Zasiłek tacierzyński to nieformalna nazwa określająca tę część zasiłku macierzyńskiego, która transferowana jest na ojca dziecka z tytułu odebrania przez niego części urlopu macierzyńskiego matki dziecka. Pojęcie to nierozerwalnie łączy się z urlopem tacierzyńskim, który – co ważne – nie jest tożsamy z urlopem ojcowskim. Z uwagi na specyfikę zasiłku tacierzyńskiego, niniejszy artykuł przeznaczony jest nie tylko dla ojców, ale również dla matek dzieci.

Czym jest zasiłek tacierzyński i komu przysługuje? Jaka jest wysokość zasiłku tacierzyńskiego? Komu przysługuje urlop tacierzyński i w jakim wymiarze? Jak złożyć wniosek o urlop tacierzyński? Na te i inne pytania odpowiadamy w niniejszym materiale.

Zasiłek tacierzyński – co to jest? Podstawowe informacje

Zasiłek tacierzyński to sformułowanie nieobecne w Kodeksie Pracy czy jakimkolwiek innym akcie prawnym. Jest to definicja potoczna, dotycząca tej części urlopu macierzyńskiego przypadającej na matkę, którą zgodnie z prawem odbiera ojciec dziecka. Chodzi tu więc o urlop tacierzyński, uprawniający do pobierania zasiłku macierzyńskiego na rzecz ojca dziecka.

Zasiłek tacierzyński przysługuje więc ojcu, który przejmuje niewykorzystaną przez matkę część urlopu macierzyńskiego i sprawuje opiekę nad dzieckiem. Celem świadczenia, podobnie jak w przypadku standardowego urlopu macierzyńskiego, jest zrekompensowanie dochodu utraconego w wyniku konieczności zrezygnowania z pracy na rzecz opieki nad dzieckiem.

Zasiłek tacierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru i jest w całości finansowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wypłatą zasiłku zajmuje się ZUS lub pracodawca. Podstawa zasiłku tacierzyńskiego ustalana jest natomiast na podstawie średnich zarobków z 12 miesięcy.

Urlop tacierzyński a urlop ojcowski – fundamentalna różnica

Trzeba mieć na względzie, że urlop tacierzyński a urlop ojcowski to dwie zupełnie różne rzeczy. Urlop tacierzyński, jak wyjaśniliśmy wyżej, jest częścią urlopu macierzyńskiego, którą ojciec dziecka przejmuje od matki – oczywiście, jest on możliwy do wykorzystania wyłącznie po rezygnacji matki. Urlop ojcowski jest natomiast odrębnym uprawnieniem, przynależnym wyłącznie do ojca dziecka.

W przypadku urlopu ojcowskiego, ojciec może wykorzystać maksymalnie 2 tygodnie urlopu do czasu ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia – wymiar urlopu tacierzyńskiego jest zaś uzależniony od niewykorzystanego przez matkę wymiaru urlopu macierzyńskiego, którego podstawa wymiaru różni się w zależności od liczby dzieci urodzonych jednocześnie. Zarówno urlop tacierzyński jak i urlop ojcowski to dwa osobne uprawnienia, które nie wykluczają się wzajemnie – ojciec może skorzystać z obu. Należy przy tym pamiętać, że urlop ojcowski trwa 14 dni i można go wykorzystać w całości, lub podzielić na dwie, równe części.

Co z urlopem rodzicielskim?

Urlop rodzicielski jest jeszcze innym rodzajem urlopu, również niezależnym od wyżej wzmiankowanych. W jego ramach oboje rodziców ma do dyspozycji 41 tygodni urlopu (lub 43 w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka), gdzie wymiarem rzeczonym mogą podzielić się wedle uznania – z zastrzeżeniem, że zarówno ojciec, jak i matka dziecka muszą wykorzystać 9 tygodni urlopu, które są nieprzenoszalne – niewykorzystane 9 tygodni przepada. Zasiłek za urlop rodzicielski wynosi 70% podstawy wymiaru. Jest to jednak temat na zupełnie oddzielny artykuł.

Komu przysługuje zasiłek tacierzyński (i urlop tacierzyński)?

Urlop tacierzyński przysługuje ojcu wychowującemu dziecko, który jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę – prawo do zasiłku dotyczy również ojców prowadzących działalność gospodarczą lub pracującym na podstawie umowy zlecenie, o ile są objęci ubezpieczeniem chorobowym.

Ojciec dziecka może przejąć od matki część urlopu macierzyńskiego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W przypadku urlopu macierzyńskiego o standardowych podstawach (tj. w przypadku urodzenia jednego dziecka), urlop tacierzyński może trwać maksymalnie 6 tygodni. Wynika to z faktu, że w standardowej sytuacji urlop macierzyński trwa 20 tygodni, a matka jest zobowiązana do wykorzystania minimum 14 tygodni urlopu, przed przekazaniem pozostałej części urlopu macierzyńskiego na rzecz ojca.

Ojciec musi przejąć opiekę bezpośrednio po zakończeniu korzystania z urlopu lub pobierania zasiłku przez matkę. Dodatkowo, mogą wystąpić sytuacje szczególne, związane ze śmiercią matki, porzuceniem dziecka czy jej niezdolnością do samodzielnej egzystencji – wówczas ojciec może przejąć znaczną część urlopu macierzyńskiego, lub nawet całość, zależnie od sytuacji.

Urlop tacierzyński a adopcja

Urlop tacierzyński przysługuje również przy adopcji dziecka. Przysługuje on rodzicom w sposób tożsamy do tego, w jaki przysługuje urlop macierzyński. Urlop przysługuje już po przyjęciu dziecka na wychowanie i złożeniu wniosku do sądu o przysposobienie, bez konieczności oczekiwania na wydanie postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka. Co istotne w przypadku adopcji, można z niego korzystać do ukończenia przez adoptowane dziecko 14 lat.

Ile wynosi zasiłek tacierzyński?

Zasiłek tacierzyński, jak wspominaliśmy wyżej, wynosi 100% podstawy wymiaru, która obliczana jest na podstawie średnich zarobków ojca dziecka – przy umowie o pracę zasadniczo ze średniego miesięcznego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszonego o 13,71% składek społecznych finansowanych przez pracownika. Naturalnie, w ten sam sposób oblicza się zasiłek przysługujący matce.

Wobec powyższego należy odnotować, że nie istnieje jedna podstawa, właściwa dla wszystkich zainteresowanych. Świadczenie jest w pełni finansowane przez ZUS, przy czym wypłacać może je albo ZUS albo uprawniony płatnik składek (pracodawca).

Co warto podkreślić to fakt, że obliczona średnia wysokość zasiłku tacierzyńskiego dzielona jest na 30, celem wykazania stawki dziennej, mającej zastosowanie dla całego dalszego urlopu. Dla przykładu, zakładając, że ojciec zarabia minimalną krajową – 4806 złotych brutto – to po obliczeniu 13,71% składek społecznych zostanie 4147,10 złotych. Dzieląc tę kwotę na 30 otrzymamy 138,24 złote brutto, co stanowi wysokość zasiłku tacierzyńskiego za każdy dzień urlopu. Ojciec korzystający z 6 tygodni urlopu otrzyma więc łącznie 5805,94 złote brutto zasiłku.

Wymiar urlopu tacierzyńskiego

Jak pisaliśmy wyżej, wymiar urlopu tacierzyńskiego jest nierozerwalnie połączony z wymiarem urlopu macierzyńskiego – a na ten wymiar wpływa łączna liczba dzieci urodzonych przy jednym porodzie. W przypadku urodzenia jednego dziecka, matce przysługuje 20 tygodni urlopu macierzyńskiego. W przypadku urodzenia bliźniąt jest to już aż 31 tygodni. W przypadku trojaczków – 33 tygodnie, przy czworaczkach – 35 tygodni, a przy pięciorgu i większej liczbie dzieci – 37 tygodni. To, ile trwa urlop macierzyński, wpływa więc bezpośrednio na to, ile trwa urlop tacierzyński – jednak pamiętać trzeba o tym, że matka dziecka każdorazowo musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu.

Wobec powyższego, ojciec dziecka może wykorzystać urlop tacierzyński w niżej wskazanych, maksymalnych ramach, zależnie od liczby dzieci urodzonych jednocześnie:

  • jedno dziecko – 6 tygodni,
  • bliźnięta – 17 tygodni,
  • trojaczki – 19 tygodni,
  • czworaczki – 21 tygodni,
  • pięcioro lub więcej dzieci – 23 tygodnie.

Jak złożyć wniosek o urlop tacierzyński?

Udzielenie urlopu tacierzyńskiego ma charakter obligatoryjny i co do zasady pracodawca nie może się nie zgodzić na jego udzielenie – pod warunkiem, że ojciec dziecka złoży prawidłowy wniosek o urlop w prawidłowym terminie. Pamiętajmy przy tym, że wcześniejsze wykorzystanie urlopu ojcowskiego nie wpływa na prawo do urlopu tacierzyńskiego, włącznie z prawem do zasiłku z tego tytułu.

W pierwszej kolejności, matka dziecka musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni przysługującego jej urlopu i złożyć oświadczenie o rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego – rzeczone oświadczenie matki należy załączyć do odpowiedniego wniosku. Pozostałe dokumenty to odpis aktu urodzenia dziecka (zagraniczny akt urodzenia dziecka jeśli dotyczy) i sam wniosek o urlop.

Ojciec dziecka musi złożyć wniosek o urlop tacierzyński 14 dni przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu, a sam dokument można złożyć zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. Wniosek składa się pracodawcy, nie w ZUS-ie.