Odsetki ustawowe najczęściej dotyczą sytuacji, w której pojawia się opóźnienie w zapłacie kwoty zobowiązania. Dotyczy to zarówno zaległości podatkowych, jak i osób prywatnych czy podmiotów gospodarczych. Wysokość odsetek ustawowych powinna być określona w umowie, ale nie zawsze tak jest. Sprawdź, jak ustalić odsetki ustawowe.
Pojęcie odsetek ustawowych
Pojęcie odsetek jest rozumiane przez prawo jako świadczenie pieniężne, do którego jest zobowiązany podmiot korzystający z cudzego kapitału. Mogą być one ustalone w umowie, a gdy tak nie jest, przepisy kodeksu cywilnego wprowadzają pojęcie odsetek ustawowych. Jakie są rodzaje odsetek ustawowych? Jak się ustala stawki? Czy kalkulator odsetek ustawowych to jedyna metoda obliczania ich wysokości?
Jakie są rodzaje odsetek ustawowych?
Według przepisów odsetki ustawowe dzielą się na trzy rodzaje:
- należne od sumy pieniężnej, czyli odsetki kapitałowe,
- za opóźnienie,
- za opóźnienie w transakcjach handlowych.
Różnią się one w zakresie ustalania wysokości stawek oraz podmiotów, których dotyczy sama umowa.
Odsetki ustawowe należne od sumy pieniężnej
Te odsetki naliczane są z tytułu korzystania z cudzego kapitału. To oznacza, że dotyczą najczęściej pożyczek i kredytów. Odsetki ustawowe od sumy pieniężnej stosuje się wtedy, gdy w umowie strony nie ustaliły ich wysokości. W takim pożyczkodawca nie może jednak zawyżać tych kwot, ponieważ maksymalna stawka odsetek ustawowych od sumy pieniężnej jest ustalona prawnie.
Odsetki ustawowe za opóźnienie
Stosuje się je wtedy, gdy należności w przypadku np. pożyczki czy kredytu nie są uregulowane w określonym terminie płatności. Pojęcie tego rodzaju odsetek tłumaczy Kodeks karny w art. 481 § 1:
„Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”.
Kiedy naliczane są odsetki tego typu? Mogą być już liczone od kolejnego dnia następującego po upłynięciu terminu zapłaty. Tutaj również istnieją maksymalne wysokości odsetek, dlatego pożyczkodawca nie może ustalić ich większych niż te określone prawnie.
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych
Ten rodzaj wykorzystywany jest przy transakcjach handlowych zawieranych między przedsiębiorcami. Jego wysokość regulowana jest w art.4 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych i zależy od typu dłużnika – czy jest to podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, czy nie jest podmiotem publicznym będącym podmiotem leczniczym. Jeżeli strony transakcji handlowej nie wskazały w umowie, jaki ma być termin zapłaty, odsetki naliczane są dopiero po upłynięciu 30 dni od dnia spełnienia przez niego świadczenia (dostarczenia towaru lub zrealizowania usługi), do dnia zapłaty.
Jaka jest wysokość odsetek ustawowych?
Wysokość odsetek ustalona w Kodeksie cywilnym bazuje na dwóch zakresach:
- stawce podstawowej, która obejmuje aktualną sumę stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i punkty procentowe;
- stawce maksymalnej, która nie może być większa niż dwukrotność stawki podstawowej (oprócz transakcji handlowych).
Kwoty odsetek są więc uzależnione od aktualnie ustalonych przez Radę Polityki Pieniężnej stóp procentowych. Podlegają one wzrostom i spadkom, dlatego stawka odsetek również nie jest stała. Określona w stosunku rocznym stawka odsetek w wysokości maksymalnej ma chronić podmioty przed nadużyciami.
Zobacz też: Przedawnienie długu: terminy przedawnień, zasady
Jak obliczyć odsetki ustawowe?
Jedną z opcji, jaką można wykorzystać do ustalania kwot, jest kalkulator odsetek ustawowych. Takie narzędzie uwzględnia regulacje Kodeksu cywilnego i ustaw, które wykorzystuje się w przypadku umów gospodarczych między przedsiębiorcami oraz do umów między podmiotami, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Kalkulator odsetek ustawowych bierze pod uwagę różne ich rodzaje, a także przesuwa termin, jeśli przypadnie na dzień ustawowo wolny.
Należności ustalane są na podstawie kwoty zobowiązania i określonego lub faktycznego terminu zapłaty. Kalkulator odsetek w sytuacji, gdy termin zapłaty wypada w dniu ustawowo wolnym od pracy, jest przenoszony na kolejny, pierwszy dzień roboczy.
Odsetki ustawowe w 2023 roku
Obliczanie odsetek można wykonać samodzielnie, jednak trzeba znać aktualne wartości. Stopy procentowe, na podstawie których oblicza się odsetki, podlegają wahaniom. Przykładem ich wysokości są wartości aktualne na dzień 10 marca 2023 roku. Według tej daty można wskazać, że wysokość stopy referencyjnej NBP wynosi 6,75%. Biorąc pod uwagę regulowanie prawnie wzory na obliczanie, wysokość poszczególnych odsetek wynosi:
- Odsetki kapitałowe (od sumy pieniężnej) – stopa referencyjna NBP (6,75%) + 3,5% = 10,25%
- Odsetki ustawowe za opóźnienie – stopa referencyjna NBP (6,75%) + 5,5% = 12,25%
- Odsetki ustawowe za opóźnienia w transakcjach handlowych – stopa referencyjna NBP (6,75%) + 8% = 14,75%
Można też samodzielnie obliczyć kwotę zaległości za wybrany okres. W przypadku odsetek kapitałowych należy pomnożyć wysokość całego kapitału z liczbą dni na spłatę i wysokością, jaką uzyska aktualna stawka odsetek kapitałowych. Jeśli chodzi o opóźnienie, odsetki ustawowe oblicza się na podstawie mnożenia wysokości całego kapitału z liczbą dni, jakie upłynęły od terminu zapłaty i aktualną wysokością stawki odsetek ustawowych.
