Jakie są rodzaje testamentów i jak sporządzić własny? Tłumaczymy, czy warto sporządzić testament notarialny, co powinien zawierać, a także czy trzeba w nim wymieniać poszczególne składniki majątkowe. Jak określić w testamencie spadkobierców, a także dokonać wydziedziczenia? Tego dowiecie się z tekstu!

Sporządzenie testamentu – od czego zacząć?

Własnoręczne sporządzenie testamentu pozwala samodzielnie określić, kto odziedziczy majątek na wypadek śmierci spadkodawcy. Jak napisać testament i czy warto sporządzić go u notariusza? Tłumaczymy, czy trzeba w nim wymieniać poszczególne przedmioty majątkowe oraz jakich błędów unikać w treści testamentu.

Od czego zacząć taki proces? Warto pamiętać, że jedynie testament pozwala na rozdysponowanie majątku po śmierci jego właściciela zgodnie z jego wolą. Jeśli zmarły nie pozostawił po sobie takiego dokumentu, zostanie zastosowane tzw. dziedziczenie ustawowe, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

Testament: rodzaje

Jakie rodzaje testamentów rozróżniamy i jak sporządzić każdy z nich? W zależności od tego, jak został sporządzony testament, wyróżniamy takie rodzaje tego dokumentu:

  • testament odręczny (tzw. holograficzny) – sporządzony samodzielnie przez spadkodawcę;
  • testament notarialny – sporządzony u notariusza;
  • testament allograficzny – podany ustnie przez spadkodawcę w obecności urzędnika oraz dwóch świadków, spisany w protokole i podpisany przez niego;
  • testament ustny – podany przez spadkodawcę w obecności trzech świadków.

Uwaga! Ostatni wymieniony wyżej rodzaj testamentu sporządza się jedynie w przypadku obawy nagłej śmierci spadkodawcy (np. w przypadku poważnej choroby). Istnieją także testamenty wojskowe lub podróżne, jednak ich sporządzenie wymaga ściśle określonych okoliczności.

Jak napisać testament własnoręcznie?

Jak napisać testament własnoręczny? Samodzielne sporządzenie go nie jest wcale tak skomplikowane i nie powinno zająć dużo czasu. Ważne jednak, aby pamiętać, że sporządzić a także odwołać testament może jedynie osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że musi to być osoba pełnoletnia, która nie została wcześniej ubezwłasnowolniona.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego sporządzony przez spadkodawcę testament odręczny będzie ważny tylko wtedy, gdy zostaną spełnione poniższe warunki:

  • spadkodawca sporządzi testament własnoręcznie, pisząc go w całości pismem ręcznym;
  • spadkodawca umieści na nim swój podpis;
  • spadkodawca opatrzy go datą.

Brak daty – czy testament jest wtedy nieważny?

Czy jeśli na testamencie odręcznym zabraknie daty, lub całość jego treści nie zostanie spisana pismem ręcznym spadkodawcy, dokument może zostać uznany za nieważny? O ile brak daty będzie można pominąć, o tyle już napisanie części testamentu np. na komputerze sprawi, że będzie można mówić o nieważności testamentu własnoręcznego.

Brak daty zostanie uznany z kolei za nieistotny, o ile nie wywołuje wątpliwości co do:

  • zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu;
  • treści testamentu;
  • wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Testament – co powinien zawierać?

Czego będziecie potrzebować do sporządzenia testamentu? Najważniejszym jego elementem będzie wskazanie spadkobierców. Będą to osoby – najczęściej członkowie rodziny spadkodawcy – którzy po jego śmierci wejdą w jego prawa oraz obowiązki. Nie jest tu jednak konieczne wyliczanie poszczególnych składników majątkowych, lub przyporządkowywanie ich określonej osobie.

Treść testamentu może również zawierać:

  • zapis;
  • zapis windykacyjny;
  • polecenie;
  • powołanie wykonawcy testamentu;
  • wydziedziczenie określonych osób.

Jak określić spadkobierców w testamencie?

Tzw. powołanie do spadku, czyli wskazanie spadkobiercy lub spadkobierców, to jeden z najważniejszych elementów testamentu. Spadkodawcy mogą tu powołać do całości lub części spadku jedną lub więcej osób. Co więcej, spadkobiercą może być także osoba niepełnoletnia.

Na spadkobiercę można wyznaczyć także osobę nie fizyczną – np. fundację. Uwaga! Jeśli spadkodawca wyznaczył więcej, niż jednego spadkobiercę powołanego, nie określając ich udziałów spadkowych, dziedziczą oni majątek w częściach równych.

Czy w testamencie trzeba wymieniać poszczególne składniki majątku?

Jak napisać testament, przekazując poszczególne składniki majątku określonym spadkobiercom? W tym celu w jego treści stosuje się zapis oraz zapis windykacyjny. Przy powoływaniu do spadku nie ma jednak konieczności wymieniać poszczególnych składników majątku, które mają przypaść wybranym osobom.

Spadkobiercy będą tu powołani do całego spadku, w określonym ułamku. Dopiero później dokonają oni między sobą tzw. działu spadku, w trakcie którego podzielą się dziedziczonym majątkiem.

Co jednak w sytuacji, w której wymienione w treści testamentu poszczególne składniki majątku, przeznaczone dla powołanych spadkobierców, wyczerpują całość spadku? W takich przypadkach stosuje się wymienione poniżej rozwiązania:

  • jeśli spadkodawca sporządził testament, w którym wyznaczony spadkobierca dziedziczy poszczególne składniki majątku, wyczerpujące prawie cały spadek, w razie wątpliwości uznaje się go nie za zapisobiercę, lecz spadkobiercę powołanego do całości spadku;
  • jeśli spadkodawca przeznaczył poszczególne składniki majątku więcej, niż jednemu spadkobiercy, osoby te zostają uznane za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.

Zapis zwykły a zapis windykacyjny w testamencie – czym się różnią?

Jeśli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie lub osobom określone składniki majątku, a wyczerpują one prawie cały spadek, osoby te zostaną uznane za spadkobierców. W przypadkach, w których intencją spadkodawcy jest przeznaczenie np. mieszkania, lub samochodu, konkretnemu członkowi rodziny lub innej osobie, sporządza się testament z zapisem zwykłym lub windykacyjnym.

Czym różnią się one między sobą? Zapis zwykły to zobowiązanie spadkobiercy do spełnienia określonego świadczenia majątkowego (np. przeniesienie własności mieszkania) na rzecz określonej osoby, nazywanej zapisobiercą. Uprawniona z zapisu zwykłego osoba nie staje się jednak automatycznie właścicielem np. lokalu – może żądać wykonania zapisu od spadkobiercy.

W przypadkach, w których spadkobiercą jest więcej, niż jedna osoba, zapis obciąża je w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych. Wyjątki stanowią tu sytuacje, w których spadkodawca postanowił inaczej.

Zapis windykacyjny działa tu nieco inaczej i z perspektywy zapisobiorcy, któremu ma przypaść w spadku określony składnik majątku spadkodawcy, jest bardziej korzystny. Polega on na tym, że wraz z chwilą śmierci spadkodawcy na zapisobiorcę przechodzi własność rzeczy lub prawa. Aby móc jednak sporządzić testament z zapisem windykacyjnym, niezbędne będzie dokonanie tego w formie aktu notarialnego.

Jak sporządzić testament u notariusza?

Czy można napisać testament odręczny z zapisem windykacyjnym? Sporządzenie go w ten sposób będzie wymagać przygotowania dokumentu w formie aktu notarialnego. Jak tego dokonać?

Za treść testamentu będzie w takich przypadkach odpowiadać notariusz. To także o wiele bezpieczniejsze rozwiązanie w sytuacji możliwości potencjalnego sporu rodzinnego co do podziału spadku. Testament notarialny ma mniejsze szanse zostać uznany za nieważny, lub podważony przez członków rodziny.

Obawiacie się zgubienia lub zniszczenia Waszej kopii dokumentu? Oryginał sporządzonego w kancelarii notarialnej testamentu pozostanie u notariusza, co dodatkowo chroni przed tego typu ryzykiem.

Uwaga! Warto wiedzieć, że testament w takiej formie zostanie wpisany do Notarialnego Rejestru Testamentów, dzięki czemu po śmierci spadkodawcy łatwo będzie można sprawdzić, w której kancelarii został sporządzony.

Testament notarialny – koszty

Ile kosztuje sporządzenie testamentu w kancelarii notarialnej? Koszty nie należą tu do przesadnie wysokich i wynoszą odpowiednio:

  • 50 zł – za sporządzenie testamentu;
  • 150 zł – za sporządzenie testamentu z zapisem zwykłym, poleceniem lub pozbawieniem uprawnionego do prawa do zachowku;
  • 200 zł – za sporządzenie testamentu zawierającego zapis windykacyjny;
  • 30 zł – za odwołanie testamentu.

Poszczególne kancelarie mogą też naliczać dodatkowe opłaty do podanych powyżej kwot.

Podpis pod testamentem – co powinien zawierać?

Istotną kwestią przy sporządzaniu testamentu jest także podpis spadkodawcy. Jego brak skutkuje nieważnością testamentu! Powinien zawierać co najmniej nazwisko spadkodawcy i zostać umieszczony pod treścią testamentu.

Czy testament w formie listu jest ważny?

Jeśli osoba sporządzająca testament przygotowała go w formie listu, zostanie on wnikliwie zbadany przez sąd. O ile w jego treści znajdzie się rozporządzenie na wypadek śmierci spadkodawcy, a także zostanie on podpisany jego imieniem i nazwiskiem, powinien zostać uznany za ważny.

Wątpliwości może za to budzić podpis, nie zawierający takich danych. W tego typu przypadkach, zwłaszcza w przypadku rodzinnych sporów co do podziału spadku, testament w formie listu może zostać podważony.

Testament z wydziedziczeniem – jak go napisać?

Jak wydziedziczyć kogoś w testamencie? Jeśli wolą spadkodawcy jest, aby wykluczyć np. jednego z członków rodziny z dziedziczenia majątku, może sporządzić testament z wydziedziczeniem. Warto wiedzieć, że w przeciwnym razie tzw. zstępni (potomkowie) oraz małżonek i rodzice spadkodawcy, którzy byliby uprawnieni do dziedziczenia, gdyby nie testament, mają prawo do zachowku.

Prawo do zachowku – na czym polega?

Prawo do zachowku przymusza wyznaczonych w testamencie spadkobierców do wypłaty zachowku członkom rodziny spadkodawcy. Aktualnie wynosi on:

  • 2/3 wartości udziału spadkowego (przypadającego w przypadku dziedziczenia ustawowego) – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy, lub uprawniony zstępny nie osiągnął jeszcze pełnoletniości;
  • 1/2 udziału spadkowego w pozostałych przypadkach.

Czy można zrzec się prawa do zachowku?

Co w przypadkach, w których osoby mające prawo do zachowku chcą z niego zrezygnować? Jeśli przykładowo przedmiotem spadku jest lokal po zmarłym, dziedziczony przez spadkobierców, ci musieliby wypłacić takiej osobie dużą część wartości nieruchomości.

W sytuacji, w której dany członek rodziny chce uniknąć obciążania spadkobierców takimi kosztami, możliwe jest, aby zrzec się prawa do zachowku.

Zrzeczenie się zachowku po śmierci spadkodawcy – jak przebiega?

Choć zrzeczenie się prawa do zachowku jest niemożliwe za życia spadkodawcy, można dokonać go już po jego śmierci. Umowę lub oświadczenie zawarte z osobą, która miałaby wypłacić zachowek, podpisuje się u notariusza. W jego treści musi znaleźć się zapis o tym, że osoba mająca prawo do zachowku zrzeka się go i nie będzie w przyszłości dochodzić zapłaty z tego tytułu.

Jak wydziedziczyć kogoś w testamencie?

Z kolei pozbawienie danej osoby prawa do zachowku już w treści testamentu nazywane jest wydziedziczeniem. Jak napisać testament z wydziedziczeniem? W dokumencie konieczne będzie wskazanie osoby wydziedziczonej i powodu, dla którego zostaje wykluczona z grona spadkobierców.

Wydziedziczenie w testamencie – kiedy jest możliwe?

Kiedy możliwe jest wydziedziczenie członka rodziny w testamencie? Może to nastąpić w niżej wymienionych przypadkach:

  • kiedy członek rodziny, wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
  • kiedy członek rodziny dopuścił się wobec spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • kiedy członek rodziny uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Testament – jak go właściwie przechowywać?

Właściwe przechowywanie testamentu własnoręcznego jest kluczowe, aby zapewnić jego ważność i dostępność. Dokument powinien znajdować się w miejscu, gdzie ryzyko jego zniszczenia jest zminimalizowane. Po sporządzeniu testamentu, warto poinformować rodzinę lub osoby zaufane o lokalizacji dokumentu, aby uniknąć problemów z jego znalezieniem.

Coraz częściej sądy akceptują dowód ze zdjęcia w przypadku zaginięcia lub zniszczenia oryginału, dlatego warto rozważyć wykonanie skanu lub fotografii testamentu i przechowywanie go w formie cyfrowej. Jeśli testament własnoręczny budzi wątpliwości, bezpieczniejszą alternatywą jest testament notarialny. Notariusz nie tylko sporządza dokument, ale również może go przechowywać w oficjalnym rejestrze NORT, co daje dodatkową gwarancję bezpieczeństwa.

Źródło zdjęcia: https://pl.123rf.com/photo_98490128_ple%C5%9B%C5%84-w-rogu-okna.html