Jeżeli w swojej codziennej pracy zajmujesz się zarządzaniem zasobami ludzkimi, to zapewne dostrzegasz, jak bardzo poszczególne osoby różnią się między sobą i jak wpływa to na sposób realizacji codziennych zadań. Jedną z takich różnic jest styl poznawczy.

 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Czym są style poznawcze?
  • Jakie wymiary są charakterystyczne dla stylów poznawczych?
  • Jak wykorzystać wiedzę o stylach poznawczych w miejscu pracy?

 

Czym są style poznawcze?

Koncepcja stylów poznawczych wywodzi się z psychologii kognitywnej. Teoria ta po raz pierwszy wprowadzona została przez Allporta w latach 30. ubiegłego wieku. Styl poznawczy to cecha (tendencja), która dotyczy preferowanego stylu przetwarzania informacji w zakresie:

  • Percepcji
  • Uwagi
  • Operacji pamięciowych
  • Podejmowania decyzji
  • Rozwiązywania problemów

Ludzie różnią się w zakresie sposobu funkcjonowania poznawczego, co znajduje to odzwierciedlenie w codziennym życiu. Każdy ze stylów poznawczych ma swoje mocne i słabe strony. Ich skuteczność zależy od rodzaju zadania. Warto zapamiętać, że style poznawcze nie wykazują żadnego związku z inteligencją. To po prostu odmienne, najczęściej wybierane sposoby przetwarzania informacji. Wybór odbywa się zazwyczaj w trybie automatycznym i nieświadomym.

Preferencje dotyczące stylów poznawczych kształtowane są w okresie dzieciństwa – zarówno na podstawie temperamentu, jak i doświadczeń (w tym także sposobu wychowywania i nauczania). W związku z tym, skłonności te wykazują niską podatność na modyfikację. Nie oznacza to jednak, że inne sposoby myślenia nie są dostępne. Kiedy sytuacja tego wymaga,  większość ludzi jest w stanie korzystać z pozostałych stylów poznawczych. 

 

Wymiary stylów poznawczych

Style poznawcze można opisać na podstawie trzech wymiarów:

  • Zależność od pola vs Niezależność od pola
  • Refleksyjność vs Impulsywność
  • Abstrakcyjność vs Konkretność

Zależność od pola vs Niezależność od pola

Zależność od pola wiąże się z:

  • Preferowaniem holistycznego sposobu myślenia
  • Tendencją do dostosowywania się do zastanych norm społecznych
  • Angażowaniem się w zadania wymagające kontaktów interpersonalnych i kooperacji

Niezależność od pola wiąże się z:

  • Preferowaniem analitycznego sposobu myślenia
  • Większą niezależnością od otoczenia społecznego
  • Angażowaniem się w zadania wymagające samodzielności i głębokiego przetwarzania

Refleksyjność vs Impulsywność

Refleksyjność wiąże się z:

  • Dłuższym procesem podejmowania decyzji
  • Zdolnością do długotrwałego utrzymywania uwagi
  • Przygotowywaniem się przed przystąpieniem do działania
  • Lepszym zorganizowanie w warunku braku presji czasu
  • Wyższą samokontrolą

Impulsywność wiąże się z:

  • Krótszym procesem podejmowania decyzji
  • Szybszym przełączaniem uwagi
  • Zdolnością do improwizacji
  • Wyższą spontanicznością
  • Dobrym funkcjonowaniem pod presją czasu

Abstrakcyjność vs Konkretność

Abstrakcyjność wiąże się z:

  • Preferowaniem zadań złożonych, słabo określonych
  • Dobrym radzenie sobie z niejednoznacznością i sprzecznością
  • Potrzebą pozyskania większej ilości danych do sformułowania opinii
  • Przetwarzaniem informacji przy pomocy tworzenia pojęć

Konkretność wiążę się z:

  • Preferowaniem zadań prostych, dobrze określonych
  • Wyższą efektywność w przypadku jednoznacznych oczekiwań
  • Szybszym wyciąganiem wniosków
  • Przetwarzaniem informacji przy pomocy tworzenia wyobrażeń

 

Style poznawcze w miejscu pracy

Zdaniem Eriki Löfström, badaczki z University of Helsinki, zamiast stosowania oddziaływań mających na celu transformowanie stylów poznawczych pracowników, lepiej pomóc im uświadomić sobie własne zasoby i nauczyć korzystania ze swoich mocnych stron.

W swoim raporcie „Cognitive style and experiences of working environment in small and medium-sized enterprises” Löfström podkreśla, że pracodawcy powinni umożliwiać pracownikom zarządzanie swoją pracą w sposób spójny z preferowanym stylem przetwarzania informacji. Apeluje także, by nie ulegać stereotypom – każda osoba może przejawiać inną kombinację wymiarów stylów poznawczych, niezależnie od cech takich jak np. płeć. Każda osoba powinna mieć możliwość indywidualnego przeanalizowania swoich zasobów.

Style poznawcze można zidentyfikować w oparciu o dane uzyskane z wywiadów, obserwacji lub eksperymentów w formie warsztatów lub gier. Tworząc wskaźniki diagnostyczne, oprzyj się o informacje zawarte w poprzednim punkcie niniejszego artykułu.

Badacze Richard Riding i Stephen Rayner w swojej publikacji „Cognitive styles and learning strategies: Understanding style differences in learning behaviour” podkreślają, że zespoły warto kształtować w sposób komplementarny: tak, aby znalazły się w nich osoby posiadające cechy z przeciwstawnych biegunów poszczególnych wymiarów stylów poznawczych. Dzięki temu pracownicy zyskają lepszą świadomość mocnych stron – zarówno własnych, jak i współpracowników. Przełoży się to na możliwość wykorzystania ich w zadaniach wymagających zróżnicowanego podejścia.

Podobnego zdania jest Meredith Belbin, teoretyk zarządzania zespołami. Twierdzi on, że zespoły składające się z osób o odmiennych stylach poznawczych osiągają lepsze wyniki, niż zespoły o niskim stopniu wewnętrznej różnorodności. Takie grupy posiadają zrównoważone siły i są w stanie radzić sobie z szerszym spektrum wyzwań.

 

Podsumowując: wiedza na temat stylów poznawczych preferowanych przez poszczególnych pracowników może:

  • Ułatwić wspieranie ich rozwoju
  • Poprawić wydajność i satysfakcję poprzez umożliwienie realizowanie zadań w sposób spójny z posiadanymi zasobami
  • Tworzyć skuteczne, zrównoważone kompetencyjnie zespoły.