansowej młodych nauczycieli. Aby osiągnąć satysfakcjonujące zarobki, nauczyciele muszą przejść długą ścieżkę awansu zawodowego, która może zająć kilkanaście lat.
W szczególności młodsze osoby rozpoczynające pracę w tym zawodzie, zaczynają ją od niskich pensji, co może zniechęcać do dalszego rozwoju w tej dziedzinie.
Może Cię zainteresować: Dodatek motywacyjny dla nauczycieli. Ile wynosi? Jakie są kryteria przyznawania dodatku motywacyjnego?
Stopnie nauczycielskie – w jaki sposób się je osiąga?
Ścieżka awansu zawodowego nauczycieli jest jasno określona i składa się z czterech głównych stopni: nauczyciel stażysta, nauczyciel kontraktowy, nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany. Aby przejść z jednego stopnia do kolejnego, nauczyciele muszą przejść przez określone etapy, które wiążą się z odbyciem stażu, spełnieniem wymagań zawodowych, a na końcu także przystąpienia do postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego.
Każdy nauczyciel, aby awansować, musi przejść odpowiedni staż. Proces ten jest formalnie ustalony i wymaga określonych działań w zależności od stopnia. Stażysta rozpoczyna swoją drogę zawodową, ale każde kolejne awanse wiążą się z obowiązkiem realizacji planu rozwoju zawodowego i zdobywania nowych kompetencji.
Jednak dla wielu nauczycieli osiągnięcie wyższego stopnia awansu wiąże się z ryzykiem, zwłaszcza w przypadku pracy na umowę o czas określony. Zwiększenie kwalifikacji może bowiem utrudnić znalezienie zatrudnienia w nowych placówkach, które preferują zatrudnianie nauczycieli o niższym stopniu awansu, ze względu na niższe koszty wynagrodzenia.
Staż na nauczyciela kontraktowego
Aby rozpocząć staż na nauczyciela kontraktowego, nauczyciel stażysta musi być zatrudniony co najmniej na pół etatu. Staż może rozpocząć się od 1 września lub później, ale nie później niż 14 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych. Staż ten trwa 1 rok i 9 miesięcy.
Aby spełnić wymagania, dyrektor szkoły musi zapewnić formalne warunki do odbycia stażu, w tym zawrzeć z nauczycielem umowę o pracę na czas określony, która odpowiada długości trwania stażu. Wszelkie formalności związane z rozpoczęciem stażu nie wymagają złożenia wniosku przez nauczyciela stażystę, gdyż proces ten jest automatyczny.
Ważnym elementem stażu jest także przydzielenie nauczycielowi opiekuna stażu, który musi być nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym. Plan rozwoju zawodowego nauczyciela musi zostać przygotowany przez nauczyciela stażystę w porozumieniu z opiekunem stażu i przedłożony dyrektorowi szkoły do zatwierdzenia. Plan ten musi zostać złożony w ciągu 20 dni od rozpoczęcia zajęć.
W trakcie stażu nauczyciel musi:
1) Poznać organizację szkoły oraz zasady funkcjonowania placówki.
2) Nauczyć się prowadzić dokumentację szkolną.
3) Zapoznać się z przepisami BHP.
4) Brać udział w obserwacjach zajęć innych nauczycieli, w tym swojego opiekuna stażu.
5) Samodzielnie prowadzić zajęcia przy obecności opiekuna lub dyrektora.
Nauczyciel musi również wykazać się umiejętnościami w zakresie prowadzenia zajęć, współpracy z uczniami oraz realizacji zadań statutowych szkoły. Po zakończeniu stażu, nauczyciel składa sprawozdanie z jego realizacji, a dyrektor ocenia pracę nauczyciela w terminie do 21 dni. Na podstawie tej oceny, nauczyciel może przystąpić do egzaminu kwalifikacyjnego.
Staż na nauczyciela mianowanego
Nauczyciel kontraktowy, który pragnie awansować na nauczyciela mianowanego, musi spełnić określone wymagania formalne i zawodowe. Zanim przystąpi do stażu, musi być zatrudniony w wymiarze co najmniej pół etatu.
Warto dodać, że staż na nauczyciela mianowanego może rozpocząć się najwcześniej 1 września, ale nie później niż 14 dni po rozpoczęciu zajęć szkolnych. Ponadto, nauczyciel musi przepracować co najmniej 3 lata w danej placówce oświatowej, aby móc ubiegać się o rozpoczęcie stażu.
Staż na nauczyciela mianowanego trwa 2 lata i 9 miesięcy. Aby rozpocząć ten etap awansu, nauczyciel musi złożyć odpowiedni wniosek. Dyrektor szkoły jest zobowiązany do zapewnienia warunków umożliwiających odbycie stażu.
Jak w przypadku każdego etapu awansu, także tutaj nauczyciel otrzymuje opiekuna stażu. Opiekunem może być dowolny nauczyciel mianowany lub dyplomowany, ale nauczyciel kontraktowy nie może pełnić tej roli.
Współpraca z opiekunem stażu obejmuje opracowanie planu rozwoju zawodowego, który nauczyciel musi dołączyć do wniosku o rozpoczęcie stażu. Projekt planu musi uwzględniać konkretne wymagania, które są niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego. Dyrektor szkoły zatwierdza projekt planu w ciągu 30 dni od rozpoczęcia zajęć, zazwyczaj do końca września.
W trakcie stażu nauczyciel powinien wykazać się aktywnością w różnych obszarach. Powinien uczestniczyć w pracach organów szkoły związanych z realizowaniem zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.
Nauczyciel musi także podejmować działania na rzecz szkoły i lokalnej społeczności, pogłębiać swoją wiedzę zawodową oraz poznawać przepisy dotyczące systemu oświaty. Dodatkowo, stażysta musi wykazać się umiejętnością organizowania i doskonalenia swojego warsztatu pracy, oceniania efektywności działań i dostosowywania ich do potrzeb uczniów, a także umiejętnym wykorzystywaniem nowoczesnych narzędzi technologicznych.
W ciągu trwania stażu nauczyciel musi także wykorzystywać wiedzę z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki, oraz zapoznawać się z przepisami dotyczącymi postępowania w sprawach nieletnich.
Po zakończeniu stażu, w terminie 30 dni, nauczyciel składa sprawozdanie ze swojej pracy, które jest następnie oceniane przez dyrektora szkoły. Dyrektor ma 21 dni na wystawienie oceny, a po uzyskaniu pozytywnej oceny nauczyciel może przystąpić do egzaminu kwalifikacyjnego.
Staż na nauczyciela dyplomowanego
Aby rozpocząć staż na nauczyciela dyplomowanego, nauczyciel mianowany musi spełnić określone wymagania. Po pierwsze, nauczyciel musi być zatrudniony w placówce oświatowej w wymiarze co najmniej pół etatu.
Przed przystąpieniem do stażu, nauczyciel musi przepracować w szkole minimum 4 lata. Staż na nauczyciela dyplomowanego jest samodzielnym procesem i nie wymaga przydzielenia opiekuna stażu, co odróżnia go od staży na wcześniejszych stopniach awansu zawodowego.
Nauczyciel, który chce rozpocząć staż, musi samodzielnie złożyć wniosek o jego rozpoczęcie. Staż może rozpocząć się 1 września lub później, ale nie później niż 14 dni po rozpoczęciu zajęć szkolnych.
Po zatwierdzeniu wniosku przez dyrektora szkoły, nauczyciel ma czas na przygotowanie planu rozwoju zawodowego, który również musi być przygotowany samodzielnie. Dyrektor szkoły ma 30 dni na zatwierdzenie planu po rozpoczęciu zajęć.
Staż na nauczyciela dyplomowanego trwa 2 lata i 9 miesięcy, w tym czasie nauczyciel ma obowiązek:
1) doskonalić metody pracy i organizację swojego warsztatu pracy,
2) rozwijać umiejętności związane z wykorzystaniem technologii informacyjnej w nauczaniu,
3) podejmować zadania związane z poprawą jakości pracy szkoły,
4) pogłębiać wiedzę zawodową i doskonalić swoje umiejętności w zakresie pracy dydaktycznej i wychowawczej.
Zadania na stażu nauczyciela dyplomowanego
Nauczyciel musi również zrealizować co najmniej trzy z poniższych zadań:
1) opracowanie i wdrożenie programu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych z zakresu oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich,
2) pełnienie roli doradcy metodycznego, egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej, eksperta lub rzeczoznawcy ds. programów nauczania,
3) poszerzanie zakresu działań szkoły w obszarze dydaktyki, wychowania czy opieki,
4) uzyskanie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym, szczególnie w zakresie języka obcego (w tym przypadku nauczyciele języków obcych muszą opanować drugi język obcy na tym samym poziomie),
5) podejmowanie działań na rzecz oświaty, współpraca z innymi instytucjami samorządowymi czy organizacjami pozarządowymi.
Po zakończeniu stażu nauczyciel ma 30 dni na złożenie sprawozdania ze stażu. Dyrektor szkoły dokonuje oceny pracy nauczyciela na podstawie złożonego sprawozdania w ciągu 21 dni. Jeśli ocena będzie pozytywna, nauczyciel może przystąpić do rozmowy egzaminacyjnej, która jest ostatnim krokiem w procesie uzyskiwania stopnia nauczyciela dyplomowanego.
Ważną zmianą, która miała miejsce w 2018 roku, jest możliwość uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego przez nauczycieli akademickich, którzy mają co najmniej 5-letni okres pracy w szkole wyższej i stopień naukowy. Z dniem podjęcia pracy w szkole, tacy nauczyciele mogą uzyskać ten stopień bez konieczności przechodzenia przez tradycyjny proces awansu zawodowego.
Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_20519174_portret-inteligentne-nauczyciel-i-uczennica-stoj%C4%85c-przy-tablicy-i-patrz%C4%85c-na-schoolkids-w-klasie.html
