Jednym ze zjawisk, które z roku na rok przybiera na sile, jest ageizm. Jego podłożem jest dyskryminacja ze względu na wiek. Większość ludzi nie ma świadomości występowania ageizmu, jednak zmienia się to, gdy sami doświadczamy faworyzowania młodych osób. W poniższym artykule zajmiemy się opisaniem zjawiska ageizmu.
Czy wiek może wpływać na sposób traktowania drugiej osoby? Okazuje się, że tak i to bardzo często. Coraz więcej osób doświadcza dyskryminacji z różnych powodów. Jednym z nich jest właśnie wiek, który w rzeczywistości nie powinien wywoływać uprzedzeń względem drugiej osoby. Jaka jest definicja ageizmu? Czym się charakteryzuje? Dlaczego ageizm jest istotnym zagrożeniem w kontekście rynku pracy?
Ageizm – co to jest? Definicja ageizmu
Ageizm jest zjawiskiem, które zostało zidentyfikowane już wiele lat temu. Za jego twórcę uznaje się Roberta Butlera, który był amerykańskim lekarzem, geriatrą, psychiatrą i gerontologiem. W 1975 roku założył Narodowy Instytut Starzenia się. Był też autorem wielu książek poświęconych procesowi starości i sytuacji osób starszych.
Butler po raz pierwszy użył pojęcia ageizm w 1969 roku. Według niego jest to proces systematycznego tworzenia stereotypów i dyskryminowania ludzi z tego powodu, że są starzy. Co więcej, społeczeństwo wykazuje takie zachowanie na różnych płaszczyznach życia. Samo słowo ageizm pochodzi z języka angielskiego (ageism). Łączy w sobie słowo „age”, czyli wiek, z końcówką „izm”, nawiązując tym samym do słów nacechowanych dyskryminująco np. rasizm, sexizm.
Gdzie występuje ageizm?
Ageizm jest pojęciem, które niestety znajduje zastosowanie praktycznie w każdej dziedzinie życia. Oznaki konfliktu międzypokoleniowego mogą występować w:
- życiu zawodowym – dyskryminacja w rekrutacjach ze względu na wiek, z którą muszą mierzyć się nie tylko osoby starsze, ale również młodsi kandydaci ubiegający się o pracę;
- życiu prywatnym – dotyczy to sytuacji, w które następuje wykluczenie osób starszych z życia rodzinnego przez własnych bliskich;
- w zakresie technologicznym – gdy chodzi o opanowanie technologii cyfrowych, z którymi młodzi ludzie jako millenialsi lub osoby z pokolenia Z nie mają problemu w przeciwieństwie do osób starszych;
- w kwestiach zdrowotnych – z dyskryminacją ze względu na wiek można mieć do czynienia nawet w przypadku służby zdrowia, ponieważ starsi ludzie rzadziej poddawani są skomplikowanemu leczeniu – tłumaczy się to troską o fizyczną wytrzymałość, ale często jest to również kwestia tego, że „nie warto” leczyć seniorów.
Sprawdź też: Ableizm w pracy: co to jest? Jak mu zapobiegać?
Ageizm na rynku pracy
Zjawisko ageizmu jest najbardziej widoczne w różnych obszarach rynku pracy zarówno w przypadku procesów rekrutacyjnych, jak i warunków, jakie niesie późniejsze zatrudnienie. Jak wskazuje badanie BAEL, średni czas poszukiwania pracy w 2020 roku był najdłuższy w przypadku najstarszej grupy kandydatów (55-74 lata) i wynosił 9,6 miesiąca u mężczyzn oraz 8,1 miesiąca wśród kobiet.
Badanie Polskiego Instytutu Ekonomicznego
Potwierdzeniem obecności dyskryminacji ze względu na wiek na rynku pracy jest raport „Ageizm w Polsce – podsumowanie eksperymentalnego badania terenowego”, którego autorem jest Polski Instytut Ekonomiczny.
Zostało ono przeprowadzone w okresie od sierpnia do października w 2021 roku. Eksperyment terenowy polegał na wysyłaniu zgłoszeń do pracy (1260 zgłoszeń) przez fikcyjne osoby w wieku 28 lat i 52 lat. Kandydaci wymyśleni na potrzeby badania brali udział w rekrutacji na stanowiska w branżach sprzedaży i obsługi klienta, a także w sektorze finansów, bankowości i ubezpieczeń.
Wyniki wskazały, że zjawisko ageizmu występuje na polskim rynku pracy. Podsumowanie eksperymentalnego badania terenowego PIE opisuje, że dyskryminację widać zarówno w przypadku ofert zawierających minimalne wymagania stawiane kandydatom, jak i w przypadku procesów rekrutacyjnych na stanowiska, na które wymagane jest posiadanie doświadczenia branżowego.
W publikacji dotyczącej raportu z badania wskazano na kluczowe wnioski. Oto one:
1. Młodsi kandydaci otrzymywali zaproszenie na rozmowę rekrutacyjną 2 razy częściej niż osoby starsze, 4 razy częściej było to w przypadku poszukiwania pracy w Warszawie, a 1,76 razy częściej w sytuacji poszukiwania zatrudnienia poza Warszawą.
2. Różnica w odsetku pozytywnych odpowiedzi na zgłoszenia mężczyzn i kobiet, którzy starali się o pracę poza Warszawą, wynosi 15,13% wobec 10,25%.
3. Zaproszenie na rozmowę rekrutacyjną 2,38 razy częściej otrzymywała kobieta w wieku 28 lat posiadająca specjalistyczne doświadczenie w branży finansów i bankowości niż kobieta w wieku 52 lat o podobnych kwalifikacjach.
4. Zaproszenie na rozmowę rekrutacyjną 1,48 razy częściej otrzymywał mężczyzna w wieku 28 lat posiadający specjalistyczne doświadczenie w branży ubezpieczeń niż mężczyzna w wieku 52 lat o podobnych kwalifikacjach.
W raporcie eksperci wysnuli bardzo ważną tezę. Otóż ageizm uwzględniając wyniki badania, wydaje się powiązany z dyskryminacją ze względu na płeć. Z kolei połączenie efektów tych dwóch szkodliwych zjawisk społecznych sprawia, że sytuacja starszych kobiet na polskim rynku pracy jest wyjątkowo trudna. Warto zwrócić również uwagę na fakt, że różnice między płciami zanikały wśród kandydatów poszukujących zatrudnienia w Warszawie, w przeciwieństwie do pozostałych regionów, gdzie mężczyźni byli częściej zapraszani do dalszych etapów rekrutacji.
W serwisie odpowiedzialnybiznes.pl możemy przeczytać również komentarz Agnieszki Wincewicz-Price, kierownika zespołu ekonomii behawioralnej w Polskim Instytucie Ekonomicznym do powyższego badania. Według niej:
„W naszym opracowaniu podkreślamy jednak, że zidentyfikowana w ten sposób dyskryminacja ma charakter statystyczny i nie może być jednoznacznie przypisywana subiektywnym uprzedzeniom lub świadomemu faworyzowaniu młodszych osób przez pracodawców w Polsce”.
Nie ulega jednak wątpliwości, że zjawisko ageizmu istnieje i prawdopodobnie może się pogłębiać. Technologia idzie do przodu, przez co wiele zawodów zniknie z rynku pracy, a na ich miejsce pojawią się nowe, które wymagają zaawansowanej wiedzy o nowoczesnych systemach. W tej sytuacji ofiarą dyskryminacji będą osoby starsze, przy jednoczesnym faworyzowaniu ludzi młodych.
Szukasz pracy w Zamościu? Sprawdź najlepsze oferty pracy już teraz w GoWork.pl!
Ageizm a prawo
Ageizm, a więc dyskryminacja ze względu na wiek kandydata i pracownika jest na tyle popularna, że kwestie jej przeciwdziałania ujęto w zapisach prawnych. Teoretycznie więc pracodawcy, aby działać zgodnie z prawem, muszą równo traktować wszystkich zatrudnionych. Podstawą jest tu treść art. 18(3a) Kodeksu pracy, który mówi:
„§ 1. Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony, zatrudnienie w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy”.
Jak przeciwdziałać ageizmowi?
Proces przeciwdziałania i zmniejszania zjawiska ageizmu jest trudny. Wiele stereotypów jest bowiem głęboko zakorzenionych u osób decyzyjnych, od których zależy zatrudnienie kandydata. A stawianie na różnorodność jest przecież dla pracodawców opłacalną wizją. W badaniu „Potrzeby pracowników 2022” przeprowadzonym przez Sodexo, aż 80% respondentów uważa, że różnorodność i wielokulturowość to szansa, którą warto wykorzystać. Z kolei 67% badanych wskazuje, że istnieje potrzeba edukacji pracodawcy na temat równości i różnorodności.
Co dokładnie można zrobić, aby przede wszystkim polepszyć sytuację osób starszych na rynku pracy? Tutaj dużą rolę odgrywają specjaliści ds. employer brandingu, z sektora PR-u oraz obszaru HR. Takie osoby powinny przygotowywać strategie firm, uwzględniając zmniejszanie nierówności już na etapie rekrutacji. Stanowi to jeden z ważniejszych etapów budowania silnej i pozytywnie odbieranej przez odbiorców marki.
Kolejnym przykładem jest unikanie sformułowań „młody, dynamiczny zespół”. To cecha, która już na początku wskazuje na faworyzowanie młodszej kadry. A przecież to właśnie zespoły o dużej różnorodności, gdzie młodsi kandydaci z wiedzą technologiczną łączą duże doświadczenie i umiejętności osób starszych dają najlepsze efekty.
Ważne jest również podejmowanie rozmaitych projektów i inicjatyw na szerszą skalę o charakterze edukacyjnym w kwestii ageizmu. Przykładem może być projekt „Dekada zdrowego starzenia się” ONZ. Akcja ta łączy działania rządów, instytucji publicznych, organizacje międzynarodowe, specjalistów, instytucje akademickie, media, czy sektor prywatny w celu poprawy życia osób starszych. To z kolei ma przełożyć się również na korzyści dla ich bliskich oraz całego społeczeństwa.
Innym przykładem jest kampania „Global Campaign to Combat Ageism” przygotowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Ustalone w niej założenia mają zwiększać świadomość związaną z problemem dyskryminacji osób starszych, a także wspierać praktyki przeciwdziałające temu zjawisku stosując odpowiednie narzędzia m.in. przez instrukcje dotyczące inicjowania rozmów na temat ageizmu z pracownikami.
Podjęcie działań mających na celu niwelowanie zjawiska ageizmu jest bardzo istotne z wielu względów. Do negatywnych skutków dyskryminacji ze względu na wiek można zaliczyć poważne kwestie, takie jak depresja, problemy rodzinne i zdrowotne, a w konsekwencji nawet krótsza średnia długość życia. Mając na uwadze starzejące się społeczeństwo i powiększającą się lukę na rynku pracy, należy więc zadbać o poprawę sytuacji ludzi starszych, ponieważ w innym przypadku skutki zjawiska odczuje całe społeczeństwo.
