Odprawa to jednorazowe świadczenie pieniężne przysługujące pracownikowi w przypadku zwolnienia z pracy. Ma ona stanowić swoistą rekompensatę w wyniku utraty zatrudnienia. Wypłata odprawy nie jest jednak taka oczywista. Aby pracownik nabył prawo do odprawy, musi spełnić określone warunki. W tym artykule omówimy, kiedy odprawa należy się pracownikowi, jakie są jej zasady oraz wysokość tego świadczenia.
Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_105037813_nie-do-poznania-biznesmen-rezygnuje-z-pracy.html
Odprawa przy zwolnieniu – czym jest?
Odprawa przy zwolnieniu to jednorazowa kwota wypłacana pracownikowi w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn, które nie dotyczą samego pracownika, w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę. Jest to forma rekompensaty za utratę pracy i ma na celu złagodzenie skutków zwolnienia.
Kwestie dotyczące odpraw reguluje ustawa z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Pracownikowi przysługuje odprawa, jeśli rozwiązanie umowy o pracę następuje w ramach zwolnień grupowych lub indywidualnych. W przypadku zwolnienia grupowego odprawa przysługuje wszystkim pracownikom objętym procedurą zwolnień, a w przypadku zwolnienia indywidualnego odprawa należy się tylko wtedy, gdy przyczyny leżą po stronie pracodawcy, np. z powodu trudnej sytuacji finansowej firmy.
Kiedy należy się odprawa przy zwolnieniu?
Zasady przyznawania odpraw reguluje ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Ustawa ta rozróżnia zwolnienia grupowe i indywidualne, a odprawa przysługuje w obu przypadkach, ale pod określonymi warunkami.
Odprawa w ramach grupowego zwolnienia
Zgodnie z ustawą odprawa w przypadku ustania stosunku pracy przysługuje każdemu pracownikowi zwalnianemu w ramach zwolnień grupowych. Zwolnienia grupowe mają miejsce, gdy w ciągu 30 dni pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób rozwiązuje stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Zależnie od liczby zatrudnionych, zwolnienia grupowe mogą dotyczyć:
1) 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 osób,
2) 10% pracowników, gdy pracodawca zatrudnia od 100 do 299 osób,
3) 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia 300 lub więcej osób.
Odprawa przy zwolnieniu indywidualnym
W przypadku zwolnienia indywidualnego odprawa przysługuje pracownikom, gdy rozwiązanie umowy leży wyłącznie po stronie pracodawcy.
Przykładem takich sytuacji mogą być trudności finansowe firmy lub ogłoszenie jej upadłości. Jeśli jednak decyzja o zwolnieniu była wynikiem okoliczności związanych również z pracownikiem (np. nieprzestrzeganie zasad pracy), odprawa się nie należy.
Warto dodać, że odprawa przysługuje tylko wtedy, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a zwolniony pracownik ma umowę o pracę.
Dodatkowo, odprawa może zostać wypłacona także w przypadku, gdy pracodawca wypowiada pracownikowi warunki pracy lub płacy, a ten nie zgadza się na nowe warunki.
Wysokość odprawy pieniężnej przy zwolnieniu dla pracownika
Wysokość odprawy zależy od długości okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy. Określa się ją według kryteriów obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, odprawa przy zwolnieniu wynosi:
1) jednomiesięczne wynagrodzenie, jeśli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata,
2) dwumiesięczne wynagrodzenie, jeśli pracownik był zatrudniony od 2 do 8 lat,
3) trzymiesięczne wynagrodzenie, jeśli pracownik pracował u danego pracodawcy ponad 8 lat.
Jednakże odprawa nie może przekroczyć kwoty równej 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania umowy o pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.
Warto również zaznaczyć, że staż pracy, który wpływa na wysokość odprawy, oblicza się uwzględniając wszystkie okresy zatrudnienia u tego samego pracodawcy, nawet jeśli były między nimi przerwy.
Odprawa powinna zostać wypłacona najpóźniej w dniu rozwiązania stosunku pracy, a jeśli nie jest to możliwe, to przynajmniej przy wypłacie ostatniego wynagrodzenia.
Prawo do odprawy ulega przedawnieniu po 3 latach, więc jeśli pracownik nie wiedział o jej przysługiwaniu w momencie rozwiązania stosunku pracy, może jeszcze ubiegać się o odprawę, o ile nie minęło 3 lata od tego czasu.
Kiedy odprawa przy zwolnieniu nie zostanie wypłacona?
Odprawa nie należy się pracownikom w następujących sytuacjach:
1) Zatrudnienie poniżej 20 pracowników: W przypadku firm, które zatrudniają mniej niż 20 pracowników, odprawa nie przysługuje, niezależnie od rodzaju zwolnienia.
2) Zwolnienie z winy pracownika: Odprawa nie przysługuje, gdy zwolnienie wynika z przyczyn leżących po stronie pracownika, np. w przypadku jego winy lub jeśli pracownik sam wypowiada umowę.
3) Brak zwolnienia grupowego: Jeśli zwolnienie indywidualne nie spełnia kryteriów zwolnienia grupowego i przyczyny rozwiązania umowy są częściowo związane z pracownikiem, odprawa się nie należy.
4) Umowa cywilnoprawna: Pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy zlecenia czy umowy o dzieło nie przysługuje odprawa.
5) Umowa zawarta na czas określony: Jeżeli umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu, na jaki została zawarta, odprawa również nie przysługuje.
Te wyjątki oznaczają, że odprawa przysługuje tylko w ściśle określonych przypadkach, a jej wypłata jest uzależniona od sytuacji związanej z zatrudnieniem oraz przyczynami rozwiązania umowy.
Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_72680885_pi%C4%99kna-szefowa-zwalnia-m%C5%82odego-biznesmena-siedz%C4%85c-w-swoim-biurze.html
W jakich okolicznościach można jeszcze otrzymać odprawę?
Odprawa nie jest przyznawana jedynie w przypadku zwolnienia pracownika z przyczyn niezależnych od niego. Istnieją również inne sytuacje, w których pracownik może nabyć prawo do odprawy.
Warto zauważyć, że odprawa może przysługiwać także w sytuacji, gdy rozwiązanie umowy o pracę odbywa się na mocy porozumienia stron, o ile to pracodawca był inicjatorem tej decyzji. W takim przypadku to pracownik musi udowodnić, że to pracodawca zaproponował rozwiązanie umowy.
Ponadto, odprawa przysługuje pracownikom, którzy otrzymali wypowiedzenia zmieniające warunki pracy, a nie zaakceptowali nowych warunków.
W takich sytuacjach, po odmowie zgody na zmianę warunków umowy, stosunek pracy zostaje rozwiązany, co może dawać pracownikowi prawo do odprawy, jeżeli inne warunki są spełnione.
Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2000 roku, rozwiązanie umowy z powodu wypowiedzenia warunków pracy, które prowadziłoby do znaczącego obniżenia wynagrodzenia, może być uznane za rozwiązanie umowy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, co również uprawnia do otrzymania odprawy.
W takim przypadku, jeżeli zmiana warunków płacy odbywa się w sposób radykalny, pracownik ma prawo ubiegać się o odprawę, jeśli rozwiązanie stosunku pracy miało miejsce z przyczyn określonych w odpowiednich przepisach.
Odprawa przy zwolnieniu ustalana przez pracodawcę
Mimo że przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych jasno określają zasady przyznawania odpraw, pracodawcy mają możliwość ustalania korzystniejszych warunków wypłaty odpraw w ramach wewnętrznych regulacji prawa pracy.
Firmy zatrudniające mniej niż 20 pracowników mogą także określić zasady, zgodnie z którymi pracownicy będą uprawnieni do odpraw, mimo że nie podlegają wymaganiom zawartym w ustawie o zwolnieniach grupowych.
Pracodawcy mogą ustalać własne zasady wypłaty odpraw, które mogą obejmować inne niż ustawowe warunki dotyczące stażu pracy czy liczby zwolnionych pracowników w danym okresie.
Często w wewnętrznych przepisach określane są bardziej szczegółowe zasady, które umożliwiają pracownikom nabycie prawa do odprawy, np. w przypadku zwolnienia indywidualnego.
Dodatkowo, w umowach o pracę pracodawcy mogą przyznać pracownikom dodatkowe odprawy, co zostało potwierdzone w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 16 września 2002 roku (sygn. akt PKN 592/01) podkreślono, że pracodawcy mogą wprowadzać aneksy do umów o pracę, które przyznają pracownikom odprawy w razie rozwiązania umowy o pracę przez wypowiedzenie, co nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_44944532_r%C4%99ce-wymieniaj%C4%85ce-got%C3%B3wk%C4%99.html
