FGŚP stanowi fundusz celowy powstały z myślą o poszkodowanych finansowo pracownikach. Fundusz jest opłacany przez pracodawcę i okazuje się przydatny m.in. w przypadku likwidacji zakładu pracy. Co to jest FGŚP i komu należą się świadczenia z tytułu Funduszu?
Pensja każdego pracownika jest pomniejszana o składki. Najpopularniejsze to te, które obowiązują większość z nas, czyli składka zdrowotna i na ubezpieczenie emerytalne. Jednak faktyczna wysokość wynagrodzenia podana w kwocie brutto nie jest ostateczną kwotą. Pracodawca musi mierzyć się także z innymi składnikami wynagrodzenia. Dlatego jego koszt utrzymania pracownika jest znacznie wyższy. Jedną ze składek, jakie pracodawca zobowiązany jest opłacać, jest składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Niewielu pracowników zdaje sobie sprawę istnienia FGŚP. Czego dotyczy ta składka i jakie daje korzyści pracownikom? O tym poniżej.
Co to jest FGŚP?
FGŚP, czyli Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych został utworzony w 1994 roku. Celem jego powołania była ochrona wypłat pracowników w przypadku, gdy pracodawca staje się niewypłacalny. Istnienie Funduszu reguluje Ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy z dnia 13 lipca 2016 roku. Fundusz jest opłacany przez pracodawców już od ponad 20 lat. Po utworzeniu posiadał osobowość prawną. W styczniu 2012 roku został przekształcony na państwowy fundusz celowy (podobnie jak Fundusz Pracy) na mocy Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku w finansach publicznych. Wówczas zmieniły się zasady jego funkcjonowania.
Co oznacza niewypłacalność pracodawcy w kontekście FGŚP?
Niewypłacalność pracodawcy to sytuacja, w której firma nie jest w stanie wywiązać się z obowiązków finansowych wobec swoich pracowników. Jest to kluczowy warunek, który umożliwia wypłatę świadczeń z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP). Według przepisów ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, niewypłacalność może być stwierdzona w kilku przypadkach:
- Ogłoszenie upadłości – jeśli sąd wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości przedsiębiorstwa.
- Oddalenie wniosku o upadłość – gdy sąd oddali taki wniosek z powodu braku środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.
- Restrukturyzacja – w przypadku otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego firmy.
- Likwidacja firmy – rozwiązanie przedsiębiorstwa lub jego wykreślenie z rejestru działalności gospodarczej z powodu niewystarczających środków finansowych.
- Upadłość zagraniczna – gdy wobec pracodawcy z innego kraju Unii Europejskiej lub EFTA zostanie wszczęte postępowanie upadłościowe zgodnie z przepisami tego kraju.
Pracownik może zgłosić swoje roszczenia wobec FGŚP, gdy powyższe okoliczności uniemożliwiają mu otrzymanie należnego wynagrodzenia lub innych świadczeń od pracodawcy
Kto może starać się o uzyskanie świadczeń z FGŚP?
Chociaż Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) jak sama nazwa wskazuje, dotyczy pracowników, to tak naprawdę nie tylko osoby aktualnie zatrudnione mają prawo do świadczeń. Mogą z nich skorzystać także byli pracownicy. Również osoby uprawnione do renty rodzinnej członka rodziny zmarłego pracownika, a także osoba uprawniona do renty rodzinnej, będąca członkiem rodziny byłego pracownika, który zmarł. Ze świadczeń może skorzystać również pracodawca, syndyk czy inne osoby z kręgu zarządców majątku firmy. Jednak co tak właściwie Fundusz zapewnia pracownikom?
Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – kiedy się należy?
Głównym celem Funduszu jest wypłata świadczeń, które należą się pracownikom, a którzy ich nie otrzymali. Mowa o sytuacjach, w których pracodawca nie jest w stanie sam ich wypłacić. Z Funduszu finansowane są wypłaty zarówno od osób, jak i od podmiotów dłużnym pracownikom. Zgodnie z Ustawą niewypłacalność pracodawcy ma miejsce wtedy, gdy wobec niego zostanie wydane postanowienie o ogłoszeniu upadłości firmy, czy gdy miejsce ma jej restrukturyzacja.
Również w przypadku gdy wniosek o ogłoszenie upadłości zostanie oddalony lub gdy pracodawca zwyczajnie nie ma pieniędzy na to, by zwrócić pracownikom należności. O niewypłacalności pracodawcy mówimy również wtedy, gdy nastąpi rozwiązanie czy likwidacja spółki lub gdy działalność gospodarcza pracodawcy zostanie wykreślona z ewidencji ze względu na brak środków finansowych. Także wszczęcie postępowania upadłościowego u zagranicznego przedsiębiorcy może oznaczać niewypłacalność pracodawcy. I to właśnie w takich sytuacjach pracownik ma możliwość na przedstawienie swoich roszczeń względem świadczeń FGŚP.
Pracownicy, jakich podmiotów są objęci FGŚP?
Funduszem objęci są pracownicy, którzy byli zatrudnieni przez: przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą na terenie Polski, czy osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej, pod warunkiem, że mają one możliwość ogłoszenia upadłości na terenie kraju. FGŚP objęci są również zatrudnieni:
- u przedsiębiorców prowadzących działalność w innych krajach członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu,
- pracownicy zatrudnieni przez oddziały banków zagranicznych, oddziały instytucji kredytowych, czy przez oddziały oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń,
- pracownicy, którzy są zatrudniani w ramach przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych, którzy podejmują współpracę w oparciu o polskie prawa.
Wysokość składek na FGŚP
Składka Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie dotyczy pracownika. Opłaca ją płatnik, czyli pracodawca. Podstawą wymiaru składek jest kwota bazowa, od której odlicza się także obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Stopa procentowa składki wynosi 0,10% tej kwoty. Oprócz składek pracodawców Fundusz utrzymuje się także ze środków pochodnych od windykacji i innych dochodów. Poborem składek zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Za kogo przedsiębiorca musi opłacać składki na FGŚP?
Przedsiębiorca zobowiązany jest do opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) za każdą osobę, która jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i ubezpieczeniami rentowymi. Jak rozumieć osobę zatrudnioną? Jest nią pracownik wykonujący swoje obowiązki na podstawie umowy o pracę, pracę nakładczą, a także pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy równorzędnej. Za osobę zatrudnioną uważa się także każdego, kto wykonuje pracę zarobkową na umowie innej niż stosunek pracy na rzecz spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni Kółek Rolniczych i innych spółdzielni działających na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej.
Składki FGŚP – kiedy można ich nie płacić?
Istnieją także zatrudnieni, za których obowiązek opłacania składek nie występuje. Do takich należą:
- Osoby, które wracają z urlopu rodzicielskiego, urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu wychowawczego płatnego. Pracodawca nie musi płacić składek w tym przypadku od pierwszego miesiąca po powrocie z któregoś z tych urlopów aż przez okres 36 miesięcy.
- Nie musi także opłacać składek na Fundusz za pracowników, którzy ukończyli 50 rok życia i zostali zatrudnieni po 30 dniach od zarejestrowania się w rejestrze dla osób bezrobotnych. Wówczas pracodawca nie musi płacić za nich składek przez okres 12 miesięcy.
- Nie trzeba opłacać składki także za mężczyzn powyżej 60 roku życia i za kobiety powyżej 55 roku życia.
- Składki nie są obowiązkowe także w przypadku członków rodziny pracodawcy.
- Zwolnieni ze składek są również przedsiębiorcy po dacie swojej niewypłacalności.
Jakie świadczenia można uzyskać z FGŚP?
Procedura zwrotu świadczeń z FGŚP rozpoczyna się już po upływie miesiąca od momentu wystąpienia sytuacji niewypłacalności pracodawcy. Zarządca majątku (to może być pracodawca albo nawet likwidator) tworzy listę niezaspokojonych roszczeń i na jej podstawie typuje osoby, którym należy wypłacić świadczenie i w jakiej wysokości. Środki z Funduszu zaspokajają roszczenia osób, które nie otrzymały wynagrodzenia i innych świadczeń:
- za pracę (maksymalnie za 3 miesiące),
- za czas przestoju, który nie powstał z winy pracownika,
- czas niewykonywania pracy,
- za czas innej usprawiedliwionej nieobecności,
- za czas okres pracownika nieobecnego w pracy w czasie choroby (za 33 dni choroby lub 14 dni choroby w przypadku pracowników poniżej 50 roku życia),
- za czas urlopu,
- odprawy pieniężnej, która należy się pracownikowi ze względu na rozwiązanie umowy o pracę bez jego winy,
- ekwiwalentu za niewykorzystany urlop,
- odszkodowania za skrócenie czasu wypowiedzenia, jeśli stosunek pracy został rozwiązany w okresie maksymalnie do 9 miesięcy przed dniem wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w czasie do 4 miesięcy po tym dniu,
- składek na ubezpieczenie społeczne,
- dodatku porównawczego.
Prowadzenie własnej działalności gospodarczej, czy spółki zawsze niesie ryzyko. Nie można być pewnym tego, że biznes będzie przez lata dobrze prosperować. Zatrudnienie pracowników to jednak wielka odpowiedzialność. Należy im zapewnić wszelkie prawa pracownicze i przede wszystkim wynagrodzenie. FGŚP pomaga w sytuacji, gdy ciężko jest się wywiązać z obowiązków płatniczych. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) stanowi dla pracownika pewną formę zabezpieczenia przed niewypłacalnym pracodawcą. Jednak warto przy tym pamiętać, że nie zawsze Fundusz pokryje pełną kwotę wierzytelności. Może natomiast choć trochę pomóc pogodzić się z sytuacją.