Klasa średnia w Polsce – jaka jest jej definicja? Jakie zarobki dotyczą klasy średniej?

Klasa średnia to pojęcie, które w Polsce i na świecie jest używane dość powszechnie, jednak wciąż trudno jest znaleźć jedną, precyzyjną definicję. Często traktujemy ją intuicyjnie, nie zastanawiając się nad jej dokładnym znaczeniem. Czy klasa średnia w Polsce ma swoją definicję? Kto się do niej zalicza?

Przynależność do klasy średniej jest także wykorzystywana w publicznych debatach na temat podziałów społecznych. W artykule przyjrzymy się historii tego terminu oraz współczesnym próbą zrozumienia jego znaczenia. Ponadto, spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, jakie zarobki decydują o przynależności do klasy średniej w Polsce.

Klasa średnia – jaka jest definicja tego pojęcia?

Pojęcie klasy średniej, choć stosowane od XVIII i XIX wieku, nadal nie ma jednoznacznej definicji. Pierwsze wzmianki o tej klasie pojawiły się za sprawą irlandzkiego pisarza Jamesa Bradshawa, który wprowadził ten termin.

W XIX-wiecznej socjologii klasa średnia była opisana jako grupa ludzi znajdująca się pomiędzy proletariatem a burżuazją — czyli między tymi, którzy tworzyli środki produkcji, a tymi, którzy byli ich właścicielami.

W 1913 roku, Thomas Henry Stevenson, irlandzki statystyk, w swoich badaniach społecznych wskazał na podział społeczeństwa na klasy wyższą, średnią i pracującą, które różniły się poziomem dochodów i rodzajem wykonywanych zawodów.

Z czasem, w miarę rozwoju gospodarki opartej na usługach, klasy społeczne stały się bardziej zróżnicowane. W krajach zachodnioeuropejskich oraz Stanach Zjednoczonych, zmiany gospodarcze spowodowały jeszcze większą komplikację klasyfikacji społecznych.

Współczesna definicja klasy średniej jest bardziej złożona i nie opiera się już tylko na dochodach, lecz obejmuje również inne czynniki, takie jak wykształcenie, rodzaj wykonywanej pracy czy styl życia.

Klasa średnia – jakie kryteria oprócz zarobków?

Klasa średnia może być definiowana na różne sposoby, a jednym z podejść jest uwzględnienie nie tylko poziomu dochodów, ale także innych kryteriów. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez PIE, istnieje kilka czynników, które mogą decydować o przynależności do klasy średniej. Są to:

1) Charakter wykonywanej pracy – chodzi o podział na pracowników umysłowych (np. pracowników biurowych) i fizycznych (np. robotników), a także rolników.

2) Poziom kwalifikacji wymaganych do wykonywania danej pracy – wykształcenie, specjalistyczne kwalifikacje oraz umiejętności zawodowe, które decydują o tym, jakie stanowiska są dostępne w danym zawodzie.

3) Stanowisko w hierarchii organizacyjnej – rola i pozycja w strukturze firmy, na przykład menedżerowie średniego szczebla.

4) Własność środków produkcji – właściciele firm, osoby samozatrudnione, w porównaniu do pracowników najemnych.

W Polsce do klasy średniej należą zatem specjaliści niższego szczebla, pracownicy umysłowi wykonujący prace rutynowe, osoby prowadzące jednoosobowe działalności gospodarcze, a także fizyczni pracownicy nadzoru.

Pomimo tego, że te kategorie są bardzo szerokie i ogólne, można je uprościć, mówiąc, że klasa średnia to pracownicy korporacji, menedżerowie średniego szczebla oraz osoby prowadzące własną działalność gospodarczą.

Ponadto, socjolodzy zwracają uwagę na takie pojęcia jak kapitał kulturowy (wykształcenie, wiedza i kompetencje) oraz kapitał symboliczny (prestig, pozycja społeczna), które również mogą odgrywać rolę w definiowaniu klasy średniej.

Przykład rozważań na ten temat można znaleźć w książce Paula Fusseľa, który podkreśla, że nasza pozycja społeczna, pochodzenie, a nie tylko zarobki, mogą decydować o przynależności do klasy średniej.

Zmiany wpływające na klasę średnią

Wzrost nierówności ekonomicznych na całym świecie ma istotny wpływ na strukturę klasową społeczeństw, a temat podziałów klasowych staje się coraz bardziej obecny w debacie publicznej. Klasa średnia, choć często używana w rozmowach, nie ma jednej, precyzyjnej definicji.

Często jest traktowana jako grupa społeczna znajdująca się pośrodku hierarchii społecznej, zarówno pod względem dochodów, jak i poziomu kapitału kulturowego czy społecznego. Jednak w miarę jak rosną różnice w dochodach, klasy społeczne stają się coraz bardziej zróżnicowane, a granice między nimi stają się mniej wyraźne.

Zmiany te obejmują także zmiany gospodarcze, takie jak przejście od przemysłowej do usługowej gospodarki, które wpłynęły na kształt klasy średniej, zarówno w krajach rozwiniętych, jak i w Polsce.

W związku z tym, pojęcie klasy średniej jest trudne do uchwycenia i zależy od wielu zmiennych, które różnią się w zależności od regionu czy specyficznych uwarunkowań społecznych i ekonomicznych.

Ile zarabia klasa średnia w Polsce?

W kontekście klasy średniej często mówi się o dochodach jako kluczowym kryterium przynależności do tej grupy. Do klasy średniej zalicza się bowiem osoby zarabiające określone, średnie wynagrodzenie.

W Polsce, według klasyfikacji OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju), do klasy średniej należą osoby, których dochód na osobę w gospodarstwie domowym mieści się w przedziale od 75% do 200% mediany zarobków w danym kraju.

Z danych GUS wynika, że mediana zarobków brutto w Polsce wynosi 4702,66 zł, co oznacza, że osoby zarabiające od 3526,50 zł brutto do 9404 zł brutto (około 200% mediany) mogą być uznawane za część klasy średniej.

Polski Instytut Ekonomiczny, przyjmując wskaźnik EHDI (Equivalised Household Disposable Income) jako kryterium, wyliczył, że osoby z dochodami od 2564 zł do 5774 zł miesięcznie (w przeliczeniu na członka gospodarstwa domowego) również należą do klasy średniej.

Z analizy wynika, że około 54% Polaków w wieku od 24 do 64 lat może być uznanych za członków tej klasy. Jednak w zależności od przyjętej metodologii i regionu, granice dochodowe mogą się różnić, co sprawia, że pojęcie klasy średniej w Polsce pozostaje nieco płynne. Osiągnięcie wolności finansowej z roku na rok będzie coraz trudniejsze.

Klasa średnia w Polsce – czym się charakteryzuje?

W Polsce kwestia przynależności do klasy średniej jest tematem licznych debat, zwłaszcza w kontekście systemu podatkowego i ogólnych różnic dochodowych. Często zdarza się, że osoby o wysokim statusie materialnym, takie jak celebryci czy dziennikarze, utożsamiają się z klasą średnią, podczas gdy w rzeczywistości mogą być częścią klasy wyższej.

Według badań CBOS, aż 77% Polaków uważa się za członków klasy średniej, w tym 46% za członków „klasy średniej właściwej”, a 14% za członków klasy średniej niższej. Większość respondentów wskazała, że ich zarobki mieszczą się w przedziale od 2000 zł do 2999 zł, co jest niższe niż prognozy OECD i PIE.

Badania CBOS ujawniają również interesującą korelację między miejscem zamieszkania, poziomem wykształcenia a przynależnością do klasy średniej. Polska klasa średnia jest więc dość zróżnicowana.

Widać, że osoby z wyższym wykształceniem i z wyższych klas społecznych częściej identyfikują się z klasą średnią, a wśród przedstawicieli klasy wyższej dominują kadra menedżerska i osoby zajmujące wyższe stanowiska zawodowe. Z kolei mieszkańcy wsi częściej utożsamiają się z klasą niższą.

To pokazuje, jak skomplikowanym i wielowymiarowym zagadnieniem jest przynależność do klasy średniej, której definicja w Polsce może się różnić w zależności od różnych zmiennych społecznych i ekonomicznych.

Klasa średnia w Nowym Ładzie

Dyskusja o klasie średniej w Polsce nabrała szczególnego rozpędu w związku z wprowadzeniem programu Nowy Ład, który wprowadził zmiany w systemie podatkowym, w tym nowe zasady rozliczania podatków dochodowych.

Jednym z głównych tematów były obawy wielu osób, szczególnie przedstawicieli klasy średniej, o to, czy zmiany te nie spowodują znacznego obniżenia ich zarobków.

W ramach programu Nowy Ład wprowadzono tzw. ulgę dla klasy średniej, która ma na celu wsparcie osób zarabiających średnie dochody. Ulga ta polega na odliczeniu od dochodu ustalonej kwoty, która jest indywidualnie obliczana w zależności od wysokości uzyskanych przychodów.

Prawo do tej ulgi mają osoby, które w danym roku podatkowym osiągnęły dochody w przedziale od 68 412 zł do 133 692 zł brutto. Ulga jest stosowana przy obliczaniu zaliczek na PIT, a jej przyznanie odbywa się automatycznie, chyba że pracownik złoży rezygnację z jej zastosowania u swojego pracodawcy.

Mimo tego wsparcia, oceny wpływu Nowego Ładu na zarobki klasy średniej w Polsce są obecnie trudne do jednoznacznego oszacowania. Choć program ma na celu wsparcie osób znajdujących się w tej grupie, wciąż pojawiają się liczne wątpliwości i zastrzeżenia co do tego, czy zmiany nie wpłyną negatywnie na finansową sytuację pracowników tej klasy społecznej.

Wiele osób obawia się, że reforma może nie przynieść oczekiwanych korzyści lub, w najgorszym przypadku, pogorszyć ich sytuację ekonomiczną.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_19601196_banknotes-in-a-jeans-pocket.html