Zadatek a zaliczka – z takim zagadnieniem mają do czynienia strony przy zawieraniu umowy. Mimo podobieństw oba pojęcia nieco się od siebie różnią, co ma istotne znaczenie szczególnie w sytuacji jej niewykonania. Sprawdzamy, jakie różnice ma zadatek i zaliczka oraz w jakich sytuacjach warto z nich korzystać.

Zadatek-a-zaliczka

Ochrona interesów jest niezwykle ważnym czynnikiem przy podpisywaniu różnego rodzaju umów. Z myślą o tym stosuje się pojęcia zadatku i zaliczki. Oba elementy są pewnym zabezpieczeniem umowy, jednak pod względem prawnym i finansowym różnią się istotnymi założeniami. Jaka jest ich definicja? Zaliczka a zadatek – jakie są najważniejsze różnice? Czy w obu przypadkach świadczenie pieniężne podlega zwrotowi?

Zadatek a zaliczka – czy to jest to samo?

Wiele osób uważa, że zadatek i zaliczka można używać jako pojęcia wymienne. Niestety nie do końca. Teoretycznie zarówno zadatek, jak i zaliczka mają na celu zabezpieczenie interesów stron umowy. Gdy umowa zostanie prawidłowo zrealizowana, oba świadczenia zostaną zaliczone do całej wartości transakcji. Tutaj podobieństwa się kończą.

W sytuacji, w której nastąpi niewykonanie umowy, konsekwencje będą nieco inne. Warto je poznać, zanim zdecydujemy się na podpisanie dokumentów. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy kwoty są wysokie. Warto bowiem minimalizować ryzyko dużej straty finansowej.

Czym jest zadatek?

Zadatek jest instytucją prawa, którego regulacje zawarte są w Kodeksie cywilnym. Pełni on funkcję świadczenia pieniężnego lub rzeczowego, a dokładniej gwarancji wykonania umowy. W określonych sytuacjach daje możliwość starania się o wypłatę odszkodowania. W przypadku zadatku można uzyskać większą pewność realizacji usługi, a jednocześnie zapłaty za nią.

Zgodnie z przepisami, w razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go przekazała. Warto również podkreślić, że jeśli przy zawarciu umowy nie określono świadczenia jako „zaliczka”, przekazywana kwota będzie uznawana za zadatek.

Czym jest zaliczka?

Zaliczka jest elementem mniej sformalizowanym niż zadatek. W przeciwieństwie do niego nie istnieją specjalne przepisy, które regulowałyby wypłatę takiego świadczenia pod względem prawnym. W związku z tym zaliczka ma mniejszą funkcję gwarancyjną, zyskując bardziej formę rezerwacji towaru lub usługi. W konsekwencji obie strony umowy wpłacając zaliczkę, mają większą swobodę w jej ewentualnym oddaniu.

Podstawowe założenie jest tu proste – jeśli umowa zostanie zrealizowana, zaliczka jest przekazana na poczet przyszłych świadczeń, które ujęto w jej treści. Jeżeli jednak umowa zostanie rozwiązana, środki podlegają zwrotowi bez względu na to, kto ponosi odpowiedzialność za brak finalizacji transakcji.

Zadatek a zaliczka – różnice

Główne różnice między zadatkiem i zaliczką dotyczą kwestii zwrotów. Jego realizacja w przypadku zadatku jest ściśle określona przez przepisy. Zaliczka z kolei ma znacznie prostsze założenia.

Warto tu jednak wspomnieć, że przedsiębiorcy mogą zawrzeć w umowie własne ustalenia odnośnie sytuacji, w których nie trzeba będzie zwracać zaliczki lub wypłacać zadatek w podwójnej wysokości.

Jak wygląda zwrot zadatku?

Zgodnie z treścią art. 394 Kodeksu cywilnego, w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

Zwrot zadatku jest też możliwy, gdy po wykonaniu umowy nie może zostać on zaliczony na poczet świadczenia strony umowy, która go zapłaciła.

Powyższe przepisy wskazują również, że w razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony i dotyczy to sytuacji, w której niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony. Jednocześnie obowiązek zwrotu zadatku w podwójnej wysokości nie jest wtedy możliwy.

Chcąc zatrzymać zadatek lub ewentualnie starać się o jego podwójne wypłacenie, należy złożyć na piśmie odstąpienie od umowy. Nie trzeba określać w tym przypadku dodatkowego terminu do zrealizowania usługi.

Jak wygląda zwrot zaliczki?

W przypadku odstąpienia od umowy zaliczka podlega zwrotowi zgodnie z treścią art. 494 Kodeksu cywilnego, gdzie wskazano, że strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, a druga strona obowiązana jest to przyjąć.

Sprawa może się jednak skomplikować w przypadku, jeśli umowa zostanie zrealizowana, lecz druga strona transakcji nie dokona płatności lub zrezygnuje z usługi, czy towaru, kiedy są już gotowe. Wtedy poszkodowany przedsiębiorca zyskuje szanse na zatrzymanie zaliczki.

Może Cię zainteresować również:

Zadatek-a-zaliczka-co-wybrać

Zadatek a zaliczka w kwestii podatków

Zadatek a zaliczka – w kwestii podatkowej nie ma tu widocznych różnic. W obu przypadkach świadczenia nie są przychodem do chwili wydania towaru lub wykonania usługi. Po zrealizowaniu umowy mogą być już księgowane jako przychód.

Faktura zaliczkowa

Chcąc uzyskać rozliczenie zaliczek, które otrzymano względem określonej dostawy w przyszłości, stosuje się fakturę zaliczkową (kiedy klient prowadzi działalność gospodarczą). Zgodnie z art. 106e ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług powinna ona zawierać elementy podstawowe, takie jak:

„1) datę wystawienia;

2) kolejny numer nadany w ramach jednej lub więcej serii, który w sposób jednoznaczny identyfikuje fakturę;

3) imiona i nazwiska lub nazwy podatnika i nabywcy towarów lub usług oraz ich adresy;

4) numer, za pomocą którego podatnik jest zidentyfikowany na potrzeby podatku, z zastrzeżeniem pkt 24 lit. a;

5) numer, za pomocą którego nabywca towarów lub usług jest zidentyfikowany na potrzeby podatku lub podatku od wartości dodanej, pod którym otrzymał on towary lub usługi, z zastrzeżeniem pkt 24 lit. b;

6) datę dokonania lub zakończenia dostawy towarów lub wykonania usługi lub datę otrzymania zapłaty, o której mowa w art. 106b ust. 1 pkt 4, o ile taka data jest określona i różni się od daty wystawienia faktury”.

Dodatkowo art. 106f nakłada obowiązek ujęcia w fakturze zaliczkowej kolejnych elementów. Trzeba w niej umieścić również:

1) otrzymaną kwotę zapłaty;

2) kwotę podatku wyliczoną według wzoru: kwota podatku = (kwota otrzymanej całości lub części zapłaty x stawka podatku) / (100 + stawka podatku);

3) dane dotyczące zamówienia lub umowy, a w szczególności: nazwę (rodzaj) towaru lub usługi, ilość zamówionych towarów, wartość zamówionych towarów lub usług bez kwoty podatku, stawki podatku, kwoty podatku oraz wartość zamówienia lub umowy z uwzględnieniem kwoty podatku.

Gdy umowa jest zrealizowana właściwie, zaliczka jest rozliczana w cenie towaru czy usługi. Wtedy, aby odpowiednio udokumentować operację, konieczne jest wystawienie faktury końcowej.

Szukasz pracy w Lublinie? Nie czekaj dłużej – wejdź na GoWork.pl i znajdź wymarzoną ofertę już dziś!

Kiedy warto wpłacić zaliczkę a kiedy zadatek?

Jak wskazaliśmy wyżej, zaliczka jest nieco słabszym zabezpieczeniem interesów, co po części wynika z braku regulacji prawnych. Obie strony umowy mają w tym przypadku większą swobodę w rozwiązywaniu umowy i pewności zwrotu.

Kwestia zadatku ma swoje odrębne przepisy, które wskazują, że w zależności od tego, kto jest odpowiedzialny za niewykonanie umowy, świadczenie albo przepada, albo musi być zwrócone w większej kwocie.

W związku z tym zaliczkę warto stosować w sprawach, które opiewają na niższe kwoty i nie mają dla nas priorytetowego znaczenia. Rozwiązaniem jest też umieszczenie w umowie specjalnych zapisów odnoszących się do zatrzymania bądź zwrotu zaliczki.

Kiedy lepiej wybrać zadatek?

Z kolei zadatek najlepiej wykorzystać w przypadku kwestii, na których najbardziej nam zależy. Może to być wynajem upragnionego mieszkania. Zadatek lepiej zabezpiecza interesy również w przypadku transakcji na duże kwoty np. przy zakupie nieruchomości.

W obu tych przypadkach wizja konieczności oddawania podwójnej wysokości zadatku, a nawet odszkodowania powinna odstraszyć właściciela nieruchomości przed zerwaniem umowy. Gdy znalazłby chętnych do wynajmu lub wykupu nieruchomości oferujących wyższą kwotę, w przypadku zaliczki mógłby ją po prostu zwrócić bez konsekwencji.

Jak widać, możliwości jest wiele, jednak wybór między zaliczką a zadatkiem z pewnością trzeba poprzedzić odpowiednią kalkulacją potencjalnych zysków i strat.