Współczesny handel danymi osobowymi to niezwykle dochodowy biznes. Z każdym rokiem problem kradzieży tożsamości staje się coraz bardziej poważny, a prywatne informacje mogą być wykorzystywane do różnorodnych celów – niestety także tych nielegalnych. Jednym z największych zagrożeń jest zaciąganie kredytów i pożyczek na cudze dane, co może prowadzić do wieloletnich problemów finansowych dla ofiar oszustwa. Zapoznaj się z procedurą zastrzeżenia PESEL, by uzyskać większe bezpieczeństwo danych w naszym kraju.

Zastrzeżenie PESEL

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_40234798_harmonogram.html

W odpowiedzi na rosnące zagrożenia pod koniec 2023 roku wprowadzono nowy mechanizm, który dba o bezpieczeństwo danych – zastrzeżenie numeru PESEL. Dzięki temu rozwiązaniu wyciek danych z Internetu czy kradzież dokumentów nie muszą już oznaczać katastrofy. Jeśli numer PESEL znajduje się w rejestrze zastrzeżeń, żadna instytucja finansowa nie udzieli kredytu na dane konkretnej osoby.

Dzięki temu środowisko umów i obrotu pieniędzmi sprawia, że można poczuć się bardziej bezpiecznie w Polsce. Korporacje bankowe będą też w stanie bardziej zabezpieczyć swoich klientów. Dowiedz się więc, jak skorzystać z tej ochrony, jakie są jej skutki i kto powinien się nią zainteresować. W poniższym artykule znajdziesz najważniejsze kwestie związane z zastrzeżeniem numeru PESEL.

Zastrzeżenie PESEL – od kiedy?

Zastrzeżenie numeru PESEL stało się możliwe od 17 listopada 2023 roku. Od tego momentu każdy obywatel może „zablokować” swoje dane, uniemożliwiając ich wykorzystanie przez osoby trzecie. Dotyczy to takich instytucji jak:

  • banki i instytucje kredytowe,

  • firmy pożyczkowe i parabanki,

  • kancelarie notarialne,

  • operatorzy telekomunikacyjni.

Jednak przez pierwsze miesiące system ten nie działał w pełni skutecznie, ponieważ instytucje finansowe nie były zobowiązane do sprawdzania rejestru zastrzeżeń PESEL. Ostateczny przełom nastąpił 1 czerwca 2024 roku, kiedy to wszedł w życie obowiązek weryfikacji numeru PESEL przed udzieleniem kredytu lub pożyczki. Od tego momentu możemy mówić o pełnej ochronie – jeśli PESEL jest zastrzeżony, nikt nie będzie mógł wykorzystać go do zaciągnięcia zobowiązań finansowych.

Sprawdź też: NIP a PESEL – którego numeru użyć w rocznym zeznaniu podatkowym? Co z fakturami?

W jakim celu wdrożono zastrzeżenie PESEL?

Mechanizm zastrzeżenia PESEL powinien zostać wdrożony już wiele lat temu, ponieważ kradzież tożsamości to problem istniejący od dekad. Szczególnie dotkliwe są przypadki wyłudzania pożyczek na cudze dane osobowe, które stały się plagą wraz z rozwojem sektora chwilówek i parabanków.

Nowe przepisy wprowadzają kompleksową ochronę obywateli, eliminując zagrożenie wynikające z nieuprawnionego użycia danych osobowych. Najważniejsze zmiany to:

  • możliwość zastrzeżenia numeru PESEL w prosty sposób przez Internet w serwisie lub w urzędzie,

  • obowiązek sprawdzania rejestru PESEL przez instytucje finansowe,

  • przeniesienie odpowiedzialności za udzielenie kredytu na banki i parabanki – jeśli mimo zastrzeżenia PESEL zostanie udzielona pożyczka, to instytucja ponosi konsekwencje, a nie poszkodowany.

Dzięki temu rozwiązaniu oszuści nie mogą już zaciągać zobowiązań na cudze dane, a nawet jeśli próbują, to nie będzie to miało wpływu na osobę, której PESEL został skradziony.

Zastrzeżenie PESEL – jak to zrobić?

Jednym z największych atutów systemu jest jego prostota i dostępność. Proces zastrzeżenia PESEL jest szybki, darmowy i odwracalny, co oznacza, że można go cofnąć i ponownie aktywować w dowolnym momencie. Jak zastrzec PESEL?

  • Przez aplikację mObywatel – najszybszy i najwygodniejszy sposób, dostępny 24/7.

  • W urzędzie gminy – osobiście w godzinach pracy urzędu.

  • Przez pełnomocnika – jeśli osoba nie jest w stanie złożyć wniosku samodzielnie (np. z powodu choroby czy niepełnosprawności).

System jest tak skonstruowany, że zastrzeżenie PESEL działa natychmiast po dokonaniu zgłoszenia. Nie ma ryzyka, że w krótkim czasie pomiędzy złożeniem wniosku a jego realizacją ktoś zdoła wykorzystać numer PESEL do wyłudzenia kredytu.

Cofnięcie zastrzeżenia jest równie proste – można to zrobić tymczasowo (np. na czas wizyty w banku) lub na stałe. W przypadku czasowego cofnięcia system automatycznie ponownie aktywuje blokadę w wyznaczonym terminie, co eliminuje ryzyko pozostawienia numeru PESEL bez ochrony. Należy pamiętać, że:

  • ponowne zastrzeżenie PESEL można zgłosić dopiero po 30 minutach od jego cofnięcia;

  • opiekun prawny lub kurator może dokonać zastrzeżenia PESEL w imieniu osoby niepełnoletniej lub ubezwłasnowolnionej.

Zastrzeżenie PESEL a wniosek

Zasadniczo zastrzeżenie numeru PESEL następuje na wniosek obywatela. To oznacza, że każda osoba, która chce zabezpieczyć swoje dane przed nieuprawnionym użyciem, musi samodzielnie zgłosić chęć dokonania wpisu w rejestrze. Wniosek można złożyć elektronicznie przez aplikację mObywatel, osobiście w urzędzie gminy lub za pośrednictwem pełnomocnika, jeśli wnioskodawca nie może zrobić tego samodzielnie.

Są jednak sytuacje, w których zastrzeżenie PESEL odbywa się automatycznie, czyli bez konieczności składania wniosku. Dotyczy to m.in.:

  • unieważnienia dowodu osobistego po jego utracie lub zgłoszeniu kradzieży,

  • zgłoszenia podejrzenia nieuprawnionego użycia danych osobowych, np. na policji lub w urzędzie gminy,

  • rejestracji zgonu – w przypadku śmierci właściciela numeru PESEL dane zostają automatycznie zastrzeżone.

W takich przypadkach obywatel lub jego bliscy nie muszą podejmować żadnych działań, ponieważ system sam wprowadza odpowiednie ograniczenia. Jednak w przypadku zgubienia dokumentu lub podejrzenia kradzieży tożsamości warto również samodzielnie zastrzec PESEL, aby mieć pewność, że nikt nie wykorzysta danych do celów przestępczych.

Rejestr zastrzeżeń PESEL

Samo zastrzeżenie numeru PESEL nie miałoby większego sensu, gdyby instytucje korzystające z danych osobowych nie miały obowiązku ich weryfikacji. Dlatego powstał rejestr zastrzeżeń PESEL, do którego dostęp mają tylko określone podmioty.

Zgodnie z przepisami, minister ds. informatyzacji nieodpłatnie udostępnia dane z rejestru wybranym instytucjom, takim jak:

  • organy administracji publicznej, sądy, prokuratura, policja, straż graniczna, KAS, CBA, SOP – w zakresie ich ustawowych obowiązków,

  • banki, SKOK-i, firmy pożyczkowe i kredytodawcy,

  • notariusze,

  • operatorzy telekomunikacyjni,

  • biura informacji gospodarczej,

  • instytucje pieniądza elektronicznego.

Dostęp do rejestru nie oznacza jedynie możliwości sprawdzenia statusu PESEL danej osoby. Nakłada on również odpowiedzialność na podmioty, które zignorują wpis w rejestrze. Jeśli np. bank udzieli kredytu osobie z zastrzeżonym numerem PESEL, ponosi za to pełną odpowiedzialność i nie może dochodzić roszczeń wobec klienta, który padł ofiarą oszustwa.

Zastrzeżenie numeru PESEL – konsekwencje

Największą zmianą, jaką przyniosło uruchomienie rejestru zastrzeżeń PESEL, jest zdjęcie odpowiedzialności z konsumentów za zobowiązania finansowe, które zostały zaciągnięte na ich dane przez osoby trzecie.

Banki, firmy pożyczkowe i parabanki mają obowiązek sprawdzić rejestr przed udzieleniem kredytu lub pożyczki. Jeśli tego nie zrobią i udzielą finansowania osobie, której PESEL jest zastrzeżony, odpowiedzialność ponosi instytucja, a nie klient. To oznacza, że:

  • nie trzeba już samodzielnie udowadniać, że nie brało się kredytu,

  • sprawy wyłudzeń nie będą ciągnęły się latami w sądach,

  • poszkodowani nie będą narażeni na negatywne wpisy w biurach informacji kredytowej.

Dzięki temu druga strona umowy np. z bankiem o kredyt nie będzie w stanie dokonać oszustwa. Zastrzeżenie PESEL skutecznie chroni przed skutkami kradzieży tożsamości, eliminując ryzyko poważnych konsekwencji finansowych dla ofiar oszustw.

Ograniczenia w dostępie do środków

Osoby, które zastrzegły PESEL, nie mogą zawierać nowych umów z instytucjami finansowymi, ale co z pieniędzmi, które już posiadają? Teoretycznie mogą nimi swobodnie dysponować, ale obowiązują pewne limity dotyczące wypłat gotówkowych.

Jeśli klient chce wypłacić gotówkę w placówce banku, może podjąć jednorazowo maksymalnie trzykrotność minimalnego wynagrodzenia. Obecnie jest to 12 900 zł, a od stycznia 2025 roku limit wzrośnie do 13 998 zł.

Dodatkowo:

  • suma wypłat w jednym banku w ciągu dnia nie może przekroczyć tego limitu,

  • jeśli klient spróbuje wypłacić większą kwotę, bank zablokuje dostęp do środków na 12 godzin, nawet jeśli PESEL został już odblokowany.

Te rozwiązania mają na celu ochronę seniorów przed oszustwami, np. metodą „na wnuczka”. Dzięki 12-godzinnemu buforowi osoba starsza może skontaktować się z bliskimi i upewnić się, że nie pada ofiarą przestępstwa.

Co ważne, zastrzeżenie PESEL nie blokuje dostępu do bankomatów, przelewów czy płatności mobilnych, więc osoby korzystające z nowoczesnych metod płatności nie odczują większych zmian w codziennym funkcjonowaniu.

Zastrzeżenie PESEL a załatwianie spraw u notariusza

Notariusze są kolejną grupą zawodową, która od 1 czerwca 2024 roku musi sprawdzać rejestr PESEL przed dokonaniem określonych czynności. Dotyczy to transakcji związanych z:

  • nabyciem, zbyciem lub obciążeniem nieruchomości (np. zakupem mieszkania, działki czy spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu),

  • udzieleniem pełnomocnictwa do takich transakcji.

W przypadku innych czynności notarialnych notariusz może, ale nie musi sprawdzić numer PESEL w rejestrze. Jeśli jednak zauważy, że numer PESEL jest zastrzeżony, może odmówić dokonania czynności.

Zastrzeżenie PESEL stanowi więc dodatkową barierę dla oszustów próbujących np. sprzedać cudzą nieruchomość na podstawie fałszywych dokumentów.

Zastrzeżenie PESEL – co umożliwia?

Zastrzeżenie PESEL powstało przede wszystkim po to, by chronić obywateli przed kradzieżą tożsamości i wyłudzeniami finansowymi. Jednak nie wpływa ono na wiele innych spraw codziennego życia.

Czynności, na które zastrzeżenie PESEL nie ma wpływu:

  • załatwianie spraw urzędowych (np. zameldowanie, zawarcie małżeństwa),

  • korzystanie z opieki, którą umożliwia ubezpieczenie zdrowotne (np. wizyta u lekarza, wykupienie recepty),

  • ważność dokumentów (dowód osobisty, paszport, prawo jazdy),

  • głosowanie w wyborach,

  • korzystanie z profilu zaufanego i e-usług publicznych,

  • podpisywanie umów cywilnoprawnych – zastrzeżenie PESEL nie unieważnia dokumentów tożsamości, więc można np. zawrzeć umowę o pracę czy wynająć mieszkanie.

Dzięki temu zastrzeżenie PESEL chroni przed oszustwami finansowymi, ale nie utrudnia codziennego funkcjonowania. Warto więc rozważyć jego aktywację, szczególnie jeśli istnieje ryzyko wycieku danych osobowych lub kradzieży dokumentów.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_71870015_polska-id-karta.html